Την ανάγκη για πιο τολμηρές και συντονισμένες παρεμβάσεις στην αγορά κατοικίας αναδεικνύει νέα έρευνα της διαΝΕΟσις, επαναφέροντας στο δημόσιο διάλογο ακόμη και το ενδεχόμενο ελέγχου των τιμών στα ενοίκια, ως απάντηση στη διαρκώς οξυνόμενη στεγαστική κρίση.
Η μελέτη, η οποία πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το ΙΟΒΕ με συντονιστή τον γενικό διευθυντή του και καθηγητή στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Νίκο Βέττα, διαπιστώνει ότι η έντονη άνοδος των ενοικίων δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο, αλλά αποτέλεσμα διαχρονικών ανισορροπιών. Περιορισμένη προσφορά κατοικιών, αυξημένη ζήτηση στα μεγάλα αστικά κέντρα, εκτεταμένη εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων και πολιτικές που, επί σειρά ετών, ευνόησαν την ιδιοκατοίκηση έναντι της ενοικίασης. Υπό αυτές τις συνθήκες, ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών κατευθύνεται στη στέγαση, εντείνοντας τις κοινωνικές πιέσεις.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, η Ελλάδα καταγράφει τη μεγαλύτερη επιβάρυνση στην Ευρώπη, καθώς οι δαπάνες στέγασης απορροφούν κατά μέσο όρο το 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματος, έναντι 19,2% στην Ε.Ε. Η επιβάρυνση αυτή πλήττει κυρίως τους ενοικιαστές, τα νεαρά νοικοκυριά και τις πιο ευάλωτες ομάδες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η διαΝΕΟσις εισηγείται τη διερεύνηση ενός ευέλικτου πλαισίου ελέγχου των ενοικίων, όχι μέσω οριζόντιων παρεμβάσεων, αλλά με στοχευμένους μηχανισμούς που θα αποτρέπουν ακραίες αυξήσεις σε περιοχές με οξυμένο στεγαστικό πρόβλημα. Όπως επισημαίνεται, κάθε τέτοιο σχήμα θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις τοπικές συνθήκες και να διατηρεί τα απαραίτητα κίνητρα για τους ιδιοκτήτες.
Κεντρική πρόταση της μελέτης είναι η δημιουργία Ταμείου Ασφάλισης Εκμισθώσεων, το οποίο θα καλύπτει κινδύνους όπως απλήρωτα ενοίκια, ζημιές ή δικαστικά έξοδα. Το Ταμείο θα μπορούσε να χρηματοδοτείται από τον φόρο εισοδήματος των ενοικίων, μειώνοντας το ρίσκο της μακροχρόνιας μίσθωσης, στα πρότυπα αντίστοιχων συστημάτων που λειτουργούν σε άλλες χώρες.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι τα υφιστάμενα επιδόματα στέγασης συχνά δεν αντανακλούν το πραγματικό κόστος κατοικίας. Προτείνεται η σύνδεσή τους με το ποσοστό του εισοδήματος που δαπανάται για ενοίκιο, καθώς και η θέσπιση αντικειμενικών εισοδηματικών τεκμηρίων, ώστε η στήριξη να κατευθύνεται πιο αποτελεσματικά.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ανάγκη ενεργοποίησης των κενών κατοικιών, με επιδοτήσεις που θα συνδέονται με ανώτατα όρια ενοικίων και ελάχιστη διάρκεια μισθώσεων, αλλά και στη ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων μέσω γεωγραφικά στοχευμένων μέτρων. Για τη Χρυσή Βίζα, η διαΝΕΟσις προτείνει τον περαιτέρω περιορισμό ή και την πλήρη αποσύνδεσή της από την αγορά κατοικίας.
Η μελέτη καταλήγει ότι η στεγαστική κρίση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με αποσπασματικές λύσεις. Απαιτείται ένα συνεκτικό πλαίσιο κοινωνικής στέγασης, καλύτερη αξιοποίηση του υφιστάμενου αποθέματος και ταυτόχρονη ρύθμιση ζήτησης και προσφοράς. Ο έλεγχος των ενοικίων, με σαφή κοινωνικά και οικονομικά αντίβαρα, παρουσιάζεται ως ένα εργαλείο που η Πολιτεία καλείται πλέον να εξετάσει σοβαρά.
