Μπορεί η χώρα να έχει «φύγει» από εικόνες των 80s, όπου επιτρεπόταν το κάπνισμα σε αεροπλάνα, βαπόρια και… νοσοκομεία, όμως το τσιγάρο παραμένει ακόμα βαθιά ριζωμένο στην ελληνική κουλτούρα, με σχεδόν 4 στους 10 Έλληνες να κάνουν χρήση καπνικών προϊόντων ή να ατμίζουν.
Με αφορμή τη χθεσινή Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος (31 Μαΐου), οι ίδιοι οι καπνιστές, όπως εξηγούν στον φακό του Orange Press Agency, δεν εθελοτυφλούν πλέον.
Αναγνωρίζουν το μέγεθος του προβλήματος, τις επιπτώσεις στην υγεία τους και, κυρίως, τον ισχυρό εθισμό τους. Αντίθετα, άλλοι πολίτες, μιλούν για τα απτά οφέλη της διακοπής του καπνίσματος.
«Δεν έχουμε διαφορά από τους ναρκομανείς, απλά δεν χάνουμε την αξιοπρέπειά μας»
Ο Μιχάλης, ένας διαχρονικός καπνιστής περιέγραψε ανάγλυφα πώς η νεανική μόδα μετατράπηκε σε έναν σκληρό, ισόβιο εθισμό που δεν διαφέρει σε τίποτα από άλλες εξαρτήσεις:
«Θέλω να σας πω την αλήθεια, εγώ καπνίζω πενήντα χρόνια. Τώρα να θυμηθώ τι ήταν εκείνο που με έδεσε στα δεκαπέντε που το ξεκίνησα; Μπορεί να ήταν και της εποχής η μόδα. Αυτό. Θα σου πω, σε αυτή την ηλικία που το ξεκίνησα έτσι κι αλλιώς δεν με εμπόδιζε να κάνω δραστηριότητες. Δηλαδή έπαιζα μπάλα, κολύμπαγα, δεν είχα κανένα πρόβλημα. Μετά τα 50 με 55 αρχίσαν τα προβληματάκια. Εκεί άρχισα και το καταλάβαινα, αλλά εκεί πια είχε γίνει… Δηλαδή τώρα μια και μιλάμε να σας πω την προσωπική μου γνώμη. Εγώ νομίζω ότι από τα παιδιά που παίρνουν ναρκωτικά, η μόνη διαφορά είναι ότι εμείς δεν φτάνουμε στο σημείο ας πούμε, να χάσουμε και την αξιοπρέπειά μας.
Δεν έχουμε κάποια άλλη διαφορά. Δηλαδή έχω πιστέψει ότι μ’ αρέσει. Τώρα μπορεί να κάνω και λάθος, αλλά όχι, όχι. Κι εγώ πέρασα προβλήματα και στενάχωρες καταστάσεις. Ποτέ δεν το είδα δηλαδή ότι αυτό με βοήθησε. Ποτέ, όχι. Εγώ δηλαδή δεν μπορώ να φανταστώ, ας πούμε, ότι μπορώ να πιω καφέ ή να πιω κρασί και να μην καπνίσω. Δεν μπορώ να το φανταστώ, μέχρι τώρα τουλάχιστον».
Η τραυματική εμπειρία που λειτούργησε ως ασπίδα
Από την πλευρά του, ο Κώστας, που δεν κάπνισε ποτέ, επιβεβαίωσε την αλλαγή στη νοοτροπία της κοινωνίας τα τελευταία χρόνια, αν και επισημαίνει ότι το πρόβλημα παραμένει ορατό:
«Δεν κάπνισα ποτέ και δεν καπνίζω καθόλου. Αν μου πει κάποιος αν έχεις δοκιμάσει, προφανώς (έχω δοκιμάσει), δεν μου άρεσε ποτέ, οπότε μείναμε σε αυτό. Θυμάμαι και μάλιστα με είχανε βουτήξει και οι δικοί μου όταν είχα καπνίσει. Αισθάνθηκα πολύ άσχημα. Έκαψα το μαλλί από τη στάχτη, οπότε ήταν τραυματική εμπειρία και δεν το ξαναδοκίμασα. Δεν έχω κανένα ιδιαίτερο πρόβλημα, αλλά για μένα δεν κάνει. Υπάρχουν καπνιστές, υπήρχαν πιο πολλοί. Τώρα τα τελευταία πέντε, έξι χρόνια έχουν αρχίσει λίγο και το συζητάνε. Άλλος για θέματα υγείας, άλλος θέμα ξέρω ‘γω διατροφής ή τρόπου ζωής, lifestyle. Έχουν αρχίσει λίγο και το μειώνουνε, πάντως εξακολουθούν να υπάρχουνε».
«Απελευθερώθηκα από τη ΧΑΠ όταν το έσβησα»
Ο Μιχάλης, ένας πρώην γεωλόγος υπαίθρου περιγράφει τον δικό του εφιάλτη, ο οποίος προκλήθηκε κυρίως λόγω του παθητικού καπνίσματος στο γραφείο:
«Είναι βλακεία να καπνίζεις. Εγώ κάπνιζα εικοσιπέντε χρόνια, είχα πάθει ΧΑΠ. Πήγα στο ‘Σωτηρία’, είχα ΧΑΠ, κάθισα ένα μήνα και απελευθερεύθηκα από το κάπνισμα. Δεν κάπνιζα πολύ, κάπνιζα ένα πακέτο τη βδομάδα, αλλά στο γραφείο ο συνάδελφος κάπνιζε 80 τσιγάρα την ημέρα και ανέπνεα κι εγώ μαζί με αυτόν. Δεν μπορούσα να ανέβω ανηφόρα, λαχάνιζα. Είμαι γεωλόγος και ήμουν γεωλόγος υπαίθρου, άρα κουραζόμουνα πάρα πολύ. Με το να σταματήσω το κάπνισμα πέρασαν όλα».
«Θέλω το γνήσιο, ξέρουμε ακριβώς τι κακό κάνει»
Μια γυναίκα που δηλώνει ελαφριά καπνίστρια από τα 20 της, εξηγεί ότι καπνίζει 1-3 τσιγάρα την ημέρα λόγω άγχους, αλλά αρνείται κατηγορηματικά τα νέα καπνικά προϊόντα:
«Είμαι ελαφριά καπνίστρια πολλά χρόνια. Στα είκοσι ξεκίνησα. Νομίζω από περιέργεια. Το κράτησα, αλλά πάντα λίγο. Δηλαδή ένα, δύο, τρία τσιγαράκια. Νομίζω το άγχος φταίει. Όταν έχεις άγχος χαλαρώνεις με ένα τσιγάρο ή έτσι νομίζεις. Όχι, όχι μόνη μου σπίτι. Ευτυχώς επειδή καπνίζω λίγο δεν με επηρεάζει στη φυσική μου κατάσταση σε κάτι. Όχι, όχι, δεν θέλω υποκατάστατα, θέλω το γνήσιο. Και ξέρουμε ακριβώς τι κακό κάνει. Τα άλλα θεωρώ ότι ίσως είναι πιο επικίνδυνα γιατί δεν έχουν μελετηθεί ακόμα».
Η επιστροφή στο τρέξιμο μετά τη διακοπή του ατμίσματος
Ο Ανδρέας, που κάπνιζε για 8 με 9 χρόνια και πλέον μετρά 5 μήνες «καθαρός», αναφέρεται στην ψευδαίσθηση των ηλεκτρονικών τσιγάρων:
«Ήμουν καπνιστής για οκτώ, εννέα χρόνια και έχω πέντε μήνες που δεν καπνίζω. Αλλά γενικά προτίμησα μια καλή, καλή ζωή. Δηλαδή έκοψα και το τσιγάρο, έκοψα και το ποτό μέχρι ένα σημείο. Επειδή κάνω τροχάδι, αρκετό τροχάδι, κατάλαβα δηλαδή και στους χρόνους που τελείωνα ένα πεντάρι, υπήρχε μεγάλη διαφορά. Είχα κάνει ατμισμό για τα τελευταία τρία χρόνια. Δεν νομίζω ότι έχει οποιαδήποτε διαφορά».
Τέσσερις στους 10 Έλληνες ακόμα καπνίζουν (ή ατμίζουν)
Οι επίσημες ανακοινώσεις της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας (ΕΠΕ) και της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας (ΕΚΕ) επιβεβαιώνοουν με αριθμούς ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή, αντιμετωπίζοντας πλέον μια «διπλή απειλή»: το κλασικό κάπνισμα και την έκρηξη του ατμίσματος στους νέους.
Η ακτινογραφία του καπνίσματος στην Ελλάδα (Στοιχεία ΕΠΕ):
• 38% των ενήλικων Ελλήνων είναι χρήστες καπνικών προϊόντων, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη.
• 30% επιμένει στα συμβατικά προϊόντα καπνού, ενώ το 14% χρησιμοποιεί πλέον ηλεκτρονικά ή θερμαινόμενα τσιγάρα.
• 8% του πληθυσμού κάνει παράλληλα πολλαπλή χρήση προϊόντων, ποσοστό που εκτοξεύεται στο 15% στις ηλικίες 18-34 ετών.
• Το 71% των παραδοσιακών καπνιστών δηλώνει ότι δεν έκανε καμία προσπάθεια διακοπής κατά τον τελευταίο χρόνο.
Οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, καθώς οι μετα-αναλύσεις συνδέουν άμεσα το ηλεκτρονικό τσιγάρο με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ΧΑΠ και κυτταρικές αλλοιώσεις.
Η «παγίδα» του μάρκετινγκ στους εφήβους
Σύμφωνα με τον Πρόεδρο της ΕΚΕ, Καθηγητή Κωνσταντίνο Τούτουζα, και τα στοιχεία της έκθεσης ESPAD, η κατάσταση στις μικρές ηλικίες είναι δραματική:
• Η συνδυαστική χρήση κλασικού και ηλεκτρονικού τσιγάρου στους Έλληνες μαθητές αυξήθηκε κατά 11 ποσοστιαίες μονάδες την τελευταία πενταετία, καταγράφοντας μια από τις μεγαλύτερες αυξήσεις στην Ευρώπη.
• Το 77% των Ελλήνων μαθητών βρίσκει το ηλεκτρονικό τσιγάρο «αρκετά έως πολύ εύκολα», έναντι 60% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
• Το 17% των εφήβων στην Ελλάδα δοκίμασε ηλεκτρονικό τσιγάρο σε ηλικία 13 ετών ή και μικρότερη, με το 5% να ξεκινά την καθημερινή χρήση σε αυτή την τρυφερή ηλικία (σχεδόν διπλάσιο ποσοστό από το ευρωπαϊκό 2,9%).
• Παρατηρείται αντιστροφή του χάσματος των φύλων, με τα κορίτσια να υπερτερούν πλέον των αγοριών στη χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου, λόγω των ελκυστικών αρωμάτων και των στοχευμένων στρατηγικών μάρκετινγκ.
Τι κερδίζει το σώμα αν το κόψεις σήμερα
Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία εξέδωσε έναν πρακτικό οδηγό υπενθυμίζοντας ότι τα οφέλη για τον οργανισμό ξεκινούν από τα πρώτα κιόλας λεπτά της διακοπής.
Όπως επισημαίνει, μόλις σε 20 λεπτά ο καρδιακός ρυθμός πέφτει σε φυσιολογικά επίπεδα και μέσα σε 12 ώρες ομαλοποιείται το μονοξείδιο του άνθρακα στο αίμα. Μέσα σε 2 έως 3 μήνες η πνευμονική λειτουργία βελτιώνεται αισθητά και μειώνεται ο κίνδυνος καρδιακής προσβολής, ενώ μέσα σε έναν χρόνο ο κίνδυνος στεφανιαίας νόσου υποχωρεί στο μισό. Στα 5 χρόνια ο κίνδυνος εγκεφαλικού εξισώνεται με αυτόν ενός ανθρώπου που δεν κάπνισε ποτέ, στα 10 χρόνια υποδιπλασιάζεται η πιθανότητα θανάτου από καρκίνο του πνεύμονα και στα 15 χρόνια η καρδιά επιστρέφει πλήρως στην πρότερη, υγιή της κατάσταση.
Επιτυχία άνω του 40% στα ιατρεία διακοπής καπνίσματος
Για όσους επιθυμούν να κάνουν αυτό το μεγάλο βήμα, οι γιατροί προτείνουν την υιοθέτηση της απλής αλλά αποτελεσματικής τεχνικής των «4D» όταν εμφανίζεται η έντονη επιθυμία για τσιγάρο. Αυτή περιλαμβάνει την καθυστέρηση (Delay) της ανταπόκρισης στην παρόρμηση, τις βαθιές αναπνοές (Deep breathing) για χαλάρωση, την κατανάλωση δροσερού νερού (Drink water) και τη διασπορά της προσοχής (Do something else) σε μια άλλη δραστηριότητα όπως το περπάτημα ή η μουσική.
Σε κάθε περίπτωση, η διακοπή του καπνίσματος δεν χρειάζεται να είναι μια μοναχική και επώδυνη μάχη με στερητικά συμπτώματα. Τα εξειδικευμένα και πιστοποιημένα Ιατρεία Διακοπής Καπνίσματος της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, που λειτουργούν υπό την καθοδήγηση επαγγελματιών υγείας, καταγράφουν σταθερά ποσοστά επιτυχίας που ξεπερνούν το 40%, προσφέροντας μια ουσιαστική σανίδα σωτηρίας και μια επένδυση για ένα υγιές μέλλον.
