Νικόλας Ανδρουλάκης: Έχουμε ανάγκη Ευαγγέλια και ιερέα γραπτά για να γραπωθούμε στα δύσκολα από κάτι

Ο «Ηλίθιος του Ντοστογιέφσκι», η βιωματική παράσταση του Νικόλα Ανδρουλάκη που συγκινεί τρία χρόνια τώρα το κοινό, εντός κι εκτός σκηνής, όπου βρεθεί, επέστρεψε στην Αθήνα και στην Αγγλικανική Εκκλησία του Αγίου Παύλου, στο Σύνταγμα.

Σε μια τελετή για τη συνύπαρξη. Σε ένα έργο που σμιλεύουν μαζί ο ήρωας και οι θεατές, κάθε βράδυ. Με γέλια, με δάκρυα, με όνειρα, με αγκαλιές. Με έναν Ηλίθιο σημερινό, αληθινό, που ζει ανάμεσά μας κι ασκείται καθημερινά να εκφράζεται με ορθό λόγο και ν’ αγαπάει άνευ όρων. Και μπορείς να τον καλέσεις κι εσύ. Να βοηθήσει σε κάποιο πρόβλημα, να συμφιλιώσει μια σχέση, να λύσετε έναν κόμπο, να στοχαστείτε, να ασκηθείτε μαζί. Να γίνει ο προβληματολόγος σου, που λέγαμε παιδιά. Στην ασκητική του πώς να γίνουμε όλοι μικροί Ηλίθιοι του Ντοστογιέφσκι. Όλοι οι άνθρωποι, όλα τα πλάσματα, όλες οι ψυχές. Αφού αυτό είναι το νόημα. Η ευτυχία στη συνύπαρξη. Ή ό,τι θες.

Ο Νικόλας Ανδρουλάκης μάς καλεί σε μια παράσταση πραγματικότητας που ξεκινάει ως διάλεξη, σαν ένα παράξενο χωριάτικο TEDx των αρχών της δεκαετίας του ’90 και εξελίσσεται κάθε φορά σε μια προσωπική κατάθεση ψυχής, σε ένα εξομολογητικό σάλτο μορτάλε, μέχρι να λιώσει σαν κερί και να αναστηθεί, έτσι που βαθαίνει κι ανοίγει η ψυχή.

Με αφορμή την παράσταση, ο Νικόλας Ανδρουλάκης μίλησε στο Newsbeast για τον δικό του «Ηλίθιο» και όσα μας είπε, έχουν εξαιρετικό ενδιαφέρον και θα σας βρουν σύμφωνους.

– Ο Ηλίθιος» συστήνεται σε όλο τον κόσμο στον ενικό, οπότε μιλάμε κι εμείς στον ενικό; Και γιατί επιλέγει τον ενικό και όχι τον πληθυντικό ευγενείας;

Τους πληθυντικούς αυτούς τους ταξίδεψαν παγκοσμίως οι αποικιοκράτες κι οι αστοί. Δεν είναι υλικό ευγένειας, στον πυρήνα, αλλά απόστασης. Και πολύ συχνά, εξουσίας. Γι’ αυτό και ο πιο εύκολος τρόπος ερμηνευτικά, να μετουσιώσεις μια συζήτηση σε κάτι κωμικό ή διαστροφικά πρόστυχο ή υποδόρια απειλητικό, είναι ένας έντονα υπαινικτικός πληθυντικός. Στον αντίποδα, από την αρχαιότητα ως και σήμερα, η απλή, προφανής και ορθολογική τάση του ανθρώπου, στους πιο αγαπημένους ειδικά, είναι ο κατάματος, ευγενικός και στοργικός ενικός. Ακόμη και σε μια σύγκρουση, όπως κάνουν τα μικρά παιδιά με άδολη αγανάκτηση, πάντα στον ενικό πάει ο νους. Γιατί είμαστε πολλαπλότητες αλλά είμαστε ένας, μία, ένα. Μόνον ο ενικός έχει την ευθύνη της κυριολεκτικής αναφοράς του ανθρώπου που απευθύνεται. Άρα είναι μια πράξη χειραφέτησης από τους «τύπους». Που είναι για εμένα τροχοπέδη της γνήσιας και αλληλέγγυας συνύπαρξης. Τόλμα να μιλήσεις σε μια γιαγιά ή έναν παππού σε ευλαβικό ενικό, με σεβάσμιο τρόπο, και θα φωτιστούν τα μέσα σου.

– Ποιος είναι ο «Ηλίθιος του Ντοστογιέφσκι»; Έχει κοινά με τον πρωτότυπο;

Ο Ηλίθιος του Ντοστογιέφσκι είμαι εγώ. Στα 38 μου. Χωρίς καν εισαγωγικά. Ως κύριο όνομα. Και τα τελευταία τρία γεμάτα χρόνια πια σπουδάζω πώς να γίνομαι λίγο-λίγο ο Ηλίθιος του Ντοστογιέφσκι. Άρα το καθαυτό είναι η διαδικασία της εκπλήρωσης του αυτού. Ποιου; Αυτού, ένα-μηδέν! Έτσι θα σου απαντήσω στη συνθήκη του ήρωα. Με παιχνίδισμα και με αγαθή ευθύνη. Ως ενήλικας, σαν μικρό παιδί. Με ανάληψη λόγου της κυριολεξίας των λόγων μου. Έτσι νηστεύω κάθε τι εξαρτησιογόνο, δεν πίνω δεν καπνίζω, δε λέω ψέματα και τις νύχτες κοιμάμαι χωρίς απωθημένα όσο μπορώ, χωρίς ανείπωτα, χωρίς σπουδαίες εκκρεμότητες. Μόνο να εκπληρώσω όσο μπορώ τα όνειρά μου. Κι αγαπώ κι όλο τον κόσμο γιατί ζεις κι εσύ μαζί. Ποιος εσύ; Αυτός, αυτή, αυτό, τέσσερα-μηδέν.

– Θυμάσαι την πρώτη φορά που διάβασες το μυθιστόρημα; Είχες από την πρώτη επαφή νιώσει μία σύνδεση με το έργο ή επέστρεψες κάποια στιγμή αργότερα στο βιβλίο για να βρεις τα κομμάτια ώστε να ολοκληρώσεις το βιωματικό σου παζλ; Το λέω αυτό επειδή πρόκειται για μία βιωματική παράσταση.

Από μικρό παιδί είχα την ευλογία να μεγαλώσω ανάμεσα σε βιβλία. Δεκάδες, εκατοντάδες τόμους βιβλίων. Για εμένα αυτό ήταν ένας φυσικός τόπος εξερεύνησης. Άρα σκάλιζα, εξερευνούσα, γνώριζα, από πολύ νεαρή ηλικία. Συνεπώς χάνεται στο βάθος του χρόνου η πρώτη μου επαφή με τα μυθιστορήματα του Ντοστογιέφσκι. Σε μεταγενέστερο χρόνο πια, ενήλικας, με τον τρόπο που πλέον εξερευνώ και μελετώ, ξεψαχνίζοντας, αν θες, πολλά βιβλία ταυτόχρονα, σαν να είναι όλα συλλογές ποίησης κι όχι νουβέλες η δοκίμια. Αυτό είναι κάτι που το λέω πρώτη φορά σε συνέντευξη. Έτσι διαβάζω πολλά χρόνια τώρα, όχι σαν αναγνώστης βιβλίου παραλίας αλλά με έναν κβαντικό τρόπο, μπρος πίσω μέσα πάνω κάτω. Σαν να είναι καμβάς. Από τη γεωμετρία των ίδιων των λέξεων ως εικόνων, σχημάτων, δομών και, πολύ μετά, στην ερμηνεία του περιεχομένου των λέξεων και της εξιστόρησης που ξετυλίγουν. Έτσι προσπαθώ να συναντιέμαι με τον φιλοσοφικό πυρήνα από τις υφές, τις γωνίτσες, το μετιέ -τον τρόπο που γράφει ο άνθρωπος που υπάρχει πίσω από το έργο. Έτσι το μεταβολίζω, το κοινωνώ και μπορώ να το μετουσιώσω στο δικό μου πρωτογενές έργο. Και πες με ηλίθιο όσο θες.

– Είναι εύκολο για έναν καλλιτέχνη να ανεβάζει μια βιωματική παράσταση; Και το κοινό πώς μπορεί να συνδεθεί με τα βιώματα ενός ανθρώπου που δεν τον γνωρίζει επί της ουσίας;

Είναι πανδύσκολο. Και ταυτόχρονα είναι πάρα πολύ απλό. Γιατί, επί της αρχής είναι απλώς ένας ευγενής φακιρισμός. Η αντιστροφή του method acting, από μελέτη για την ερμηνευτική εκπλήρωση ενός χαρακτήρα στη σκηνή, σε μετουσίωση του σκηνικού χαρακτήρα ως ρόλου ζωής, που διαποτίζει όλες τις υφές των χαρακτήρων που σμιλεύουμε καθημερινά, σε κάθε μας δράση, σε κάθε συναπάντημα, κάνοντας έτσι έναν πλήρη κύκλο κι επιστρέφοντας ανατροφοδοτημένος, ξανά, στη σκηνή. Για να μεταφέρει την ιστορία του. Μόνος και μαζί. Αφού το έργο πια το παίζουμε όλοι παρέα, ερήμην ή συνειδητά. Είναι ένα πανέμορφο ταξίδι, αν με ρωτάς. Κι αν κάποιος φοβάται ότι μπορεί να σε οδηγήσει στη σύγχυση ή στην τρέλα, θα απαντήσω το αντίθετο ακριβώς. Σε ξε-τρελαίνει αυτή η σπουδή, αν γίνεται μεθοδικά και με μανιφέστο ασφαλούς λειτουργίας. Αυτό που μας μαθαίνει και το μυθιστόρημα είναι ότι ο γρηγορότερος τρόπος να χάσεις τα λογικά σου είναι η ακραία ψυχική εμπλοκή δίχως την ενσυνείδητη λαβή στο πηδάλιο της εμπειρίας σου, διανοητικά και δραστικά. Γι’ αυτό έχουμε ανάγκη Ευαγγέλια και ιερέα γραπτά. Για να γραπωθούμε στα δύσκολα από κάτι.

– Η παράσταση έχει γνωρίσει μεγάλη επιτυχία τρία χρόνια τώρα. Περίμενες ότι θα εξελιχθεί σε ένα μακρύ, τελικά, θεατρικό ταξίδι; Δεδομένου ότι βρισκόμαστε και σε μια εποχή που έχουμε πληθώρα παραστάσεων.

Τα έργα πάνε, όταν τα πας. Σαν τις αγάπες. Το πιστεύω αυτό βαθιά. Είτε είναι ένα ρομαντικό πείσμα που σε οδηγεί, είτε είναι ένα μελετημένο πλάνο. Για εμένα δεν ήταν τίποτε από όλα και ήταν όλα αυτά, που λέει και το τραγούδι. Εξελίσσουμε με την ομάδα μου οκτώ χρόνια πια τη μεθοδολογία αυτής της βιωματικής σπουδής των έργων. Κι ήταν η πρώτη φορά που θέλησα να το κάνω σε μια καθ’ ολοκληρίαν συνάντηση με το σύμπαν ενός ήρωα. Γι’ αυτό κι επέλεξα αυτόν τον ήρωα -και με έναν τρόπο με επέλεξε κι εκείνος, αφού σπούδαζα μοιραία αυτά τα υλικά σε προσωπικό επίπεδο, πριν αποφασίσω ότι θέλω να καταπιαστώ με το έργο καλλιτεχνικά. Είναι το σημείο συνάντησης με το μεγάλωμα. Η ανταπόκριση πιστεύω ότι έχει προκύψει ακριβώς επειδή πρόκειται για κάτι τόσο βαθιά προσωπικό, αλλά και τόσο ουσιαστικά σπουδαγμένο. Άρα, δεν είναι απλώς ένα ψυχόδραμα, που είδα φως και μπήκα. Είναι μια μακρά συνειδητή προσωπική άσκηση, ως πολιτική πράξη.

– Στην παράσταση χρησιμοποιείται και το TikTok, μια ιδιαίτερη καινοτομία. Η ιδέα αυτή πώς προέκυψε και πώς εξυπηρετεί την παράσταση;

Δεν χρησιμοποιείται το TikTok στην παράσταση, αλλά η παράσταση ταξιδεύει ως το TikTok. Στον πυρήνα της σπουδής του ήρωα ως αγαθού ορθολογιστή προβληματολόγου, θεώρησα ενδιαφέρον πείραμα την ηλίθια πράξη να καταπιάνομαι με σημαντικά φιλοσοφικά, εννοιολογικά και συνυπαρξιακά ζητήματα εκεί μέσα στη σουρεαλιστική χαβούζα του ό,τι να ‘ναι. Κόντρα σε κάθε οδηγία πιασάρικου τρόπου. Με ενδελεχή βίντεο 10 και 15 λεπτών, ήρεμα εύγλωττα, τρυφερά, με πίστη ότι ο άλλος δεν θα το πετάξει στα σκουπίδια. Ακόμη κι αν το πετάξει. Κι έχει κι αυτό πολύ ενδιαφέρον. Τη συνάντηση χιλιάδων ανθρώπων με έναν λογοτεχνικό ήρωα στην παράσταση που λέμε ζωή. Κι είναι διπλά συγκινητική η ανταπόκριση των ανυποψίαστων ανθρώπων εκεί. Κόντρα στην πλαγιομετωπική ροή.

– Ο Ηλίθιος είναι θα λέγαμε κι ένας από τους τελευταίους ρομαντικούς τύπους σε αυτή την κοινωνία;

Όλα ξεκινούν από τον ορισμό. Τι εννοείς με τη λέξη ρομαντικός, ρομαντική, ρομαντικό. Από τα πεισιθανάτια καλλιτεχνικά ρεύματα του αισθητισμού στα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα, που εννοούμε ρομαντική μία τούρτα σε σχήμα καρδιάς. Ενώ η κανονική καρδιά μοιάζει με γροθιά βουτηγμένη στο αίμα. Και πάλλεται, για έρωτα, για πάθη, για λάθη, για συγχώρεση. Άρα, ναι, ο Ηλίθιος του Ντοστογιέφσκι είναι σίγουρα ρομαντικός. Αφού πιστεύει βαθιά πως αυτό που λένε άλλοι ουτοπικό είναι το μόνο πραγματικά λογικό. Να αγαπούμε ο ένας τον άλλον. Αφού θα ήμασταν όλοι, όλες, όλα ιδανικά ντουέτα σε τυχαίες δυάδες ως επιζήσαντες σε μια γαλάζια λίμνη. Το πιστεύω αυτό, μετά το πρώτο σοκ όλοι θα μπορούσαμε να συνυπάρξουμε με οτιδήποτε, παρά με το απόλυτο τίποτα της μοναξιάς, σαν τον ναυαγό με τη μπάλα του βόλεϊ.

– Γιατί στην επιστροφή της παράστασης στην Αθήνα επιλέχτηκε η Αγγλικανική Εκκλησία του Αγίου Παύλου;

Είναι ένας χώρος που με συγκινεί βαθιά. Τόσο για το βάθος της ιστορίας, από το 1843 -με τον θρύλο να λέει πως υπάρχει εντοιχισμένη η καρδιά ενός φιλέλληνα αγωνιστή, όσο και για το πιο πανέμορφο ανάβαθο, την έμπρακτη ανοιχτωσιά του ναού στον κάθε ξένο. Και είναι όμορφο να βλέπεις μια μικρή κοινότητα, αυτόχθονη μάλιστα λειτουργικά και οικονομικά, να είναι τόσο ταπεινή και ανοιχτή. Να μην περιχαρακώνεται, αλλά να αγκαλιάζει. Και πραγματικά προτρέπω κάθε άνθρωπο να παρακολουθήσει εκεί μια κυριακάτικη λειτουργία. Ειδικά για εμάς τους ορθόδοξους είναι σπουδαία άσκηση να τραγουδάς ή να ψελλίζεις ή έστω να παρακολουθείς μια λειτουργία στην ομιλούμενη γλώσσα των πιστών της. Κι ας έχει υψηλή αισθητική και ιστορία η γλώσσα των ύμνων στην ορθοδοξία. Είναι σπουδαίο πράγμα η λατρευτική συνάντηση στη γλώσσα που μιλάει όλος ο κόσμος. Και με έναν παράδοξο τρόπο, είναι κι ανεξίθρησκο. Στην καρδιά του μυθιστορήματος άλλωστε ως συστατικά βρίσκονται όλα τα θεμελιώδη χριστιανικά ιδεώδη. Στην πιο ανθρώπινη γεύση τους.

– Φεύγοντας από την παράσταση τι θα ήθελες να πάρει μαζί του ο θεατής; (Εκτός από το τηλέφωνο του Ηλίθιου χχχ)

Κάθε βραδιά ο Ηλίθιος κερνά όλους τους θεατές καραμέλες για τον λαιμό, άφθονα φρέσκα φρούτα -στο τέλος τα πλένουμε, τα καθαρίζουμε και τα τρώμε ή τα παίρνουν αντί προγράμματος στο σπίτι. Όσοι το θέλουν πιο πολύ παίρνουν και γλαστράκια με φυτά, μικρές ελιές, παχύφυτα, λεβάντες, πανσεδιάκια, ο,τι όμορφο έχει κάθε βδομάδα η εποχή. Και στο τέλος τον Μάρτη θα μεταφυτεύσουμε στην αυλή ένα μεγάλο δέντρο, την ελιά που έχει στο σκηνικό της παράστασης και θα την πάρει όποιος θέλει και αυτή. Αυτά θέλω να παίρνει ο κόσμος. Και σκέψεις που επωάζονται και ριζώνουν. Και συναισθήματα που γίνονται λίπασμα. Ετσι λαμβάνω μηνύματα από ανθρώπους στον απόηχο, ακόμη και πέντε – έξι μήνες μετά. Αυτό είναι το νόημα του έργου. Να ερχόμαστε για να μείνουμε. Ακόμη κι αν βρεθούμε πολύ μακριά, στο σώμα και στο πνεύμα.

– Από το 1 έως το 10 πόσο περήφανος είσαι γι΄ αυτόν;

Πολλά χρόνια τώρα προσπαθώ να πορεύομαι με την ευγνωμοσύνη και τον θαυμασμό παρά με την υπερηφάνεια ή την τιμή. Οι λέξεις βλέπεις, φέρουν επί στιγμής όλο το φάσμα των εννοιών τους. Και η τιμή υπάρχει από τους πιο φανατισμένους πατριώτες, μέχρι τα κρουασάν στα ράφια του σούπερ μάρκετ. Άρα θεωρώ την υπερηφάνεια συχνά μία παγίδα του εγωισμού που κρύβει ο ηρωισμός και το καμάρι. Της ναρκισσιστικής μας προβολής πάνω στους άλλους. Δεν έχω ανάγκη να είμαι υπερήφανος για τον Ηλίθιο. Είμαι ευγνώμων. Που έχω τα κότσια να τον κοιτάζω στον καθρέφτη μου το πρωί όταν ξυπνώ. Μέσα και πέρα από τους φόβους, τις αδυναμίες, τους πανικούς. Να με οδηγεί ο αληθινός ζωογόνος έρωτας. Σαν βροντερό μωρό, ως στωικό ενήλικα.

Η παράσταση

Ο Ηλίθιος αυτός ζει κι αναπνέει κανονικά, τρία χρόνια πια, σαν από πάντα. Προσφέρει την ποίηση, τις γνώσεις, τον μόχθο και τους στοχασμούς του. Εργάζεται ως καλλιτέχνης, παιδαγωγός, προπονητής, κασκαντέρ, ανιματέρ, συμφιλιωτής. Ή ό,τι χρειαστείς. Είναι ένας συνοδοιπόρος. Ένας φίλος σου από το μέλλον, στ’ αλήθεια. Γνωρίζεται με όλο τον κόσμο στον ενικό και βοηθάει όπως μπορεί. Μετέχει σε κοινωνικές δράσεις και κάνει παρεμβάσεις σε καταστάσεις, με κοστούμι ή με παντόφλες ή με γαλότσες ή όπως χρειαστεί. Να βρει το δίκαιο φωνή και λογική.
Κι ο Ηλίθιος αυτός δίνει το τηλέφωνό του χωρίς δεύτερη σκέψη, με πίστη κι υπομονή. Κι όσα υπόσχεται τα πραγματοποιεί.
Και να θυμάστε, Ηλίθιο τον έλεγαν οι άλλοι.

Παρακολουθήστε το ζωντανό ημερολόγιο του Ηλίθιου όπως ανακαλύπτει το TikTok, σαν εξωγήινος μες στον χαμό εκεί, @the_idiot_of_dostoyevsky

Δραματουργία – σκηνοθεσία: Νικόλας Ανδρουλάκης
Στη σκηνή 120 λεπτά
Και συνέχεια πριν και μετά θα συντροφεύει τον Ηλίθιο στο εκκλησιαστικό όργανο η σολίστ Χριστίνα Αντωνιάδου
Για το έργο αυτό βοήθησαν όλοι οι συνεργάτες κι οι συνοδοιπόροι της ζωής του Ηλίθιου
Την παράσταση την ερμηνεύουμε ήδη όλοι μαζί
Ώρα έναρξης: 20:30
Εισιτήρια:
20 ευρώ (κανονικό)
15 ευρώ (μειωμένο – διαθέσιμο για όσους συμπολίτες θεωρούν ότι το έχουν ανάγκη)
Προπώληση: ticketservices.gr

Αγγλικανική Εκκλησία Αγίου Παύλου
Φιλελλήνων 27, Σύνταγμα