Σε στάδιο προετοιμασίας βρίσκεται η νέα κυβερνητική πρωτοβουλία που αφορά την απαγόρευση χρήσης ενδυμάτων τα οποία καλύπτουν πλήρως το πρόσωπο, με το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου να εξετάζει παρεμβάσεις κυρίως σε χώρους όπου διαμένουν ή δραστηριοποιούνται ανήλικοι.
Το θέμα τέθηκε ανοιχτά στη Βουλή προ ημερών από τον αρμόδιο υπουργό Θάνο Πλεύρη, ο οποίος προανήγγειλε ότι μέσα στο επόμενο διάστημα θα παρουσιαστούν συγκεκριμένες αποφάσεις. «Ακόμα είμαστε στο στάδιο της εξέτασης. Δεν μπορώ να σας δώσω ούτε χρονοδιάγραμμα ούτε συγκεκριμένη ρύθμιση. Θα τοποθετηθούμε στο αμέσως επόμενο διάστημα, αφού αξιολογήσουμε με προσοχή τα δεδομένα και τις πρακτικές που εφαρμόζονται σε άλλες χώρες», ανέφερε ο κ. Πλεύρης στις 11 Μαρτίου.
Η συζήτηση σύμφωνα με πληροφορίες επικεντρώνεται κυρίως στη λεγόμενη μπούργκα και το νικάμπ, δύο είδη ενδυμασίας που συναντώνται σε ορισμένες μουσουλμανικές κοινωνίες. Η μπούργκα είναι το ένδυμα που καλύπτει ολόκληρο το σώμα και το πρόσωπο, αφήνοντας συνήθως μόνο ένα μικρό πλέγμα στο ύψος των ματιών για να μπορεί να βλέπει η γυναίκα. Το νικάμπ, από την άλλη, καλύπτει επίσης το σώμα και το πρόσωπο, αλλά αφήνει ακάλυπτα μόνο τα μάτια (χωρίς πλέγμα μπροστά τους). Και στις δύο περιπτώσεις, το πρόσωπο δεν είναι ορατό, κάτι που βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης.
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η επεξεργασία των μέτρων έχει προχωρήσει σημαντικά και βασίζεται, μεταξύ άλλων, σε στοιχεία που συλλέχθηκαν από δομές φιλοξενίας ανηλίκων στη χώρα μας. Σε αυτές τις δομές φιλοξενούνται τόσο ασυνόδευτα παιδιά όσο και ανήλικοι που διαμένουν με τις οικογένειές τους. Από τις καταγραφές προέκυψαν περιπτώσεις κοριτσιών που ανέφεραν ότι φορούν τέτοιου είδους ενδύματα όχι από προσωπική επιλογή, αλλά επειδή αισθάνονται πίεση ή φόβο για το πώς θα αντιμετωπιστούν από το περιβάλλον τους αν δεν το κάνουν. Παρότι ο συνολικός αριθμός αυτών των περιστατικών δεν είναι μεγάλος, η κυβέρνηση θεωρεί ότι το ζήτημα είναι σημαντικό και χρειάζεται παρέμβαση. Το βασικό σκεπτικό είναι ότι ακόμη και οι λίγες περιπτώσεις, αρκούν για να τεθεί θέμα προστασίας δικαιωμάτων, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ανήλικα κορίτσια.
Η κύρια κατεύθυνση λοιπόν που εξετάζεται, αφορά την απαγόρευση της πλήρους κάλυψης του προσώπου μέσα σε δομές που υπάγονται στο υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, όταν πρόκειται για άτομα κάτω των 18 ετών. Το μέτρο θα ισχύει τόσο για ασυνόδευτους ανηλίκους όσο και για παιδιά που βρίσκονται με τις οικογένειές τους. Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, σε αυτές τις ηλικίες καταγράφονται πιο έντονα φαινόμενα περιορισμού της ελευθερίας και φόβου, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη για προστασία.
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα που προβάλλονται είναι ότι η πλήρης κάλυψη του προσώπου δυσκολεύει την καθημερινή επικοινωνία και την κοινωνική ένταξη των παιδιών. Το πρόσωπο παίζει σημαντικό ρόλο στην ανθρώπινη επαφή, στην έκφραση συναισθημάτων και στη δημιουργία σχέσεων. Όταν αυτό δεν είναι ορατό, η αλληλεπίδραση γίνεται πιο δύσκολη, ειδικά σε περιβάλλοντα όπως το σχολείο ή οι δομές φιλοξενίας, όπου τα παιδιά καλούνται να κοινωνικοποιηθούν.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι τέτοιες πρακτικές μπορεί να συνδέονται με ζητήματα ισότητας των φύλων. Η πλήρης κάλυψη του προσώπου αφορά σχεδόν αποκλειστικά γυναίκες και κορίτσια, κάτι που δημιουργεί ερωτήματα για το κατά πόσο πρόκειται για ελεύθερη επιλογή ή για κοινωνική επιβολή. Σε διεθνές επίπεδο, υπάρχουν ήδη συμβάσεις που καλούν τα κράτη να λαμβάνουν μέτρα όταν εντοπίζονται πρακτικές που ενδέχεται να περιορίζουν τα δικαιώματα των γυναικών.
Πέρα από το βασικό αυτό σενάριο, εξετάζεται και μια πιο ευρεία προσέγγιση, που θα μπορούσε να περιλαμβάνει περιορισμούς στη χρήση τέτοιων ενδυμάτων και σε σχολεία ή άλλες δομές όπου βρίσκονται ανήλικοι. Ωστόσο, μια τέτοια απόφαση απαιτεί συνεννόηση μεταξύ διαφορετικών υπουργείων και συνολική πολιτική συμφωνία, καθώς επηρεάζει άμεσα τον χώρο της εκπαίδευσης.
Υπάρχει επίσης και ένα πιο αυστηρό ενδεχόμενο, που αφορά γενική απαγόρευση σε δημόσιους χώρους για όλους τους πολίτες. Παρόλα αυτά, το σενάριο αυτό δεν φαίνεται να προχωρά σε αυτή τη φάση, καθώς θεωρείται πιο σύνθετο και πολιτικά ευαίσθητο. Απαντώντας στην κριτική ότι το φαινόμενο δεν είναι διαδεδομένο στην Ελλάδα, κυβερνητικά στελέχη υποστηρίζουν ότι η παρέμβαση πρέπει να γίνει προληπτικά. Όπως τονίζουν, το γεγονός ότι τα περιστατικά είναι περιορισμένα αποτελεί λόγο να αντιμετωπιστεί το θέμα νωρίς, πριν λάβει μεγαλύτερες διαστάσεις με αφορμή και τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή που μπορεί να αυξήσει τις μεταναστευτικές ροές από μουσουλμανικές χώρες. Σημειώνεται δε ότι η πλειοψηφία των μεταναστών που έρχονται στην Ελλάδα είναι κυρίως άνδρες, που προέρχονται όμως από κοινωνίες με διαφορετικές αντιλήψεις σε σχέση με τη δική μας, για τον ρόλο της γυναίκας. Αυτό, σύμφωνα με την κυβέρνηση, εξηγεί γιατί το φαινόμενο δεν είναι ακόμη εκτεταμένο, αλλά και γιατί θεωρείται σημαντικό να τεθούν σαφείς κανόνες από νωρίς.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ότι οι υπό συζήτηση ρυθμίσεις δεν έχουν στόχο να περιορίσουν τη θρησκευτική ελευθερία. Κυβερνητικές πηγές ξεκαθαρίζουν ότι δεν τίθεται θέμα απαγόρευσης για άλλες μορφές ενδυμασίας, όπως η μαντίλα (χιτζάμπ ή τσαντόρ), η οποία θεωρείται θρησκευτικό σύμβολο που δεν συνδέεται απαραίτητα με καταναγκασμό και δεν καλύπτει το πρόσωπο, παρά μόνο τα μαλλιά και τον λαιμό.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αρκετές χώρες έχουν ήδη θεσπίσει κανόνες για την κάλυψη του προσώπου, με διαφορετικές προσεγγίσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις ισχύουν πλήρεις απαγορεύσεις σε δημόσιους χώρους, ενώ αλλού εφαρμόζονται περιορισμοί μόνο σε συγκεκριμένους χώρους, όπως σχολεία ή δημόσιες υπηρεσίες.
Η Γαλλία αποτέλεσε τον Απρίλιο του 2011 το πρώτο ευρωπαϊκό κράτος που καθιέρωσε την καθολική απαγόρευση της κάλυψης του προσώπου σε δημόσιους χώρους, της μπούρκας δηλαδή, ένα μέτρο που προκάλεσε πολλαπλές αντιδράσεις κι έναν έντονο δημόσιο διάλογο με σφοδρούς πολέμιους και υποστηρικτές. Το μέτρο επεκτάθηκε ακολούθως σε Βέλγιο και Αυστρία.
Πρόσφατα, η κυβέρνηση της Δανία ανακοίνωσε την πρόθεσή της να επεκτείνει το ήδη ισχύον πλαίσιο, που από τον Αύγουστο του 2018 προβλέπει απαγόρευση της κάλυψης του προσώπου σε δημόσιους χώρους και επιβολή προστίμων στους παραβάτες, ώστε να περιλαμβάνει ρητά σχολεία και πανεπιστήμια. Στην Ολλανδία απαγορεύεται η χρήση μπούρκας σε δημόσια σχολεία, νοσοκομεία και μέσα μαζικής μεταφοράς, ενώ αντίστοιχα μέτρα έχουν ληφθεί και σε ορισμένα κρατίδια της Γερμανίας, ομοίως και σε ορισμένες περιοχές της Καταλονίας, στην Ισπανία.
Στη δε Ελβετία, η απαγόρευση εγκρίθηκε μέσω δημοψηφίσματος και αφορά τόσο κλειστούς όσο και υπαίθριους δημόσιους χώρους.
Παράλληλα, η Πορτογαλία ενέκρινε στα τέλη του 2025 νομοθεσία που απαγορεύει την κάλυψη του προσώπου για θρησκευτικούς λόγους σε δημόσιους χώρους. Στη Νορβηγία από την άλλη, υπάρχει σχετική απαγόρευση της μπούρκας σε παιδικούς σταθμούς, δημόσια σχολεία και πανεπιστήμια, γενικότερα δηλαδή στην εκπαίδευση
