Η κρατική τηλεόραση του Ιράν επιβεβαίωσε νωρίς σήμερα το πρωί ότι ο Ανώτατος Ηγέτης Αλί Χαμενεΐ έχει σκοτωθεί, σηματοδοτώντας τη σημαντικότερη πολιτική μεταβολή στο Ιράν από το 1989. Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε ανακοινώσει τον θάνατο του Χαμενεΐ μια ημέρα νωρίτερα με ανάρτηση στο Truth Social, πριν οι ιρανικές αρχές επιβεβαιώσουν την είδηση.

«Ο Χαμενεΐ, ένας από τους πιο κακούς ανθρώπους στην ιστορία, είναι νεκρός», έγραψε ο Τραμπ, χαρακτηρίζοντάς το «τη μοναδική μεγαλύτερη ευκαιρία για τον ιρανικό λαό να πάρει πίσω τη χώρα του», και προσθέτοντας ότι οι αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις θα συνεχιστούν. Ο θάνατος του Χαμενεΐ θα μπορούσε να οδηγήσει σε διάφορα πιθανά σενάρια: μια αυστηρά ελεγχόμενη μετάβαση με στόχο τη διατήρηση της συνέχειας, εσωτερικές συγκρούσεις ισχύος μεταξύ των ελίτ, κοινωνική αναταραχή εν μέσω οικονομικών δυσχερειών και πολιτικής καταπίεσης, ή μια περίοδο εντεινόμενης στρατιωτικής αντιπαράθεσης. Ή το χειρότερο, όλα αυτά μαζί.

Το Ιράν έχει βιώσει επανειλημμένα κύματα εσωτερικών διαδηλώσεων τα τελευταία χρόνια. Ένα κενό ηγεσίας θα δοκιμάσει τη συνοχή των θεσμών της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η δολοφονία του Χαμενεΐ ακολουθήθηκε από αμερικανικά και ισραηλινά στρατιωτικά πλήγματα στο Ιράν που στόχευσαν ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους. Ο ανώτατος ηγέτης είναι η ύψιστη Αρχή στο πολιτικό σύστημα του Ιράν, υπεράνω του προέδρου. Το αξίωμα διοικεί τις ένοπλες δυνάμεις, διορίζει τους επικεφαλής της δικαιοσύνης, των κρατικών μέσων ενημέρωσης και βασικών σωμάτων ασφαλείας, και έχει την τελική αρμοδιότητα για την εξωτερική πολιτική, συμπεριλαμβανομένου του πυρηνικού προγράμματος.

Ο Χαμενεΐ κατείχε το αξίωμα από το 1989, διαδεχόμενος τον επίσης σιίτη κληρικό Ρουχολάχ Χομεϊνί, ιδρυτή του σημερινού ιρανικού καθεστώτος που εγκαθιδρύθηκε μετά την επανάσταση του 1979, η οποία ανέτρεψε τον Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί. Τι γίνεται από εδώ και στο εξής; Το βέβαιο είναι ότι ο θάνατός του ενεργοποιεί μια συνταγματική διαδικασία διαδοχής, αν και η πολιτική πραγματικότητα μπορεί να αποδειχθεί πιο σύνθετη. Το Σύνταγμα του Ιράν προβλέπει σύμφωνα με το Άρθρο 107 ότι ο ανώτατος ηγέτης επιλέγεται από τη Συνέλευση των Ειδικών, ένα σώμα 88 κληρικών που εκλέγεται από το κοινό αλλά ελέγχεται από το Συμβούλιο. Τα μέλη του Συμβουλίου διορίζονται άμεσα ή έμμεσα από τον ανώτατο ηγέτη. Εάν ο ανώτατος ηγέτης πεθάνει ή καταστεί ανίκανος να ασκήσει τα καθήκοντά του, ένα προσωρινό ηγετικό συμβούλιο αναλαμβάνει την εξουσία έως ότου διοριστεί επίσημα διάδοχος. Η Συνέλευση των Ειδικών είναι υπεύθυνη για την επιλογή του επόμενου ηγέτη.

Το Σύνταγμα επιτρέπει είτε έναν ενιαίο ανώτατο ηγέτη είτε ένα ηγετικό συμβούλιο. Αναλυτές εκτιμούν ότι η διαδικασία είναι πιθανό να διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από τις πολιτικές και τις ελίτ των θεσμών ασφαλείας, ιδίως από το Συμβούλιο των Φρουρών της Επανάστασης. Το συμβούλιο θα μπορούσε να επιχειρήσει να υποκαταστήσει ολόκληρη τη διαδικασία δεδομένης της κατάστασης έκτακτης ανάγκης στη χώρα, σύμφωνα με απεικονικές πηγές. Ο Τραμπ ανέφερε στην ανάρτησή του για τον θάνατο του Χαμενεΐ ότι ορισμένα μέλη των Φρουρών της Επανάστασης και των δυνάμεων ασφαλείας ζήτησαν ασυλία, μπερδεύοντας ακόμη περισσότερο τις πραγματικές προθέσεις τους. Οι Φρουροί της Επανάστασης είναι ένας από τους ισχυρότερους θεσμούς στο Ιράν, με επιρροή στους στρατιωτικούς, μυστικούς και οικονομικούς τομείς. Σε οποιοδήποτε σενάριο μετάβασης, βασική του προτεραιότητα είναι πιθανό να είναι η διατήρηση της σταθερότητας του καθεστώτος.

Το εάν θα στηρίξει έναν ανώτερο κληρικό, μια συμβιβαστική προσωπικότητα ή ένα μεταβατικό ηγετικό συμβούλιο θα μπορούσε να επηρεάσει καθοριστικά την πορεία της χώρας. Η διαδοχή στο Ιράν αποτελεί εδώ και καιρό αντικείμενο εικασιών, αν και η διαδικασία παραμένει αδιαφανής. Ονόματα που είχαν συζητηθεί στο παρελθόν σε πολιτικούς κύκλους περιλαμβάνουν τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιο του εκλιπόντος ανώτατου ηγέτη, ανώτερους κληρικούς που πρόσκεινται σε σκληροπυρηνικές φατρίες ή μια συναινετική προσωπικότητα αποδεκτή τόσο από τις θρησκευτικές αρχές όσο και από τις ελίτ ασφαλείας. Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν καθορίζει τη στρατηγική κατεύθυνση της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της πολιτικής απέναντι στο Ισραήλ, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τα κράτη του Κόλπου και τις συμμαχικές ένοπλες ομάδες σε ολόκληρη την περιοχή.

Η αστάθεια στην Τεχεράνη θα μπορούσε να έχει άμεσες περιφερειακές συνέπειες, ιδιαίτερα δεδομένων των εντάσεων γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, μια κρίσιμη θαλάσσια οδό για τη διακίνηση του παγκόσμιου πετρελαίου. Οι Φρουροί της Επανάστασης προειδοποίησαν διάφορα πλοία ότι λόγω της επισφαλούς κατάστασης γύρω από το στενό, εξαιτίας της στρατιωτικής επίθεσης των ΗΠΑ και του Ισραήλ και των αντίποινων του Ιράν, δεν είναι ασφαλές να περάσουν το στενό αυτή τη στιγμή. Με την αναστολή διέλευσης πλοίων και δεξαμενόπλοιων, τα Στενά του Ορμούζ έχουν ουσιαστικά κλείσει, κάτι που σημαίνει ότι όλη η διεθνής επιχειρηματική κοινότητα εκ των πραγμάτων επηρεάζεται. Για άγνωστο μέχρι πότε.