Για χρόνια, οι ειδικοί στη γήρανση συμβούλευαν τους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας να γυμνάζονται συστηματικά για να προστατεύσουν τη μνήμη και η σκέψη τους. Όμως νέα έρευνα δείχνει ότι, μετά τα 50, υπάρχει ένας ακόμη πιο αποτελεσματικός και απλός τρόπος για να μειώσει κανείς τον κίνδυνο άνοιας.

Μελέτη του Georgetown University παρακολούθησε περισσότερους από 20.000 ενήλικες για διάστημα δέκα ετών και κατέληξε σε ένα απρόσμενο συμπέρασμα: η σωματική άσκηση από μόνη της δεν είχε τόσο σημαντική επίδραση στην επιβράδυνση της γνωστικής έκπτωσης σε άτομα άνω των 50 ετών. Το περπάτημα, το τζόκινγκ ή ακόμη και η γυμναστική υψηλής έντασης δεν φάνηκε να αλλάζουν ουσιαστικά την πορεία της φθοράς.

Γιατί η άσκηση δεν αρκεί μετά τα 50;

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα οφέλη της άσκησης για τον εγκέφαλο «κλειδώνουν» νωρίτερα στη ζωή. Ένα άτομο που είναι δραστήριο στα 30 ή στα 40 του πιθανότατα έχει ήδη αποκομίσει τα νευρολογικά οφέλη: ενίσχυση της ανάπτυξης εγκεφαλικών κυττάρων και μείωση του κινδύνου για Αλτσχάιμερ και άλλες μορφές άνοιας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η άσκηση δεν είναι πολύτιμη μετά τα 50. Παραμένει θεμελιώδης για την υγεία της καρδιάς, τη σωματική λειτουργικότητα και τη διατήρηση της ανεξαρτησίας στην τρίτη ηλικία. Απλώς δεν φαίνεται να είναι παράγοντας «κλειδί» για τη μνήμη όταν ξεκινά αργά.

Τι κάνει πραγματικά τη διαφορά

Για τους ενήλικες που οδεύουν προς την έκτη δεκαετίας της ζωής τους, η συχνή νοητική δραστηριότητα αναδείχθηκε ως ο ισχυρότερος προγνωστικός παράγοντας πιο αργής γνωστικής έκπτωσης.

Συνδέθηκε με αισθητά καλύτερες προβλέψεις για τη γνωστική υγεία και με μεγαλύτερες πιθανότητες πρόληψης της άνοιας. Οι ερευνητές, σύμφωνα με την Daily Mail, εντόπισαν τέσσερις βασικές συνήθειες που αξίζει να εντάξουν οι άνθρωποι άνω των 50 στην καθημερινότητά τους:

► Καθημερινή νοητική εξάσκηση – Διάβασμα, γράψιμο, σταυρόλεξα, επιτραπέζια παιχνίδια όπως το Scrabble, χρήση υπολογιστή. Η συνεχής ενεργοποίηση του εγκεφάλου φαίνεται να λειτουργεί προστατευτικά.

► Κοινωνική επαφή με φίλους και οικογένεια – Ο χρόνος με άλλους ανθρώπους δεν είναι απλώς ευχάριστος. Συνδέεται και με πιο αργή γνωστική φθορά.

► Συμμετοχή σε οργανώσεις και ομάδες – Εθελοντικές ομάδες, σύλλογοι και οργανώσεις προσφέρουν δομημένη κοινωνική και πνευματική δραστηριότητα.

► Ποικιλία δραστηριοτήτων – Το πιο ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι δεν αρκεί να εστιάζει κανείς μόνο σε ένα είδος δραστηριότητας. Όσοι μοίραζαν τον χρόνο τους ισόρροπα ανάμεσα σε νοητικές, σωματικές και κοινωνικές δραστηριότητες είχαν σημαντικά πιο αργή γνωστική έκπτωση.

Πώς έγινε η έρευνα

Η ανάλυση βασίστηκε σε εθνικά δεδομένα της μελέτης Health and Retirement Study από το 2008 έως το 2020, με 20.817 ενήλικες ηλικίας 50 ετών και άνω και συνολικά 86.567 παρατηρήσεις. Συμπληρωματικά, η μελέτη Midlife in the United States πρόσθεσε 2.713 ενήλικες ηλικίας από 30 έως 80 ετών, που παρακολουθήθηκαν για περίπου μία δεκαετία.

Οι συμμετέχοντες δήλωναν πόσο συχνά:

  • ασχολούνταν με νοητικές δραστηριότητες,
  • έκαναν σωματική άσκηση (ήπια, μέτρια ή έντονη),
  • περνούσαν χρόνο με φίλους και οικογένεια,
  • συμμετείχαν σε συλλόγους ή οργανώσεις.

Οι ερευνητές υπολόγισαν επίσης έναν «δείκτη ποικιλίας δραστηριοτήτων», δηλαδή αν κάποιος μοιράζει ισόρροπα τον χρόνο του ή αν επικεντρώνεται σε μία ή δύο μόνο δραστηριότητες. Έλαβαν υπόψη δεκάδες παράγοντες που επηρεάζουν τον εγκέφαλο, όπως το μορφωτικό επίπεδο, το κάπνισμα, ο διαβήτης, η υπέρταση, η κατάθλιψη και οι τραυματισμοί στο κεφάλι.

Πόσο σημαντικά είναι τα οφέλη;

Μεταξύ 55 και 65 ετών, όσοι είχαν ποικιλία δραστηριοτήτων εμφάνισαν σημαντικά πιο αργή γνωστική έκπτωση. Στα 55, η διαφορά αντιστοιχούσε περίπου σε 1–2 μονάδες παραπάνω σε ένα τυπικό τεστ 100 βαθμών.

Στα 75, το πλεονέκτημα είχε σχεδόν διπλασιαστεί. Με απλά λόγια, η ομάδα με ποικιλία δραστηριοτήτων «γήρασε» γνωστικά δύο έως τρία χρόνια πιο αργά μέσα σε διάστημα δύο δεκαετιών.

Για τους άνω των 65, η συχνή νοητική δραστηριότητα αναδείχθηκε ως ο πιο ισχυρός παράγοντας προστασίας. Στα 85, όσοι παρέμεναν πνευματικά δραστήριοι είχαν σημαντικά υψηλότερες γνωστικές επιδόσεις από όσους δεν είχαν τέτοιες συνήθειες.

Το προστατευτικό αποτέλεσμα ήταν συγκρίσιμο σε μέγεθος με τη γνωστική επιβάρυνση που προκαλεί ο διαβήτης, ο οποίος είναι γνωστό ότι επιταχύνει τη φθορά.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Innovation in Aging και έδειξε ότι τα οφέλη συσσωρεύονται με τον χρόνο. Όσοι διατηρούσαν το μυαλό τους ενεργό ξεκινούσαν από καλύτερη βάση και ταυτόχρονα παρουσίαζαν πιο αργή πτώση.

Το βασικό συμπέρασμα

Αν κάποιος είναι ήδη πάνω από 50, το μήνυμα είναι σαφές: η συστηματική πνευματική και κοινωνική δραστηριότητα, σε συνδυασμό με ποικιλία καθημερινών ενασχολήσεων, φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στην επιβράδυνση της γνωστικής έκπτωσης.

Η άσκηση παραμένει απαραίτητη για τη συνολική υγεία. Όμως για την πρόληψη της άνοιας μετά τα 50, το μυαλό χρειάζεται εξίσου, αν όχι περισσότερο, «γυμναστική» από το σώμα.