Τα φώτα σβήνουν, η ορχήστρα απογυμνώνεται και στο κοίλον της Αρχαίας Επιδαύρου απλώνεται η απόλυτη σιωπή. Ακούγονται μόνο οι φυσικοί ήχοι από τον περιβάλλοντα χώρο: μια κουκουβάγια και το ελαφρύ θρόισμα του αέρα στα πεύκα. Το κοινό, σε μια άτυπη, μυσταγωγική συμφωνία, γίνεται κομμάτι αυτής της «εκκωφαντικής» ησυχίας.
Μέχρι που ένα ένα, τα μέλη του Χορού μπαίνουν στην ορχήστρα. Νέα παιδιά -αγόρια και κορίτσια- ντυμένα με ρούχα του σήμερα και ένα σακίδιο στον ώμο. Παίρνουν τις θέσεις τους… Με τις πλάτες γυρισμένες στο κοινό, στρέφουν το βλέμμα τους προς τη Δύση: εκεί από όπου προσδοκούν τα πρώτα νέα για τον πόλεμο με τους Έλληνες. Μέσα σε αυτή την υποβλητική ησυχία, νιώθεις αμέσως ότι δεν ήρθες για να παρακολουθήσεις ένα ιστορικό μάθημα, αλλά για να γίνεις μάρτυρας μιας τελετουργίας για τις δικές μας, σύγχρονες απώλειες.
Είδαμε τους «Πέρσες» σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη και αυτές είναι οι εντυπώσεις μας:
Τα συν της παράστασης
Η σκηνοθεσία: Ο Χρήστος Θεοδωρίδης στο επιδαύριο ντεμπούτο του κέρδισε ένα δύσκολο στοίχημα. Άλλωστε, το μεγάλο κέρδος της παράστασης ήταν ο τρόπος με τον οποίο ο σκηνοθέτης διαχειρίστηκε το κείμενο. Όταν ο Αισχύλος έγραφε τους Πέρσες το 472 π.Χ. -μόλις οκτώ χρόνια μετά τη ναυμαχία της Σαλαμίνας- δεν παρέδιδε απλώς την παλαιότερη σωζόμενη τραγωδία της ανθρωπότητας. Επέλεξε να μιλήσει για τον πόλεμο μέσα από τον θρήνο των ηττημένων εχθρών, μετατρέποντας το συλλογικό τραύμα σε μια πανανθρώπινη κραυγή κατά της αλαζονείας της εξουσίας. Αυτή ακριβώς την ουσία σεβάστηκε ο Θεοδωρίδης. Δεν προσπάθησε να εντυπωσιάσει με περιττά σκηνικά ευρήματα και «περίεργους» εκμοντερνισμούς που βλέπουμε πολύ τα τελευταία, κυρίως, χρόνια. Η σύγχρονη αισθητική της παράστασης -με τα καθημερινά ρούχα και τα σακίδια του Χορού που αποτελείται από νέα παιδιά- λειτούργησε ως γέφυρα με το σήμερα. Σαφώς και υπάρχουν σημεία με κάποιες ενστάσεις για τη σκηνοθεσία, όπως η χρήση του μικροφώνου, όταν οι ήρωες απευθύνονταν στο κοινό ή τον λαό, ένα εύρημα που σε άλλους άρεσε και σε άλλους όχι. Ή τα μεγάλα διαστήματα σιωπής, που ως ένα σημείο, κούρασαν, καθώς χανόταν η ένταση του συναισθήματος. Στα συν της σκηνοθεσίας του είναι η αξιοποίηση όλων των χώρων του θεάτρου, με τη σκηνή της επίκλησης να γίνεται εκτός ορχήστρας. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που μένει στο τέλος είναι πως ο Χρήστος Θεοδωρίδης απέδειξε ότι ο αληθινός σεβασμός στο αρχαίο δράμα δεν κρύβεται στην τυφλή αντιγραφή του. Μπορείς να το φέρεις προσαρμοσμένο στο σήμερα, αποφεύγοντας τις ακραίες παρεμβάσεις και τις δήθεν ρηξικέλευθες διασκευές.
Ο Χορός: Ο Θεοδωρίδης δεν τον αντιμετωπίζει σαν απλό σχολιαστή, αλλά ως τον πραγματικό πρωταγωνιστή της τραγωδίας. Στα συν η ηλικιακή ανατροπή που έκανε, αντικαθιστώντας τους γέροντες συμβούλους του Αισχύλου με νέα παιδιά, αγόρια και κορίτσια της διπλανής πόρτας, γιατί στη δική του άδεια ορχήστρα δεν θρηνούσε το παρελθόν, αλλά το μέλλον. Θρηνούσε η γενιά που βάζει σε ένα σακίδιο τα όνειρά της και αναγκάζεται να τα χτίσει ξανά ή να τα κυνηγήσει ακόμα και μακριά από τον ίδιο της τον τόπο. Η κίνηση του Χορού είχε, επίσης, μια εκπληκτική γεωμετρία και ρυθμό: άλλοτε σκορπίζονταν σαν έντρομο πλήθος και άλλοτε ενώνονταν σε ένα σώμα, δημιουργώντας μια κοινή, συλλογική αναπνοή. Άλλοτε, ξεχείλιζαν από οργή και άλλοτε από πόνο, κάνοντας τον θρήνο των Περσών να αντηχεί ως οικουμενικός, γιατί ο πόλεμος τελικά δεν έχει νικητές και ηττημένους. Έχει απώλειες και θρήνο. Τρεις ήταν οι ανατριχιαστικές σκηνές του Χορού: εκείνη με το μοιρολόι, η επίκληση για να εμφανισθεί από τον Κάτω Κόσμο ο Δαρείος και το κλείσιμο της παράστασης με το ηχηρό αντιπολεμικό μήνυμα. Η καθηλωτική κίνηση που σχεδίασε η Ξένια Θεμελή και η ατμοσφαιρική μουσική του Jeph Vanger, σε συνδυασμό με το εξαιρετικό στήσιμο και το πάθος όλων των μελών του Χορού, συνέθεσαν ένα αποτέλεσμα που μας καθήλωσε.
Ο Σταύρος Σβήγκος: Η πιο απρόσμενη κι ευχάριστη έκπληξη της παράστασης. Ανατριχιαστικός ως Αγγελιοφόρος, μετέφερε τα τραγικά μαντάτα της καταστροφικής ήττας, με όλο του το είναι. Με μια ερμηνεία γεμάτη ένταση, χωρίς υπερβολές, ξαναζούσε τον τρόμο της μάχης την ώρα που τον περιέγραφε. Και σε συνδυασμό με τη μουσική, κατάφερε να μεταφέρει στο κοινό, που τον παρακολουθούσε καθηλωμένο, το προσωπικό του βίωμα και πόνο.
Η Μαρία Ναυπλιώτου: Εδώ, οι απόψεις διίστανται. Η Μαρία Ναυπλιώτου ανήκει σε εκείνη την κατηγορία των ηθοποιών που η σκηνή δεν τις «καταπίνει» εύκολα. Διαθέτει μια εκ φύσεως επιβλητική εμφάνιση, κάτι που επιβεβαιώθηκε και στην ορχήστρα της Επιδαύρου. Ως βασίλισσα Άτοσσα, μαγνήτισε τα βλέμματα από την πρώτη στιγμή της εισόδου της. Σε αυτό βοήθησε καθοριστικά και η ενδυματολογική επιλογή: ένα ένδυμα αρχοντικό, επιβλητικό και ταυτόχρονα μοντέρνο, που εξέπεμπε το κύρος και την ψυχρή κομψότητα της εξουσίας. Ωστόσο, υποκριτικά, υπήρχαν στιγμές που το βαθύ συναίσθημα της Άτοσσας -ειδικά στο σημείο του θρήνου για το παιδί της- φάνηκε να μην φτάνει με την ίδια ένταση στο κοινό. Σε κάθε περίπτωση, όμως, η παρουσία της παρέμεινε βασιλική και αδιαμφισβήτητα επιβλητική.
Η μουσική: Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στην εξαιρετική μουσική επένδυση του Jeph Vanger, ο οποίος συνέθεσε ένα ζωντανό ηχητικό σύμπαν που «έπαιξε» με το συναίσθημα, χωρίς όμως να το εκβιάζει από τους θεατές. Από τις δυνατές στιγμές, οι σειρήνες πολέμου που ήταν σαν να «έσπαγαν» βίαια τη σιωπή της Επιδαύρου, αλλά και εκείνη που ακούστηκε το παραδοσιακό θρακιώτικο μοιρολόι «Γιατί πουλί μ’ δεν κελαηδείς» δίνοντας στον περσικό θρήνο μια βαθιά και οικεία διάσταση, τονίζοντας την οικουμενικότητα του πολέμου.
Η κορύφωση του φινάλε: Η πιο φορτισμένη στιγμή της βραδιάς είναι το κλείσιμο, εκεί όπου η παράσταση απέκτησε μια βαθιά πολιτική και ανθρώπινη διάσταση. Αντί για έναν τυπικό θεατρικό επίλογο, ο Χορός άρχισε να απαγγέλλει ονόματα ανθρώπων που χάθηκαν στη διάρκεια πολέμων, τονίζοντας πως δεν μιλάμε για αριθμούς, αλλά για πρόσωπα που έχουν όνομα και ηλικία. Κάθε ηλικία. Εδώ, ο Χορός ήταν συγκλονιστικός με τη σκόνη να σηκώνεται από την ορχήστρα και να μας «πνίγει» -στην κυριολεξία- δίνοντας μεγαλύτερη διάσταση στη φρίκη.
Τα πλην
Δημήτρης Καταλειφός: Με πολύ μεγάλο σεβασμό στον σπουδαίο αυτόν ηθοποιό, ο Δημήτρης Καταλειφός ως Δαρείος δεν ήταν αυτό που θα περιμέναμε, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι ήταν δική του ευθύνη. Ενώ η σκηνή της επίκλησης από τον Χορό είναι από τις πιο δυνατές της παράστασης, έχοντας συμπαρασύρει τους θεατές σε μια σχεδόν εκστατική διάθεση, η ορμή ξαφνικά χάνεται. Οι τόνοι πέφτουν απότομα και εμφανίζεται ένας Δαρείος όχι τόσο επιβλητικός όσο θα θέλαμε ή θα προσδοκούσαμε. Η σκηνοθετική επιλογή να κινείται ο ηθοποιός ανάμεσα στα μέλη του Χορού ήταν πράγματι εξαιρετική, ωστόσο η σκηνή χρειαζόταν λίγη περισσότερη ένταση και στιβαρότητα από το φάντασμα του νεκρού βασιλιά.
Δημήτρης Ροϊλός: Μας μπέρδεψε. Δεν μπορούμε να πούμε ότι ήταν κακός, αλλά δεν ήταν και ο καθηλωτικός Ξέρξης που θα περιμέναμε για να απογειώσει το φινάλε. Η ερμηνεία του είχε μια διαρκή νευρικότητα κι ένταση, που δεν σου επέτρεπε να νιώσεις την εσωτερική συντριβή αυτού του αλαζονικού ηγεμόνα. Ήταν μια αξιοπρεπής παρουσία, η οποία θα λέγαμε πως δεν κατάφερε να κάνει τη μεγάλη καλλιτεχνική υπέρβαση.
Τα ονόματα στο φινάλε: Η στιγμή, όπως είπαμε ήταν δυνατή. Ο Χορός ξεκινάει να απαγγέλει ονόματα θυμάτων. Ακούσαμε ονόματα από τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη, από το Σεράγεβο, από τη Δυτική Όχθη. Και από πολλά άλλα μέρη, από κάθε γωνιά του πλανήτη όπου ο πόλεμος σκορπίζει τη φρίκη ανά τους αιώνες. Κι, όμως, μέσα σε αυτόν τον κατάλογο, δεν υπήρξε για τον σκηνοθέτη μια θέση για ένα όνομα από την Ουκρανία. Και, κυρίως, δεν υπήρξε θέση για ένα όνομα από την Κύπρο! Ήταν κάτι που σχολιάστηκε αρνητικά μετά το τέλος της παράστασης από αρκετούς θεατές.
Ταυτότητα παράστασης
Διανομή:
Άτοσσα: Ναυπλιώτου Μαρία
Δαρείος: Καταλειφός Δημήτρης
Ξέρξης: Ροϊλός Αναστάσης
Αγγελιοφόρος: Σβήγκος Σταύρος
Χορός (αλφαβητικά):
Αλεξανδρόπουλος Πάρης
Δεληθανάση Αγγελική
Δερμεντζίδης Κρητικός Γιώργος
Εξακοΐδης Γιώργος
Θεμελή Ξένια
Κισσανδράκης Γιώργος
Κωνσταντινίδης Γιώργος
Μακρής Ντένης
Μανδρινός Δημήτρης
Μανωλάς Νίκος
Παντερμαλή Αγγελική
Πίττα Τατιάνα- Άννα
Σακελλαριάδη Πέννυ
Σωτηροπούλου Σαββίνα
Τρυφουλτσάνης Βασίλης
Τσαλίκης Βασίλης
Φύτρος Σαμψών
Συντελεστές:
Μετάφραση: Παναγιώτης Μουλλάς
Σκηνοθεσία – δραματουργία κίνησης: Χρήστος Θεοδωρίδης
Δραματουργική επεξεργασία: Ιζαμπέλα Κωνσταντινίδου, Παύλος Σούλης, Χρήστος Θεοδωρίδης
Κοστούμια: Τίνα Τζόκα
Φωτισμοί: Ιωάννα Αθανασίου – Τάσος Παλαιορούτας
Μουσική: Jeph Vanger
Χορογραφία – Κίνηση: Ξένια Θεμελή
Επιστημονικός σύμβουλος: Παύλος Σούλης
Βοηθός σκηνοθέτη: Ιάσονας Ασημακόπουλος
Βοηθός χορογράφου: Ελίνα Παντελεμίδου
Social Media – Διαφήμιση: Renegade Media
Graphic Design – Photography: Mike Rafail
Επικοινωνία – προβολή: Μαρκέλλα Καζαμία, [email protected]
Οργάνωση παραγωγής: Λαμπρίνα Καραγιαννίδου
Παραγωγή: Marossoulis Productions
Συμπαραγωγή: Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου
Προπώληση: more.com
Πρόγραμμα περιοδείας
ΙΟΥΛΙΟΣ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ – ΕΠΙΔΑΥΡΟΣ
ΣΑΒΒΑΤΟ 4 ΙΟΥΛΙΟΥ – ΕΠΙΔΑΥΡΟΣ
ΔΕΥΤΕΡΑ 6 ΙΟΥΛΙΟΥ – ΔΙΟΝ – ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ
ΤΡΙΤΗ 7 ΙΟΥΛΙΟΥ – ΛΑΡΙΣΑ – ΚΗΠΟΘΕΑΤΡΟ ΑΛΚΑΖΑΡ
ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ – ΒΟΛΟΣ – ΘΕΡΙΝΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ «ΜΕΛΙΝΑ ΜΕΡΚΟΥΡΗ»
ΠΕΜΠΤΗ 9 ΙΟΥΛΙΟΥ – ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΔΑΣΟΥΣ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 10 ΙΟΥΛΙΟΥ – ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΔΑΣΟΥΣ
ΤΡΙΤΗ 14 ΙΟΥΛΙΟΥ – ΣΠΑΡΤΗ
ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΙΟΥΛΙΟΥ – ΚΑΛΑΜΑΤΑ – ΑΝΟΙΧΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ
ΠΕΜΠΤΗ 16 ΙΟΥΛΙΟΥ – ΟΛΥΜΠΙΑ – ΔΙΕΘΝΕΣ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΡΧΑΙΑΣ ΟΛΥΜΠΙΑΣ ΘΕΑΤΡΟ ΦΛΟΚΑ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 17 ΙΟΥΛΙΟΥ – ΠΑΤΡΑ
ΣΑΒΒΑΤΟ 18 ΙΟΥΛΙΟΥ – ΠΑΤΡΑ
ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ
ΣΑΒΒΑΤΟ 22 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ – ΚΑΒΑΛΑ – ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΦΙΛΙΠΠΩΝ
ΚΥΡΙΑΚΗ 23 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ – ΚΑΒΑΛΑ – ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΦΙΛΙΠΠΩΝ
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ
ΤΕΤΑΡΤΗ 2 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ – ΛΥΚΑΒΗΤΤΟΣ – ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΛΥΚΑΒΗΤΤΟΥ
ΠΕΜΠΤΗ 3 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ – ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ – ΔΙΕΘΝΕΣ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΘΕΑΤΡΟ ΠΕΤΡΑΣ
ΣΑΒΒΑΤΟ 5 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ – ΠΑΠΑΓΟΥ – ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΚΗΠΟΘΕΑΤΡΟ ΠΑΠΑΓΟΥ
ΚΥΡΙΑΚΗ 6 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ – ΠΑΠΑΓΟΥ – ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΚΗΠΟΘΕΑΤΡΟ ΠΑΠΑΓΟΥ
ΤΡΙΤΗ 8 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ – ΒΕΑΚΕΙΟ – ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΘΕΑΤΡΟ ΒΕΑΚΕΙΟ
ΤΕΤΑΡΤΗ 9 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ – ΑΙΓΑΛΕΩ
ΚΥΡΙΑΚΗ 13 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ – ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ – ΘΕΑΤΡΟ ΔΑΣΟΥΣ
ΔΕΥΤΕΡΑ 28 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ – ΒΥΡΩΝΑΣ – ΘΕΑΤΡΟ ΒΡΑΧΩΝ ΜΕΛΙΝΑ ΜΕΡΚΟΥΡΗ
ΤΡΙΤΗ 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ – ΒΥΡΩΝΑΣ – ΘΕΑΤΡΟ ΒΡΑΧΩΝ ΜΕΛΙΝΑ ΜΕΡΚΟΥΡΗ
