Καθώς οι διαδηλώσεις κατά της κυβέρνησης του Ιράν κλιμακώθηκαν σημαντικά το βράδυ της Παρασκευής, το καθεστώς απάντησε σε πολλές περιοχές ανοίγοντας πυρ κατά των διαδηλωτών.

Τις τελευταίες ώρες, και αφού οι διαδηλωτές έβαλαν φωτιά σε ένα από τα σπίτια του Ανώτατου Ηγέτη του ισλαμικού καθεστώτος, Αλί Χαμενεΐ , ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες αναφέρουν ότι ο πρόεδρος της χώρας, Μασούντ Πεζεσκιάν, υπέβαλε την παραίτησή του.

Γιατρός στην Τεχεράνη δήλωσε στο περιοδικό TIME, υπό καθεστώς ανωνυμίας, ότι μόνο έξι νοσοκομεία της πρωτεύουσας έχουν καταγράψει τουλάχιστον 217 νεκρούς διαδηλωτές, «οι περισσότεροι από πυρά με πραγματικά πυρομαχικά».

Αν ο αριθμός αυτός επιβεβαιωθεί, θα πρόκειται για μια σκληρή καταστολή που είχε προαναγγελθεί από το σχεδόν πλήρες μπλακάουτ στο διαδίκτυο και τις τηλεφωνικές επικοινωνίες από το βράδυ της Πέμπτης. Παράλληλα, συνιστά άμεση πρόκληση προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος είχε προειδοποιήσει νωρίτερα ότι το καθεστώς θα «πληρώσει ακριβά» αν σκοτώσει διαδηλωτές που κατεβαίνουν στους δρόμους ήδη από τις 28 Δεκεμβρίου.

Σύμφωνα με τον γιατρό, οι αρχές απομάκρυναν πτώματα από τα νοσοκομεία την Παρασκευή. Οι περισσότεροι νεκροί ήταν νέοι άνθρωποι, μεταξύ τους και αρκετοί που σκοτώθηκαν έξω από αστυνομικό τμήμα στη βόρεια Τεχεράνη, όταν οι δυνάμεις ασφαλείας άνοιξαν πυρ με πολυβόλα εναντίον των διαδηλωτών, οι οποίοι «έπεσαν νεκροί επιτόπου». Ακτιβιστές ανέφεραν ότι τουλάχιστον 30 άτομα πυροβολήθηκαν σε εκείνο το περιστατικό.

Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έκαναν λόγο για χαμηλότερο αριθμό θυμάτων, κάτι που αποδίδεται σε διαφορετικές μεθόδους καταγραφής. Το πρακτορείο Human Rights Activist News Agency, που καταμετρά μόνο ταυτοποιημένα θύματα, ανέφερε τουλάχιστον 63 νεκρούς από την έναρξη των διαδηλώσεων, εκ των οποίων οι 49 άμαχοι.

Απειλές για θανατική ποινή

Την ίδια ώρα το καθεστώς απευθύνει απειλητικά μηνύματα. «Η Ισλαμική Δημοκρατία δεν θα υποχωρήσει απέναντι σε βανδάλους», δήλωσε ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ, κατηγορώντας τους διαδηλωτές ότι προσπαθούν να «ευχαριστήσουν» τον Τραμπ. Ο εισαγγελέας της Τεχεράνης προειδοποίησε ότι οι διαδηλωτές μπορεί να αντιμετωπίσουν ακόμη και τη θανατική ποινή, ενώ αξιωματούχος των Φρουρών της Επανάστασης δήλωσε στην κρατική τηλεόραση: «Αν σας χτυπήσει μια σφαίρα, μην παραπονιέστε».

Οι κινητοποιήσεις, που πλέον εκτείνονται και στις 31 επαρχίες της χώρας, ξεκίνησαν ως διαμαρτυρία για την καταρρέουσα οικονομία, αλλά γρήγορα εξελίχθηκαν σε ανοιχτή αμφισβήτηση του αυταρχικού ισλαμικού καθεστώτος που κυβερνά τη χώρα των περίπου 92 εκατομμυρίων κατοίκων από το 1979. Αν και οι περισσότερες διαδηλώσεις ήταν ειρηνικές, με συνθήματα όπως «Ελευθερία» και «Θάνατος στον Δικτάτορα», καταγράφηκαν και βανδαλισμοί σε κυβερνητικά κτίρια.

Το αίτημα για το σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια των γυναικών αποτελεί έναν βασικό άξονα των κινητοποιήσεων. Αίσθηση έχει προκαλέσει η εικόνα της νεαρής ιρανής διαδηλώτριας χωρίς μαντήλα, που ανάβει τσιγάρο καίγοντας τη φωτογραφία του Χαμενεΐ.

Πλήρης σύγχυση στις δυνάμεις ασφαλείας

Τις πρώτες 11 ημέρες των κινητοποιήσεων υπήρχε αβεβαιότητα για τη στάση του καθεστώτος. Αστυνομικός των δυνάμεων καταστολής σε κουρδική πόλη του βορειοδυτικού Ιράν δήλωσε ότι επικρατεί πλήρης σύγχυση στις δυνάμεις ασφαλείας και φόβος για το τι θα ακολουθήσει. «Υπάρχει χάος παντού – στην πόλη, στα σπίτια, στους δρόμους και μέσα στην αστυνομία», είπε, προσθέτοντας ότι πολλοί συνάδελφοί του πιστεύουν πως «το καθεστώς καταρρέει».

Αναλυτές εκτιμούν ότι, καθώς οι διαδηλώσεις επεκτείνονται σε μεσαία κοινωνικά στρώματα, το καθεστώς δύσκολα θα διστάσει να χρησιμοποιήσει ωμή βία, θεωρώντας την κατάσταση «υπαρξιακή απειλή». Παράλληλα, η χώρα αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα: οικονομική κατάρρευση λόγω κυρώσεων, ελλείψεις νερού και συχνές διακοπές ρεύματος, ενώ η ηγεσία δεν έχει ακόμη συνέλθει από τη σύγκρουση με το Ισραήλ και τα πλήγματα στο πυρηνικό πρόγραμμα.

Σε αντίθεση με τις διαδηλώσεις του 2022, οι τωρινές κινητοποιήσεις ξεκίνησαν από εμπόρους και εξαπλώθηκαν σε εργατικές περιοχές, ομάδες που το καθεστώς φοβάται να καταστείλει ανοιχτά. Ωστόσο, ήδη σε ορισμένες περιοχές έχει καταγραφεί σκληρή αντιμετώπιση, με το εύρος της καταστολής να δοκιμάζεται όσο οι διαδηλώσεις μεγαλώνουν.

Την ίδια ώρα, το πολιτικό σύστημα εμφανίζεται διχασμένο. Ο εκλεγμένος πρόεδρος ακολουθεί δημόσια πιο ήπια γραμμή, όμως το υπουργικό του συμβούλιο τάσσεται υπέρ της καταστολής, θεωρώντας ότι υπάρχουν ενδείξεις ξένης εμπλοκής. Παράλληλα, η κυβέρνηση επιχειρεί να κερδίσει χρόνο με οικονομικά μέτρα και επαφές με τη Δύση για το πυρηνικό πρόγραμμα.

Παρά τους κινδύνους, πολλοί διαδηλωτές δηλώνουν ότι δεν έχουν πλέον τίποτα να χάσουν.

«Η ελπίδα μας είναι στον Τραμπ», είπε ένας Κούρδος διαδηλωτής, ζητώντας να γίνει στο Ιράν ό,τι και στη Βενεζουέλα. Το μεγαλύτερο ερωτηματικό, ωστόσο, παραμένει η στάση των ίδιων των δυνάμεων ασφαλείας, καθώς ολοένα και περισσότεροι απλοί αστυνομικοί και μέλη παραστρατιωτικών σωμάτων φέρονται απρόθυμοι να συμμετάσχουν σε αιματηρή καταστολή.