Την επίσκεψη του γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο από τις 27 έως τις 29 Ιουλίου ανακοίνωσε ο εκπρόσωπός του, λέγοντας πως ο Αντόνιο Γκουτέρες θα μεταβεί στην Κύπρο «στο πλαίσιο της αποστολής των Καλών του Υπηρεσιών και της ισχυρής, έμπρακτης δέσμευσής του στο Κυπριακό». Η όποια κινητικότητα υπάρχει δεν μπορεί να μη συσχετιστεί με τις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης – Τουρκίας που, ρεαλιστικά, έχουν αποκτήσει εκ νέου στρατηγική σημασία.
Η ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση μετέτρεψε μια περιφερειακή, κατά ορισμένους Ευρωπαίους αξιωματούχους, διαφορά σε ευρωπαϊκό ζήτημα, με άμεσες επιπτώσεις στην κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της Ένωσης. Παρά τις δεκαετίες διαπραγματεύσεων υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, δεν έχει επιτευχθεί συνολική πολιτική διευθέτηση, ενώ χάρη σε παρεμβάσεις της Λευκωσίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναλαμβάνει ολοένα και πιο ενεργό ρόλο στις προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού.
Το άλυτο Κυπριακό παραμένει μία από τις μακροβιότερες πολιτικές διαμάχες στο σταυροδρόμι της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής και εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο που συζητείται στις Βρυξέλλες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει διαχρονικά υποστηρίξει τις προσπάθειες για μια συνολική πολιτική διευθέτηση, ωστόσο οι διαδοχικοί γύροι διαπραγματεύσεων δεν έχουν καταφέρει να οδηγήσουν σε συμφωνία. Η απουσία μιας πολιτικής λύσης έχει δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο αβεβαιότητας, ο οποίος συνεχίζει να επηρεάζει τις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης – Τουρκίας, κυρίως στον τομέα των ευρωπαϊκών αμυντικών προγραμμάτων.
Παρότι η ενταξιακή διαδικασία της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ουσιαστικά παγωμένη, οι σχέσεις τους έχουν εισέλθει σε μια νέα φάση. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, σε συνδυασμό με τις πιέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών προς την Ευρώπη για την ενίσχυση της άμυνάς της, ώθησαν την Ευρωπαϊκή Ένωση να επανεκτιμήσει τη στρατηγική σημασία της Τουρκίας. Γενικότερα, ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέδειξε τη ραγδαία ανάπτυξη της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας και την ικανότητά της να παρέχει στρατιωτικό εξοπλισμό με ταχύτητα, ενισχύοντας έτσι τη στρατηγική αξία της Τουρκίας για την ευρωπαϊκή άμυνα. Η Γερμανία, για παράδειγμα, θεωρεί την Τουρκία ζωτικής σημασίας περιφερειακό σύμμαχο και σημαντικό εταίρο στο ΝΑΤΟ. Αυτό αποτυπώνεται και στη συμμετοχή της Τουρκίας, από το 2024, στην πρωτοβουλία European Sky Shield Initiative, ένα σχέδιο που αποσκοπεί στην ενίσχυση της ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας.
Άλλα κράτη-μέλη, ωστόσο, υιοθετούν διαφορετική προσέγγιση από εκείνη της Γερμανίας όσον αφορά τον ρόλο της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η Γαλλία, για παράδειγμα, εξακολουθεί να προωθεί την ιδέα της μεγαλύτερης ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας και αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα την επέκταση της αμυντικής συνεργασίας με εταίρους εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η στάση αυτή αντανακλά τις διαφορετικές αντιλήψεις που υπάρχουν μεταξύ των κρατών-μελών σχετικά με τη συμμετοχή της Τουρκίας στις ευρωπαϊκές αμυντικές πρωτοβουλίες. Παρ’ όλα αυτά, η Άγκυρα συνεχίζει να πιέζει για στενότερη συνεργασία στα ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα, κάτι που καταγράφηκε και στην πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, όπου η τουρκική ηγεσία παρουσίασε στους Ευρωπαίους ηγέτες τις θέσεις της υπέρ της επανεξέτασης της ευρωπαϊκής προσέγγισης στο συγκεκριμένο ζήτημα.
Το κυριότερο πολιτικό εμπόδιο, ωστόσο, προέρχεται από την Κύπρο και την Ελλάδα, των οποίων η αντίθεση εξακολουθεί να περιορίζει τη συμμετοχή της Τουρκίας σε πρωτοβουλίες όπως το SAFE και το EDIP. Το SAFE αποτελεί το αμυντικό και τεχνολογικό πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο προβλέπει τη διάθεση 150 δισεκατομμυρίων ευρώ για έναν κοινό αμυντικό μηχανισμό και αποσκοπεί στην ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων και της αμυντικής βιομηχανικής βάσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Χάρη στις εντάσεις του Έλληνα πρωθυπουργού και της σύνδεσης με το casus belli, η Τουρκία παραμένει εκτός και των δύο αυτών προγραμμάτων. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, ο Γκουτέρες θα συναντηθεί με τον Χριστοδουλίδη, αλλά και με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν, ενώ θα υπάρξει συνάντηση και των τριών αξιωματούχων ταυτοχρόνως, καθώς και με μέλη δικοινοτικών επιτροπών και μη κυβερνητικών οργανώσεων. Και όλα αυτά ενώ η Κομισιόν παρουσίασε ενώπιον της Επιτροπής Σένγκεν στις Βρυξέλλες την Έκθεση Αξιολόγησης για την εφαρμογή του κεκτημένου Σένγκεν από την Κυπριακή Δημοκρατία. Η διαδικασία εντάσσεται στο πλαίσιο της προετοιμασίας για την πλήρη συμμετοχή της Κύπρου στη Ζώνη Σένγκεν, στόχο που ο πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Χριστοδουλίδης έχει θέσει για το 2026.
