Η Τουρκία κινείται σε διπλό ταμπλό στις σκιές της νέας αντιπαράθεσης ΗΠΑ–Ιράν: από τη μία, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προσφέρεται προσωπικά να μεσολαβήσει ανάμεσα στην Τεχεράνη και την Ουάσινγκτον, από την άλλη οι τουρκικές αρχές αυστηροποιούν τη στάση τους απέναντι στην ιρανική αντιπολίτευση που έχει βρει καταφύγιο στη χώρα. Καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει το ενδεχόμενο στρατιωτικού πλήγματος κατά του ιρανικού καθεστώτος, η Άγκυρα αξιοποιεί κάθε διαθέσιμο κανάλι για να μπλοκάρει μια αμερικανική επέμβαση που φοβάται ότι θα πυροδοτήσει χάος στην περιοχή και νέο κύμα προσφύγων προς τα τουρκικά σύνορα.
Τουρκία, προσφυγικά κύματα και «ζώνες ασφαλείας»
Η ξαφνική στήριξη της Τουρκίας προς το Ιράν δεν έχει ως κίνητρο κάποια στρατηγική φιλία, αλλά τον φόβο μιας ανεξέλεγκτης αποσταθεροποίησης. Τα τελευταία είκοσι χρόνια, Άγκυρα και Τεχεράνη βρέθηκαν συχνά σε αντίπαλα στρατόπεδα – χαρακτηριστικά στον συριακό εμφύλιο, όπου το Ιράν ενίσχυσε με σιιτικές πολιτοφυλακές το καθεστώς Άσαντ, ενώ η Τουρκία εξόπλιζε και εκπαίδευε σουνιτικές αντάρτικες ομάδες.
Σήμερα, η Άγκυρα φοβάται ότι ένα αμερικανικό χτύπημα μπορεί να ρίξει το Ιράν σε εμφύλιο πόλεμο ή πλήρη κατάρρευση του κράτους, προκαλώντας την έξοδο εκατομμυρίων ανθρώπων με προφανή κατεύθυνση τα τουρκικά σύνορα. Η χώρα ήδη φιλοξενεί σχεδόν τρία εκατομμύρια Σύρους πρόσφυγες, πληρώνοντας βαρύ πολιτικό κόστος στο εσωτερικό, καθώς η κοινωνική κόπωση και η άνοδος του αντιπροσφυγικού κλίματος έχουν πλήξει σοβαρά τη δημοφιλία του Ερντογάν, παρά τα δισεκατομμύρια ευρώ που έχει διαθέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση για τη συμφωνία στο Προσφυγικό.
Στο παρασκήνιο, έχουν διαρρεύσει πληροφορίες για ένα τουρκικό σχέδιο δημιουργίας «ζώνης ασφαλείας» μέσα στο ιρανικό έδαφος, σε περίπτωση κατάρρευσης του καθεστώτος. Στόχος θα ήταν να συγκρατηθούν οι προσφυγικές ροές πριν φτάσουν στην Τουρκία και να αποτραπεί ταυτόχρονα η ενίσχυση των Κούρδων ανταρτών σε ένα μετα-Αγιατολάχ Ιράν – μία τακτική που η Άγκυρα εφαρμόζει ήδη με αντίστοιχες ζώνες σε Συρία και Ιράκ.
Τουρκία, ιρανικοί αντικαθεστωτικοί και φόβος της Μοσάντ
Παρά τον ρόλο της ως «προστάτιδα» του Ιράν από μια αμερικανική επέμβαση, η Τουρκία ασκεί ολοένα μεγαλύτερη πίεση στους Ιρανούς αντιφρονούντες που ζουν στο έδαφός της. Υπολογίζεται ότι πάνω από 100.000 Ιρανοί διαμένουν στην Τουρκία, πολλοί ως πολιτικοί πρόσφυγες και ακτιβιστές, όμως το καθεστώς ασφαλείας γίνεται πιο ασφυκτικό: διαδηλώσεις απαγορεύονται, ενώ καταγράφονται συλλήψεις και κίνδυνοι για μαζικές απελάσεις.
Χαρακτηριστική είναι η υπόθεση του Ιρανού δημοσιογράφου και αντιφρονούντα Κάβεν Ταχέρι, ο οποίος συνελήφθη στις 26 Ιανουαρίου από την τουρκική αστυνομία και οδηγήθηκε σε κέντρο κράτησης, ενώ περίμενε ανθρωπιστική βίζα για την Ευρώπη, μετά από δεκατρία χρόνια παραμονής στην Τουρκία. Οι αρχές εξετάζουν την απέλασή του ως «απειλή για την εθνική ασφάλεια», κίνηση που, όπως προειδοποιούν άνθρωποι από τον κύκλο του, θα μπορούσε να οδηγήσει με βεβαιότητα στην εκτέλεσή του από το ιρανικό καθεστώς.
Άλλοι Ιρανοί ακτιβιστές, όπως ο ψευδώνυμος Σαΐντ Σολτανί, ζουν σε μόνιμο καθεστώς τρόμου: βλέπουν τις αιτήσεις παραμονής τους να απορρίπτονται, δέχονται απειλές και φωτογραφίες από τα σπίτια τους μέσω ιρανικών τηλεφώνων, ενώ καταγγέλλουν ότι η ιρανική μυστική υπηρεσία δρα ανενόχλητη στην Τουρκία, στρατολογώντας πληροφοριοδότες και σπέρνοντας καχυποψία μέσα στην ιρανική διασπορά.
Όταν όμως στο στόχαστρο μπαίνουν οι ΗΠΑ ή το Ισραήλ, η στάση της Άγκυρας αλλάζει αισθητά. Προ ολίγων ημερών, συνελήφθησαν έξι άτομα που φέρονται να πραγματοποιούσαν παρακολουθήσεις κοντά στη βάση του ΝΑΤΟ στο Ιντζιρλίκ, ενώ έχουν αποτραπεί και φερόμενα ιρανικά σχέδια εναντίον Ισραηλινών τουριστών στην Τουρκία. Η Άγκυρα δεν θέλει δολοφονίες Ισραηλινών στο έδαφός της, αλλά η ανησυχία για τις ισραηλινές επιχειρήσεις είναι διάχυτη: φιλοκυβερνητικά τουρκικά μέσα προβάλλουν την αφήγηση ότι, μόλις τελειώσει με το Ιράν, ο επόμενος στόχος θα είναι η Τουρκία.
Το άγχος αυτό τροφοδοτείται και από το γεγονός ότι, μόνο το 2025, το Ισραήλ έπληξε στόχους σε Συρία, Λίβανο, Ιράν, Υεμένη, Κατάρ και στα Παλαιστινιακά Εδάφη, ενισχύοντας την αίσθηση ότι μια ενδεχόμενη κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος θα άφηνε το Ισραήλ στρατιωτικά κυρίαρχο στη Μέση Ανατολή. Για την Τουρκία, η επιβίωση του ιρανικού καθεστώτος, έστω και αδύναμου, λειτουργεί σαν ανάχωμα σε ένα περιβάλλον όπου η ίδια θέλει να εμφανίζεται ως περιφερειακή δύναμη, αλλά χωρίς να γίνει ο επόμενος στόχος σε έναν κύκλο συγκρούσεων που δεν ελέγχει πλήρως.
