Οι πρόσφατες εξελίξεις στη Συρία με τη συμφωνία «ενσωμάτωσης» ανάμεσα στις SDF και τη Δαμασκό απειλούν να σημάνουν το τέλος της ντε φάκτο κουρδικής αυτονομίας στη Ροζάβα (το όνομα που χρησιμοποιούν οι Κούρδοι για τα βορειοανατολικά εδάφη της Συρίας, τα οποία θεωρούν δικά τους).
Οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) ανακοίνωσαν ότι κατέληξαν σε «συμφωνία ενσωμάτωσης» με την κυβέρνηση της Δαμασκού, υπό τον Αχμέντ αλ-Σαράα, πρώην διοικητή της Hayat Tahrir Al Sham (γνωστός αρχιτζιχαντιστής της αλ Κάιντα και του ISIS στην περιοχή με το όνομα Αμπού Μοχαμάντ Αλ Τζολάνι). Το πλήρες κείμενο δεν έχει δημοσιοποιηθεί, ενώ τα αποσπασματικά στοιχεία που έχουν διαρρεύσει γεννούν βαθιές ανησυχίες τόσο για τον πληθυσμό της Ροζάβα όσο και για τους μαχητές των YPG και YPJ που υπερασπίστηκαν την περιοχή για περισσότερο από μια δεκαετία.
Ο Ιρανοκούρδος πανεπιστημιακός Καμράν Ματίν εκτιμά ότι η κουρδική πλευρά μπήκε στη συμφωνία από θέση στρατηγικής αδυναμίας και πολιτικής αφέλειας, με αποτέλεσμα η συμφωνία να μοιάζει περισσότερο με θεσμοθέτηση της αποδόμησης του επαναστατικού εγχειρήματος στη βόρεια Συρία.
Το μέλλον των SDF και των YPJ στη Συρία
Κρίσιμο ζήτημα αποτελεί η τύχη των SDF ως οργανωμένης στρατιωτικής δύναμης στη Συρία. Κουρδικές πηγές μιλούν για δημιουργία ταξιαρχιών από υπάρχοντες μαχητές, χωρίς όμως σαφή αναφορά σε αυτόνομες δομές διοίκησης, ενώ φιλοκαθεστωτικές πηγές επιμένουν ότι οι μαχητές θα ενσωματωθούν ατομικά, μετά από έλεγχο από το καθεστώς. Αυτό πρακτικά ισοδυναμεί, σύμφωνα με την ανάλυση, με διάλυση των SDF ως αμυντικής ραχοκοκαλιάς της Ροζάβα και επιτρέπει στη Δαμασκό να αναδιαμορφώσει σύνθεση και αφοσίωση των μονάδων εκ των έσω. Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η «σιγή» γύρω από τις γυναικείες μονάδες YPJ, οι οποίες δεν φαίνεται να έχουν εγγυημένη θεσμική συνέχεια, ούτε καν στις κουρδικές περιοχές, κάτι που συνιστά ιστορική οπισθοχώρηση σε ένα από τα πιο ριζοσπαστικά κοινωνικά επιτεύγματα της Ροζάβα.
Ασφάλεια, σύνορα και διοίκηση: Πώς αλλάζει ο χάρτης στη Συρία
Οι προβλέψεις για την ασφάλεια εντείνουν τον φόβο για κλιμάκωση στη βορειοανατολική Συρία. Η συμφωνία φέρεται να προβλέπει αποχώρηση των SDF από τα αστικά κέντρα και ανάπτυξη δυνάμεων ασφαλείας της Δαμασκού, έστω και σε περιορισμένους αριθμούς, χωρίς σαφείς εγγυήσεις ότι δεν θα λειτουργήσουν ως «πέμπτη φάλαγγα» σε μικτές πόλεις όπως η Χασάκα. Επεισόδια ή προβοκάτσιες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως πρόσχημα για επέμβαση του συριακού στρατού, με δυνητικά καταστροφικές συνέπειες για τους Κούρδους αμάχους, σε μια χώρα όπου το καθεστώς έχει ήδη βεβαρημένο ιστορικό απέναντι σε μειονότητες όπως οι Αλεβίτες και οι Δρούζοι.
Εξίσου κρίσιμη είναι η διάσταση των συνόρων: ο έλεγχος των διαβάσεων Σεμάλκα–Φαϊσχαμπούρ και του αεροδρομίου Καμισλί φαίνεται να περνά στην ουσία στα χέρια της Δαμασκού, εγκλωβίζοντας τη Ροζάβα και κόβοντάς την από τις ζωτικές της συνδέσεις με το Μπασούρ, δηλαδή την Κουρδική Περιφέρεια του Ιράκ. Στο διοικητικό επίπεδο, οι δομές της Δημοκρατικής Αυτόνομης Διοίκησης της Βόρειας και Ανατολικής Συρίας (DAANES) αναμένεται να υπαχθούν στο κεντρικό κράτος, με τους υπαλλήλους να μπαίνουν στη μισθοδοσία της Δαμασκού και να ακολουθούν τις εντολές της, μετατρέποντας την επαναστατική αυτοδιοίκηση σε απλό επαρχιακό παράρτημα. Η πλήρης απουσία συνταγματικής κατοχύρωσης της κουρδικής αυτοδιοίκησης, των γλωσσικών και πολιτισμικών δικαιωμάτων ή οποιασδήποτε νομικά δεσμευτικής πρόβλεψης σημαίνει ότι όλα μπορούν να ανατραπούν μονομερώς από το καθεστώς.
Η γεωπολιτική σκακιέρα και τα περιθώρια αντίστασης των SDF
Παρά την εικόνα «συνθηκολόγησης», η ανάλυση υπογραμμίζει ότι η Ροζάβα διατηρεί ακόμη σοβαρούς στρατιωτικούς και κοινωνικούς πόρους, καθώς και βαθιά αλληλεγγύη στο Κουρδιστάν και στη διασπορά, στοιχείο που μπορεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο στην πίεση της Δαμασκού. Ο Ματίν επισημαίνει ότι η συριακή κυβέρνηση δεν έχει απεριόριστο χρόνο, καθώς μια σοβαρή ανθρωπιστική κρίση στις κουρδικές περιοχές θα είχε σημαντικό πολιτικό και διπλωματικό κόστος. Την ίδια στιγμή, ευρύτερες εξελίξεις –όπως ένα πιθανό αμερικανικό πλήγμα στο Ιράν, μια νέα κυβέρνηση στο Ιράκ υπό τον Νούρι αλ-Μαλίκι που θα μπορούσε να συγκρουστεί με την κυβέρνηση αλ-Σαράα στη Συρία, ή μια νέα άνοδος του ISIS– θα μπορούσαν να αναδιατάξουν γρήγορα τις ισορροπίες και να δημιουργήσουν νέα περιθώρια για επαναοργάνωση της Ροζάβα.
Η τύχη της Ροζάβα δεν αφορά μόνο τη βορειοανατολική Συρία, αλλά και το σύνολο του κουρδικού ζητήματος, καθώς το πείραμα ριζοσπαστικής δημοκρατίας, ισότητας φύλων και τοπικής αυτονομίας έχει ήδη επηρεάσει σε βάθος την κουρδική πολιτική σε όλη την περιοχή. Η κατάρρευσή του, προειδοποιεί ο αρθρογράφος, θα ενίσχυε τις αντικουρδικές δυνάμεις και θα έδινε νέα παράταση ζωής σε κεντρικά, αποικιακού χαρακτήρα κράτη που κυριαρχούν πάνω στους Κούρδους. Η πρόσφατη αναζωπύρωση της διεθνούς αλληλεγγύης προς τη Ροζάβα και οι υψηλές προσδοκίες από την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία να ξαναβρεί το θάρρος της μάχης του Κομπάνι δείχνουν ότι το σύνθημα «Η αντίσταση είναι ζωή» παραμένει ζωντανό και ίσως κρίνει το μέλλον της κουρδικής αυτοδιοίκησης στη Συρία.
