Το NATO ανταποκρίνεται στο αίτημα της Τουρκίας δημιουργώντας μια νέα πολυεθνική διοίκηση στην Άδανα, στο πλαίσιο του νότιου αμυντικού σχεδίου που καλύπτει Μεσόγειο, Νότιο Καύκασο, Μαύρη Θάλασσα και Βόρεια Αφρική. Η Τουρκία, που ήδη φιλοξενεί καίριες νατοϊκές υποδομές σε Ιντσιρλίκ, Μελητηνή, Σμύρνη και Κιουρετζίκ, επιχειρεί να αναβαθμιστεί σε βασικό κόμβο της Συμμαχίας στη «θερμή» γειτονιά της Μέσης Ανατολής και της Ρωσίας.

Ο υπό σύσταση σχηματισμός MNC‑TUR θα λειτουργεί ως πολυεθνικό αρχηγείο, με συμμετοχή στρατευμάτων από πολλά κράτη‑μέλη, αν και μέχρι στιγμής δεν έχουν δοθεί στη δημοσιότητα στοιχεία για το μέγεθος ή τον ακριβή αριθμό των δυνάμεων.

Σύμφωνα με τον διεθνολόγο Μεχμέτ Αλί Τουγτάν, πρόκειται για συνέχεια της βαθιάς στρατιωτικής συνεργασίας ΗΠΑ‑Τουρκίας από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου και όχι για ριζική στροφή στη σχέση της Τουρκίας με τη Δύση.

NATO και Τουρκία: νέα πολυεθνική δύναμη στα Άδανα

Η απόφαση για το MNC‑TUR εντάσσεται στη γενικότερη αναπροσαρμογή του NATO, μετά τις πιέσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ προς τους συμμάχους να αυξήσουν σημαντικά τις αμυντικές δαπάνες τους. Οι χώρες‑μέλη έχουν δεσμευθεί να κατευθύνουν έως το 2035 το 5% του ΑΕΠ τους σε βασικές αμυντικές ανάγκες και σχετικές δαπάνες ασφαλείας, με στόχο μια πιο «μάχιμη και αποτρεπτική» Συμμαχία. «Το NATO προσπαθεί να οικοδομήσει μια πιο στιβαρή, έτοιμη για μάχη και κυρίως πιο αποτρεπτική δύναμη», υπογραμμίζει χαρακτηριστικά ο Τουγτάν.

Παρότι ο ίδιος συνδέει την ενίσχυση της νατοϊκής παρουσίας με την ανάγκη αναχαίτισης της ρωσικής επιρροής μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, σημειώνει ότι ο σχεδιασμός για το MNC‑TUR ξεκίνησε ήδη από το 2023 και δεν αποτελεί αντίδραση στην τρέχουσα κλιμάκωση ΗΠΑ‑Ισραήλ‑Ιράν. Ο αναλυτής Αϊντίν Σεζέρ, ωστόσο, εκτιμά ότι η επιλογή των Αδάνων και όχι μιας πόλης στον Εύξεινο Πόντο δείχνει πως η νέα δομή δεν σχετίζεται άμεσα με τη Ρωσία, ενώ επισημαίνει ότι η Μόσχα «δεν ανησυχεί για την Τουρκία ή τις νατοϊκές βάσεις στο τουρκικό έδαφος».

Μοντρέ, Ρωσία και ισορροπίες Τουρκία‑NATO

Η Ρωσία αντέδρασε με ήπιο τόνο, επαναλαμβάνοντας ότι αποδίδει «μεγάλη σημασία» στη Συνθήκη του Μοντρέ του 1936 και καλώντας την Άγκυρα να επιδείξει «ισορροπημένη και υπεύθυνη» στάση στη διαχείριση των Στενών. Η σύμβαση κατοχυρώνει τον έλεγχο της Τουρκίας σε Βόσπορο και Δαρδανέλλια, εγγυάται την ελεύθερη διέλευση εμπορικών πλοίων και ρυθμίζει αυστηρά τη διέλευση πολεμικών σκαφών, ειδικά σε περιόδους πολέμου. Και οι δύο αναλυτές συμφωνούν ότι η δημιουργία του MNC‑TUR δεν συνιστά απειλή για το καθεστώς του Μοντρέ.

Παρά τον πιο «σκληρό» αποτρεπτικό προσανατολισμό του NATO, ο Τουγτάν δεν βλέπει λόγο κλιμάκωσης στις σχέσεις Άγκυρας‑Μόσχας. Υπενθυμίζει ότι η Τουρκία διατήρησε ανοιχτούς διαύλους με Κίεβο και Μόσχα μετά την εισβολή στην Ουκρανία, αγοράζει ρωσικά συστήματα S‑400 και συνεργάζεται με τη Ρωσία στο πυρηνικό εργοστάσιο Άκουγιου, γεγονός που καθιστά αμοιβαία επωφελή τη σχέση των δύο χωρών.

Εσωτερικές αντιδράσεις στην Τουρκία για τον ρόλο στο NATO

Στο εσωτερικό, η νέα πολυεθνική δύναμη του NATO δεν φαίνεται να έχει ανοίξει μέτωπο μεταξύ κυβερνώντος AKP και αξιωματικής αντιπολίτευσης CHP, καθώς τα μεγάλα σημεία τριβής δεν αφορούν, όπως σημειώνει ο Τουγτάν, τις εξωτερικές στρατιωτικές δεσμεύσεις της χώρας. Στελέχη του CHP πάντως εκφράζουν ανησυχίες για την έλλειψη διαφάνειας γύρω από τον σχεδιασμό της βάσης, που έγινε γνωστή στο κοινό όταν δημοσιογράφος αποκάλυψε –μέσω διαγραμμένης πλέον ανάρτησης στο LinkedIn υπαλλήλου του υπουργείου Άμυνας– την αναφορά σε «NATO MNC‑TUR» στο προφίλ του.

Οι κυριότερες αντιδράσεις προέρχονται από αριστερά κόμματα, ομάδες της αντιπολίτευσης και φοιτητές, που βγήκαν στους δρόμους στις 4 Απριλίου διαδηλώνοντας ενάντια στην παρουσία του NATO στην Τουρκία σε πόλεις όπως Άγκυρα, Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Άδανα, Μαλάτια και Εσκισεχίρ. Για τον Τουγτάν, η εγκαθίδρυση του MNC‑TUR «θάβει» τη ρητορική που ήθελε την Τουρκία να μετατρέπεται στο «νέο Ιράν», αποδεικνύοντας ότι, παρά τις εντάσεις και τις περιφερειακές αντιπαλότητες, η χώρα παραμένει βαθιά ενταγμένη στο δυτικό στρατόπεδο και πολύτιμος εταίρος για τις ΗΠΑ. Ο Αϊντίν Σεζέρ υπενθυμίζει ότι η Τουρκία είναι μέλος του NATO εδώ και δεκαετίες, με ισχυρό στρατό και σταθερό ρόλο στη Συμμαχία, άρα οι εξελίξεις «δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν κάτι εντελώς νέο»