Το τουρκικό ίδρυμα TURKEN, το οποίο συνδέεται στενά με το οικογενειακό δίκτυο του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, έχει πλέον συσσωρεύσει περιουσιακά στοιχεία άνω των 117 εκατ. δολαρίων στις ΗΠΑ, σύμφωνα με τις τελευταίες φορολογικές του δηλώσεις.
Από τα 24 εκατ. δολάρια το 2014, η περιουσία του ιδρύματος TURKEN εκτοξεύθηκε σε πάνω από 99,2 εκατ. δολάρια το 2024 και στα 117,3 εκατ. δολάρια το 2025, αποτυπώνοντας μια εντυπωσιακή οικονομική διόγκωση σε μόλις μία δεκαετία.
Την ίδια χρονιά, οι δαπάνες που δηλώθηκαν στο αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης ξεπέρασαν τα 50,1 εκατ. δολάρια, με 26,3 εκατ. να διοχετεύονται μέσω του ιδρύματος Ensar και 23,9 εκατ. μέσω του ιδρύματος TÜRGEV, των δύο τουρκικών οργανισμών που ίδρυσαν από κοινού το ίδρυμα TURKEN.
Ερντογάν, ίδρυμα TURKEN και «επένδυση» επιρροής στη Νέα Υόρκη
Στην καρδιά της στρατηγικής παρουσίας του δικτύου Ερντογάν στις ΗΠΑ δεσπόζει ο πολυτελής 21ώροφος πύργος του ιδρύματος TURKEN στο Μανχάταν, λίγα μόλις τετράγωνα από τα κεντρικά γραφεία του ΟΗΕ. Το κτήριο, που αγοράστηκε το 2018 και μετατρέπεται σε φοιτητική εστία, περιγράφεται από την Cumhuriyet ως «σαν επτάστερο ξενοδοχείο», με 82 πλήρως εξοπλισμένα διαμερίσματα, δωρεάν υψηλής ταχύτητας internet, καλωδιακή τηλεόραση και ενοίκια από 1.300 έως 3.000 δολάρια τον μήνα, ενώ οι όροφοι 15, 17 και 21 προορίζονται για VIP φιλοξενούμενους. Τα ισόγεια επίπεδα θα στεγάσουν καταστήματα και εστιατόρια, προσδίδοντας στον πύργο σαφές εμπορικό και όχι μόνο «φοιτητικό» χαρακτήρα, με το ίδρυμα TURKEN να δηλώνει για το 2024 φόρο ακίνητης περιουσίας ύψους 53.322 δολαρίων.
Η θεαματική αύξηση των δαπανών του ιδρύματος TURKEN έχει ήδη κεντρίσει το ενδιαφέρον αμερικανικών watchdogs: στοιχεία του OpenSecrets δείχνουν ότι οι δηλωμένες «εξαγωγές επιρροής» εκτοξεύθηκαν από 10,7 εκατ. δολάρια το 2023 σε 18,4 εκατ. το 2024 και σε 48,2 εκατ. το 2025, την ώρα που το συνολικό ποσό που διοχετεύτηκε μέσω των ιδρυμάτων TÜRGEV και Ensar την τριετία 2023–2025 φτάνει τα 77,5 εκατ. δολάρια. Παρότι στα έγγραφα προς το υπουργείο Δικαιοσύνης οι δύο οργανισμοί περιγράφουν τη δράση τους ως «έργα δημόσιου οφέλους» υπέρ της επιστημονικής, κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης της Τουρκίας, το πεδίο όπου ερωτώνται αν ελέγχονται ή χρηματοδοτούνται από ξένη κυβέρνηση ή πολιτικό φορέα έχει επισημανθεί με «Όχι», εντείνοντας τα ερωτήματα για το πραγματικό εύρος της κρατικής εμπλοκής.
Το δίκτυο Ερντογάν από το Μίσιγκαν μέχρι τον Λευκό Οίκο
Πέρα από τον ουρανοξύστη της Νέας Υόρκης, το ίδρυμα TURKEN ελέγχει και μια έκταση 81 στρεμμάτων στο Μίσιγκαν, αγορασμένη για 2,5 εκατ. δολάρια από την οικογένεια του θρυλικού μποξέρ Μοχάμεντ Άλι, με τον σκοπό του ακινήτου να παραμένει θολός, καθώς δεν έχει γίνει σαφές αν πρόκειται για κέντρο αναψυχής, εκπαιδευτική δομή ή κάτι διαφορετικό, ενώ το ίδρυμα καταβάλλει ετήσιο φόρο 30.467 δολαρίων. Την ίδια στιγμή, την παρουσία του τουρκικού δικτύου επιρροής στην Ουάσιγκτον ενισχύει και η ίδρυση της Yunus Emre Foundation Inc., που υπάγεται στο τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού και έχει αποκτήσει πολυτελές διαμέρισμα-έδρα αξίας 5,3 εκατ. δολαρίων σε κτίριο δύο τετράγωνα από τον Λευκό Οίκο, σε δρόμο γεμάτο λομπίστες. Η οργάνωση συστήνεται ως δημόσιο ίδρυμα για την προώθηση της Τουρκίας, της τουρκικής γλώσσας, ιστορίας, πολιτισμού και τεχνών, εντάσσοντας έτσι την ακίνητη περιουσία της στον ευρύτερο μηχανισμό «ήπιας ισχύος» του καθεστώτος Ερντογάν στις ΗΠΑ.
Παρά τα εντυπωσιακά νούμερα και τα ακίνητα-φιλέτα, η διαφάνεια παραμένει το μεγάλο ζητούμενο: οι πρόσφατες δηλώσεις δεν αποκαλύπτουν λεπτομέρειες για τους δωρητές του ιδρύματος TURKEN, ενώ ούτε το ίδιο ούτε τα ιδρύματα TÜRGEV και Ensar απάντησαν σε ερωτήματα της Deutsche Welle για τους λόγους της απότομης αύξησης των δαπανών τους ή για το ποιες ακριβώς δραστηριότητες καλύφθηκαν με τα ποσά του 2025. Αντιπολιτευόμενοι πολιτικοί και επικριτές υποστηρίζουν ότι τα ιδρύματα λειτουργούν ως αγωγοί σύνδεσης των φιλοκυβερνητικών δικτύων με την εκπαίδευση, τη στέγαση, τις υποτροφίες και την απασχόληση, τροφοδοτώντας ένα σύστημα πελατειακών σχέσεων που φτάνει μέχρι τον κρατικό μηχανισμό, με αναφορές σε «λίστες» για τοποθετήσεις προσώπων σε δημόσιες θέσεις. Μέσα από αυτό το πλέγμα οργανώσεων, ακινήτων και δαπανών, ο Ερντογάν κατηγορείται ότι χτίζει μια παράλληλη, υπερατλαντική αρχιτεκτονική επιρροής, η οποία συνδυάζει τη φιλανθρωπία με την πολιτική και τη σκληρή ισχύ του τουρκικού κράτους.
Tο τρίγωνο ανάμεσα στο TURKEN, στο TÜRGEV και στο Ensar
Αν τα δεις ξεχωριστά, μοιάζουν με τρεις διαφορετικούς οργανισμούς «κοινωνικής προσφοράς» γύρω από την εκπαίδευση και τη φοιτητική μέριμνα. Αν τα βάλεις όμως στο ίδιο κάδρο, προκύπτει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο που στην Τουρκία παράγει πολιτικό θόρυβο εδώ και χρόνια: ισχυρές διασυνδέσεις με τον πυρήνα της εξουσίας, δραστηριότητα σε φοιτητικές εστίες και εκπαιδευτικές δομές, και ένα διαρκές ερώτημα για το πώς χρηματοδοτούνται, ποιος ελέγχει τι, και τι ακριβώς «εξάγεται» στο εξωτερικό.
Τι είναι το TÜRGEV και γιατί προκαλεί τόση συζήτηση
Το TÜRGEV είναι ένα τουρκικό ίδρυμα που δηλώνει ότι δουλεύει πάνω στη στέγαση και την εκπαιδευτική στήριξη νέων, με έμφαση σε φοιτήτριες και μαθήτριες μέσω εστιών, υποτροφιών και προγραμμάτων κατάρτισης. Στην πράξη, το αποτύπωμά του στην Τουρκία διαβάζεται κυρίως μέσα από τις εστίες του και τη λειτουργία του ως «κόμβου» ενός ευρύτερου συντηρητικού εκπαιδευτικού οικοσυστήματος.
Ο λόγος που το TÜRGEV προκαλεί τόσο σταθερά δημόσια συζήτηση δεν είναι μόνο το μέγεθος ή η δραστηριότητά του, αλλά η εγγύτητά του με το περιβάλλον Ερντογάν, όπως καταγράφεται επανειλημμένα στον τουρκικό Τύπο. Σε παλαιότερη επίσημη ενημέρωση που δημοσιεύτηκε, αναφέρεται ότι στο ίδρυμα συμμετείχε ως μέλος διοίκησης ο Μπιλάλ Ερντογάν, γεγονός που από μόνο του αρκεί για να κάνει κάθε οικονομικό στοιχείο του TÜRGEV αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης.
Εκεί «κουμπώνει» και το βασικό αφήγημα των επικριτών. Ότι το TÜRGEV δεν λειτουργεί απλώς ως ένας φορέας στέγασης και υποτροφιών, αλλά ως μηχανισμός επιρροής με πρόσβαση σε δημόσιους πόρους, δίκτυα δωρεών και θεσμικές διευκολύνσεις. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα που επανέρχεται συχνά είναι η δημοσιοποιημένη αναφορά για δωρεές ύψους 99.999.990 δολαρίων, που έχει χρησιμοποιηθεί ως «κόκκινη σημαία» από την αντιπολίτευση και τον επικριτικό Τύπο, επειδή αφήνει αναπάντητα ερωτήματα για το ποιοι χρηματοδοτούν και με ποιον τρόπο.
Στο ίδιο πλαίσιο, το TÜRGEV εμφανίζεται να συζητείται ως κρίκος ενός ευρύτερου δικτύου οργανώσεων που κινούνται ανάμεσα στην εκπαίδευση, τη φοιτητική μέριμνα και τη «δημόσια εικόνα» της Τουρκίας. Γι’ αυτό και όταν το θέμα μεταφέρεται στο εξωτερικό μέσω του ιδρύματος TURKEN, η συζήτηση φεύγει από το «πόσες εστίες» και πάει στο «τι είδους soft power χτίζεται και με ποια χρήματα».
Τι είναι το Ensar και τι είναι αποδεδειγμένο για το μεγάλο τραύμα της υπόθεσης Καραμάν
Το Ensar είναι ένα από τα πιο γνωστά ιδρύματα του τουρκικού συντηρητικού χώρου με δράση που περιλαμβάνει εκπαιδευτικές δραστηριότητες και δομές φιλοξενίας ή στήριξης νέων. Το ίδιο το ίδρυμα προβάλλει δεκαετίες λειτουργίας και κοινωνική-εκπαιδευτική αποστολή, με επικεφαλής που εμφανίζονται σε επίσημες ανακοινώσεις και δημόσιες εκδηλώσεις του οργανισμού.
Υπάρχει όμως ένα σημείο που δεν περιγράφεται ως «κατηγορία» ή «φήμη». Είναι αποδεδειγμένο και έχει καταγραφεί ως δικαστική υπόθεση που σφράγισε την εικόνα του Ensar στην Τουρκία: η υπόθεση της Καραμάν το 2016. Σύμφωνα με δημοσιευμένα ρεπορτάζ, δάσκαλος καταδικάστηκε σε ποινή που αναφέρεται ως 508 χρόνια φυλάκισης για σεξουαλική κακοποίηση παιδιών, με τα θύματα να συνδέονται με δομές/εστίες που σχετίζονταν με το Ensar και τοπικό συνεργαζόμενο σωματείο.
Από εκεί και πέρα ξεκινά η «πολιτική» διάσταση. Οι επικριτές δεν περιορίστηκαν στο έγκλημα του δράστη. Επέμειναν στο ερώτημα της ευθύνης εποπτείας και στο αν το σκάνδαλο «έκλεισε» χωρίς να ανοίξει πλήρως προς τα πάνω, ώστε να ελεγχθεί ποιος γνώριζε τι, ποιος όφειλε να έχει ελέγξει τις δομές, ποιος είχε θεσμική ευθύνη. Αυτή η κριτική αποτυπώνεται ρητά σε ρεπορτάζ της εποχής, που σημειώνουν ότι μέρος της κοινωνίας ζητούσε να διευρυνθεί το πεδίο της έρευνας πέρα από τον καταδικασθέντα.
Το αποτέλεσμα είναι ότι το Ensar, ακόμη κι όταν εμφανίζεται σε άλλα συμφραζόμενα όπως υποτροφίες, εκπαιδευτικές δράσεις ή διεθνείς πρωτοβουλίες, κουβαλά μια μόνιμη «σκιά» που επανέρχεται σε κάθε δημόσια συζήτηση. Και αυτός είναι ο λόγος που η ίδρυση του TURKEN από το Ensar και το TÜRGEV στις ΗΠΑ δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως εξαγωγή φιλανθρωπίας, αλλά ως προέκταση ενός δικτύου που στην Τουρκία έχει ήδη παράξει μεγάλα τραύματα, πολιτική ένταση και διαρκή ερωτήματα για διαφάνεια και λογοδοσία.
Τι είναι το TURKEN και γιατί η ιστορία γίνεται διεθνής
Το TURKEN Foundation είναι ο κρίκος που «βγάζει» το θέμα εκτός Τουρκίας. Σύμφωνα με το ίδιο το TÜRGEV, το TURKEN ιδρύθηκε από κοινού από το TÜRGEV και το Ensar και δραστηριοποιείται σε ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο, δίνοντας έμφαση κυρίως σε στέγαση και υποτροφίες.
Το TURKEN, με βάση τα δικά του δημόσια υλικά, προβάλλει το «Turken House», ένα πολυώροφο κτίριο στη Νέα Υόρκη που περιγράφεται ως φοιτητική στέγαση και πολιτιστικό κέντρο για Μουσουλμάνους φοιτητές. Σύμφωνα με αναρτήσεις του TÜRGEV και ρεπορτάζ του Anadolu Agency, η συγκεκριμένη δομή αναφέρεται ότι διαθέτει 80 διαμερίσματα και δυναμικότητα 204 φοιτητών.
Μάλιστα στο ΔΣ του TURKEN βρίσκονται η Εσρά, κόρη του Ερντογάν και σύζυγος του πρώην υπουργού Οικονομικών της Τουρκίας, Μπεράτ Αλμπαϊράκ, αλλά και ο Ομέρ Φαρούκ Αλμπαϊράκ, συγγενής του Μπεράτ.
Πού αρχίζουν οι «υπόνοιες» και πού τελειώνουν τα αποδεικτικά στοιχεία
Εδώ χρειάζεται χειρουργική ακρίβεια, γιατί άλλο «επιβεβαιωμένο» και άλλο «ψίθυρος».
Επιβεβαιωμένο είναι ότι:
- το TURKEN συνδέεται ιδρυτικά με το TÜRGEV και το Ensar, όπως το δηλώνει το ίδιο το TÜRGEV
- υπάρχει πραγματική, ακριβής υποδομή (φοιτητική στέγη) που προβάλλεται δημόσια και περιγράφεται με συγκεκριμένα μεγέθη
- η υπόθεση Καραμάν έχει δικαστική κατάληξη και βαριά καταδίκη
Από εκεί και πέρα, υπάρχουν και αυτά που όλοι ξέρουν, όλοι καταλαβαίνουν, επανέρχονται διαρκώς σε δημοσιεύματα και πολιτικές αντιπαραθέσεις, αλλά λείπουν οι δικαστικά τελειωμένες αποδείξεις:
- ότι φιλοκυβερνητικά ιδρύματα στην Τουρκία απολαμβάνουν προνομιακή πρόσβαση σε δημόσιους πόρους, ακίνητα ή χρηματορροές μέσω κρατικών ή δημοτικών αποφάσεων, κάτι που κατά καιρούς έχει αποτελέσει αντικείμενο κριτικής από αντιπολίτευση και μέσα που παρακολουθούν τη διαπλοκή δημόσιου-ιδιωτικού στην Τουρκία
- ότι μέσω του TURKEN στο εξωτερικό αναπτύσσεται ένα οικοσύστημα «ήπιας ισχύος» με lobbying, κάτι που συζητείται στο πλαίσιο αμερικανικών καταγραφών επιρροής και διαφόρων αρχείων, αλλά οι ερμηνείες για το «τι ακριβώς σημαίνει» διαφέρουν ανάλογα με την πηγή
Δεν χρειάζεται να υποθέσει κάποιος «μυστικούς μηχανισμούς» για να προκύψουν ερωτήματα. Αρκεί το γεγονός ότι οι ροές χρήματος, οι σχέσεις με ισχυρούς χορηγούς και η θεσμική εγγύτητα με το κράτος είναι πεδίο μόνιμης πολιτικής σύγκρουσης στην Τουρκία, ενώ στο εξωτερικό η εικόνα περνά μέσα από ρυθμιστικά φίλτρα και δημόσια έγγραφα.
Το κομμάτι του παζλ που κάνει τους ειδικούς να σηκώνουν φρύδι
Η μεγάλη ιστορία δεν είναι ότι έχουν εστίες. Είναι ότι η εκπαίδευση, η στέγαση και οι υποτροφίες είναι ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους να χτίσεις δίκτυο ανθρώπων που χρωστούν ευκαιρίες, πρόσβαση και κοινότητα. Όταν αυτό συνδυάζεται με οικογενειακές και πολιτικές διασυνδέσεις κορυφής, το ερώτημα μετατοπίζεται: είναι απλώς φιλανθρωπία ή εργαλείο επιρροής με διεθνή προέκταση;
Δεν υπάρχει προς ώρας ορατή η φωτιά, που να αποδεικνύει ένα μεγαλύτερο, κρυφό σκάνδαλο πίσω από όλα. Υπάρχει όμως αρκετός «καπνός» ώστε να τροφοδοτείται η ίδια υποψία ξανά και ξανά, από την Κωνσταντινούπολη μέχρι τη Νέα Υόρκη: ποιος πληρώνει, ποιος ωφελείται, ποιος ελέγχει και ποιος τελικά «μεγαλώνει» μέσα σε αυτά τα δίκτυα.
