Τέσσερις νεαρές γυναίκες κάθονται μαζί και περιμένουν να χτυπήσει το τηλέφωνο. Όταν τελικά έρχεται η κλήση, η φωνή της φίλης τους ακούγεται διακεκομμένη και δύσκολα κατανοητή, όμως περιμένουν υπομονετικά μέχρι να βελτιωθεί το σήμα για να ξεκινήσουν τη συζήτηση για το βιβλίο που έχουν επιλέξει. Κάθε Πέμπτη, οι πέντε φίλες συναντιούνται μακριά από το αποδοκιμαστικό βλέμμα των Ταλιμπάν, συμμετέχοντας σε μια λέσχη ανάγνωσης. Δεν διαβάζουν για ψυχαγωγία, αλλά, όπως λένε, για να κατανοήσουν τη ζωή και τον κόσμο γύρω τους. Ονομάζουν την ομάδα τους «Γυναίκες με βιβλία και φαντασία».

Οι περισσότερες γυναίκες της ομάδας συναντιούνται από κοντά, ωστόσο η Παρβάνα, 21 ετών, ζει σε διαφορετική συνοικία και συμμετέχει μέσω τηλεφώνου. Ήταν ακόμη παιδί όταν οι Ταλιμπάν απέσυραν τα κορίτσια από την εκπαίδευση, με αποτέλεσμα να μην ολοκληρώσει το σχολείο. Σήμερα, όπως λέει, ολόκληρη η εβδομάδα της περιστρέφεται γύρω από τα βιβλία. «Όταν μας απαγόρευσαν να πηγαίνουμε στο σχολείο, έχασα κάθε ελπίδα. Η μητέρα μου με ενθάρρυνε, αλλά ήξερα ότι τα πράγματα δεν θα βελτιώνονταν», αναφέρει. «Αποφάσισα να κάνω κάτι μόνη μου… και έτσι δημιουργήθηκε αυτός ο κύκλος ανάγνωσης».

Αυτή την εβδομάδα, η Παρβάνα συντονίζει τη συζήτηση για το μυθιστόρημα «Η Χρονιά της Αναταραχής» του Ιρανού συγγραφέα, Αμπάς Μαρουφί, που αφηγείται την ιστορία μιας νεαρής γυναίκας, της Νουσαφαρίν, παγιδευμένης σε έναν καταπιεστικό γάμο. Το έργο εκτυλίσσεται στο Ιράν των μέσων του 20ού αιώνα και τα θέματα της καταπίεσης, της πίστης και της πατριαρχικής εξουσίας βρίσκουν έντονη απήχηση στις γυναίκες της ομάδας. Παρότι βρίσκονται σε εσωτερικό χώρο, η ατμόσφαιρα είναι ψυχρή και ατμοί ανεβαίνουν από τα φλιτζάνια με πράσινο τσάι, καθώς η φωνή της Παρβάνα ακούγεται από το τηλέφωνο.

«Αντιπροσωπεύει γυναίκες που έχουν υποφέρει, που έχουν παραμείνει παγιδευμένες και που καταπιέζονται από την οικογένεια και την κοινωνία στο σημερινό Αφγανιστάν», λέει η Παρβάνα για τη Νουσαφαρίν. «Από την αρχή ταυτίστηκα μαζί της, ήταν επώδυνο, πολύ επώδυνο». Τα περισσότερα βιβλία που έχουν συζητήσει οι πέντε γυναίκες από τότε που ξεκίνησαν τον κύκλο ανάγνωσης τον περασμένο Ιούνιο είναι κλασικά έργα και αφορούν κυρίως ζητήματα εξουσίας, οδύνης και τη θέση της γυναίκας, αν και επιδιώκουν ποικιλία. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται «Η Φάρμα των Ζώων» του Τζορτζ Όργουελ, «Ο Γέρος και η Θάλασσα» του Έρνεστ Χέμινγουεϊ, το «Θα Σβήσω τα Φώτα» της Ζόγια Πιρζάντ και η «Συμφωνία των Νεκρών», επίσης του Αμπάς Μαρουφί.

Σε λόφο για να «κατέβει» το βιβλίο

Τα περισσότερα βιβλία είναι διαθέσιμα διαδικτυακά και μπορούν να κατέβουν δωρεάν, αν και περιστασιακά δανείζονται αντίτυπα από βιβλιοθήκες, αναφέρει ο Guardian. Οι συναντήσεις πραγματοποιούνται κάθε εβδομάδα για περίπου μιάμιση ώρα στο σπίτι κάποιου μέλους, με εναλλαγή της τοποθεσίας, ώστε να αποφεύγεται η προσοχή σε μια χώρα όπου οι ελευθερίες των γυναικών έχουν περιοριστεί δραστικά. Η Παρβάνα, κάποιες φορές, χρειάζεται να ανέβει σε λόφο για να εξασφαλίσει επαρκές σήμα στο κινητό της, ώστε να κατεβάσει το βιβλίο που διαβάζουν. Όπως λέει, όμως, αξίζει τον κόπο και έχει τη στήριξη του μεγαλύτερου αδελφού της, ο οποίος της έχει πει να συνεχίσει ό,τι κι αν συμβεί. «Ο ενθουσιασμός που νιώθω για αυτές τις συναντήσεις είναι απερίγραπτος», σημειώνει.

Όλες οι γυναίκες της ομάδας είδαν τα όνειρά τους για εκπαίδευση να καταρρέουν με την επιστροφή των Ταλιμπάν. Ανήκουν στα περισσότερα από δύο εκατομμύρια γυναίκες και κορίτσια που έχουν στερηθεί την εκπαίδευση τα τελευταία τέσσερα χρόνια, μετά την επιβολή της απαγόρευσης, σύμφωνα με τη Unicef, η οποία έχει προειδοποιήσει για «καταστροφικές» συνέπειες για τη χώρα. «Η ανάγνωση ήταν πάντα αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μου», λέει η συντονίστρια της ομάδας, Ντάρια, 25 ετών, που βρισκόταν στο τρίτο έτος σπουδών γλώσσας και λογοτεχνίας, όταν οι Ταλιμπάν έκλεισαν τα πανεπιστήμια για τις γυναίκες. «Όταν διαβάζω, νιώθω σαν να βρίσκομαι σε έναν άλλο κόσμο, στους χαρακτήρες, στα μέρη, στη φύση. Κάποιες φορές κλαίω με την ιστορία, άλλες γελάω. Πάντα όμως τα βιβλία έδιναν χρώμα στη ζωή μου».

Η Ντάρια αναφέρει ότι «Η Χρονιά της Αναταραχής» είχε ιδιαίτερα έντονη επίδραση πάνω της. «Το μυθιστόρημα αφηγείται χρόνια γεμάτα πίεση και περιορισμούς. Η Νουσαφαρίν αντιπροσωπεύει όσους είναι παγιδευμένοι σε τέτοιες εποχές», λέει, προσθέτοντας ότι «η κατάστασή της αντικατοπτρίζει τις ζωές των ανθρώπων στο σημερινό Αφγανιστάν, ανθρώπων που παλεύουν με εκπαιδευτικούς περιορισμούς, κοινωνική καταπίεση και πολιτική πίεση. Όπως οι χαρακτήρες του βιβλίου, κρατάμε ζωντανή την ελπίδα μέσω της αντίστασης και της μάθησης».

Η Ρόγια, άλλο μέλος της ομάδας, εξηγεί τον σκοπό του κύκλου λέγοντας ότι «οι περισσότερες γυναίκες αποδέχονται την καταπίεση επειδή αγνοούν τα δικαιώματά τους. Τα βιβλία που διαβάζουμε μιλούν για τον πόνο, την επιλογή και την αντίσταση στη βία, πράγματα που ζούμε καθημερινά». Η Μορβαρίντ, 22 ετών, σημειώνει ότι πολλές γυναίκες στο Αφγανιστάν μοιάζουν με τη Νουσαφαρίν, την οποία θεωρεί «παγιδευμένη ανάμεσα στην παράδοση, τη θρησκευτική εξουσία και την κοινωνική κρίση». «Μεταμορφώνεται από μια σιωπηλή γυναίκα σε έναν συνειδητοποιημένο άνθρωπο. Η μοίρα της δείχνει ότι, σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ακόμα και η επιθυμία για επιλογή αποτελεί μορφή αντίστασης», τονίζει.

Η ζωή σκοτείνιασε για μένα

Η ίδια κέρδισε μια θέση στο Πανεπιστήμιο του Μπαλχ, στο βόρειο Αφγανιστάν, για να σπουδάσει νομικά και πολιτικές επιστήμες, αλλά δεν κατάφερε να ξεκινήσει πριν επιβληθεί η απαγόρευση. «Το ίδιο βράδυ που επρόκειτο να φύγω για το Μπαλχ, τα πανεπιστήμια έκλεισαν για τις γυναίκες», λέει. «Έκλαψα μέχρι το πρωί. Η ζωή σκοτείνιασε για μένα. Μέσα από την ανάγνωση και αυτή την ομάδα, σταδιακά βγήκα από εκείνον τον εφιάλτη». Το όνειρό της ήταν να γίνει δικηγόρος, ενώ σήμερα, όπως αναφέρει, οι Πέμπτες είναι η σημαντικότερη ημέρα της εβδομάδας της, καθώς «αυτός ο κύκλος με κράτησε μακριά από πολλές δυσκολίες της ζωής». Δεν είναι τυχαίο ότι το βιβλίο που απόλαυσε περισσότερο είναι «Ο Γέρος και η Θάλασσα», μια ιστορία επιβίωσης.

Η Μορβαρίντ υπογραμμίζει τη σημασία της ανάγνωσης για τις γυναίκες, λέγοντας ότι «αν μια γυναίκα είναι συνειδητοποιημένη, μια οικογένεια είναι συνειδητοποιημένη. Μια συνειδητοποιημένη γυναίκα μεγαλώνει συνειδητοποιημένα παιδιά. Οι Ταλιμπάν φοβούνται τις συνειδητοποιημένες γυναίκες. Για να τους αντιμετωπίσεις, πρέπει να αποκτήσεις γνώση και να εξελιχθείς, όλες μαζί». Έξω, οι περιορισμοί συνεχίζονται. Μέσα όμως σε αυτό το μικρό δωμάτιο, με τη συντροφιά των βιβλίων, βρίσκονται νεαρές γυναίκες για τις οποίες η ανάγνωση αποτελεί μια μορφή αντίστασης.