Το Ιράν έχει μετατρέψει το Ιράκ σε προνομιακό πεδίο επιρροής, χωρίς να ρίξει σφαίρα. Από την πτώση του Σαντάμ Χουσεΐν το 2003, η Τεχεράνη εκμεταλλεύτηκε το χάος για να χτίσει δίκτυα επιρροής. Σήμερα, μέσω πολιτοφυλακών, πολιτικών και οικονομικών δεσμών, το Ιράν ελέγχει κρίσιμους τομείς της ιρακινής κοινωνίας.

Η ιστορία ξεκινά με την εισβολή των ΗΠΑ. Οι Σιΐτες, που καταπιέζονταν επί Σαντάμ, ανέβηκαν στην εξουσία. Το Ιράν, γειτονική σιιτική δύναμη, είδε ευκαιρία. Υποστήριξε ομάδες αντίστασης και ηγέτες, δημιουργώντας «άξονα της αντίστασης».

Σύμφωνα με αναφορές του Ινστιτούτου Μελετών Ασφαλείας (IISS), το Ιράν έχει επενδύσει δισεκατομμύρια στο Ιράκ. Αυτό δεν είναι απλή επιρροή – είναι στρατηγικός έλεγχος.

Η ιστορική διαδρομή: Πώς το Ιράν ξεκίνησε τον έλεγχο

Η επιρροή του Ιράν στο Ιράκ ενισχύθηκε μετά το 2003. Οι Αμερικανοί ανέδειξαν σιιτικές κυβερνήσεις, όπως αυτή του Νούρι αλ-Μαλίκι (2006-2014), φιλική προς την Τεχεράνη. Το Ιράν στήριξε με όπλα και πράκτορες τις ομάδες κατά των δυνάμεων κατοχής.

Το 2014, με την άνοδο του ISIS, το Ιράν έστειλε τις Στρατηγικές Δυνάμεις Κουντς υπό τον Κασέμ Σουλεϊμανί. Εκπαίδευσαν Ιρακινούς Σιΐτες σε πολιτοφυλακές. Ο Σουλεϊμανί, που δολοφονήθηκε το 2020, ήταν ο αρχιτέκτονας αυτού του δικτύου.

Χωρίς ιρανική βοήθεια, το Ιράκ δεν θα είχε νικήσει το ISIS. Σήμερα, αυτές οι πολιτοφυλακές παραμένουν ισχυρές, υπακούοντας συχνά στην Τεχεράνη παρά στη Βαγδάτη.

Οι πολιτοφυλακές: Το χέρι του Ιράν στο Ιράκ

Οι πολιτοφυλακές πιστές στο Ιράν αποτελούν τον πυρήνα του ελέγχου. Εντάσσονται στις «Λαϊκές Κινητοποιήσεις» (PMF), επίσημη δύναμη με 150.000 μέλη. Πολλές δρουν ανεξάρτητα, χρηματοδοτούμενες από το Ιράν.

Ομπρέλα άνω των 60 σιιτικών πολιτοφυλακών είναι οι Μονάδες Λαϊκής Κινητοποίησης (PMF). Οι μεγαλύτερες πολιτοφυλακές είναι:
  • Κατάιμπ Χεζμπολάχ (Kata’ib Hezbollah): Η πιο επιθετική, με 20.000 μαχητές. Εκπαιδεύεται από τις Κουδς και επιτίθεται σε αμερικανικούς στόχους. Ηγέτης: Άμπού Φαντχίλ αλ-Μασάντ.
  • Ασάιμπ αλ-Χακ (Asaib Ahl al-Haq): 10.000-15.000 μέλη, ιδρυμένη από τον Σουλεϊμανί. Συμμετείχε σε επιθέσεις κατά των ΗΠΑ και ελέγχει δρόμους και πετρέλαιο.
  • Χαρεκάτ Χεζμπολάχ αλ-Νουτζάμπα (Harakat Hezbollah al-Nujaba): Ειδικεύεται σε πυραύλους και συνεργάζεται με τη Χεζμπολάχ του Λιβάνου.
  • Badr Organization: Πολιτική-στρατιωτική, ελέγχει υπουργεία. Ηγέτης: Χαντί αλ-Αμερί.

Αυτές οι ομάδες δρουν στο κεντρικό και νότιο Ιράκ, προστατεύοντας ιρανικά συμφέροντα. Σύμφωνα με report του Brookings Institution, λαμβάνουν 700 εκατ. δολάρια ετησίως από το Ιράν.

Οικονομική Επιρροή: Πώς το Ιράν Αγοράζει το Ιράκ

Η οικονομική επιρροή του Ιράν είναι εξίσου ισχυρή. Το Ιράκ εισάγει αγαθά αξίας 10 δισ. δολαρίων ετησίως από το Ιράν – τρόφιμα, φάρμακα, ηλεκτρικό ρεύμα. Η Τεχεράνη παρέχει το 40% της ηλεκτροδότησης στη Βαγδάτη.

Επενδύσεις σε τράπεζες, κατασκευές και ενέργεια. Η ιρανική Al-Bilad Bank ελέγχει το 20% των ιρακινών καταθέσεων. Στο πετρέλαιο, το Ιράν διοχετεύει 1 εκατ. βαρέλια την ημέρα παράνομα μέσω Ιράκ, αποκομίζοντας 5 δισ. δολάρια.

Στο Νατζάφ και την Κερμπέλα, ιρανικά συμφέροντα ελέγχουν τα ιερά προσκυνήματα, εισπράττοντας εκατομμύρια από προσκυνητές. Αυτό ενισχύει την πολιτική επιρροή σε σιιτικές περιοχές.

Πολιτική Διασύνδεση: Η Κυβέρνηση του Ιράκ στα Χέρια του Ιράν

Η οικονομική επιρροή του Ιράν στο Ιράκ είναι τεράστια και πολυδιάστατη, με εμπορική αξία άνω των 10 δισ. δολαρίων ετησίως. Το Ιράκ εισάγει από την Τεχεράνη τρόφιμα, φάρμακα, κατασκευαστικά υλικά και, κυρίως, ενέργεια – το Ιράν καλύπτει περίπου το 30-40% της ιρακινής ηλεκτροδότησης και φυσικού αερίου, με εξαγωγές gas αξίας 950 εκατ. δολαρίων το 2025 (πτώση από 1,6 δισ. λόγω αμερικανικών κυρώσεων).

Στον τομέα του πετρελαίου, το Ιράν διοχετεύει παράνομα περίπου 1 εκατ. βαρέλια την ημέρα μέσω ιρακικού εδάφους προς αγορές όπως Συρία και Λίβανο, αποκομίζοντας έως 5 δισ. δολάρια ετησίως. Αυτό ενισχύεται από κοινοπραξίες σε διυλιστήρια και αγωγούς, παρά τις πιέσεις ΗΠΑ για μείωση εξάρτησης έως το 2028.

Τραπεζικά, η ιρανική Al-Bilad Bank ελέγχει περίπου το 20% των ιρακινών καταθέσεων και διευκολύνει συναλλαγές, συχνά παρακάμπτοντας κυρώσεις μέσω barter ή μαύρης αγοράς δολαρίων. Επενδύσεις σε κατασκευές (π.χ. δρόμοι, γέφυρες) και θρησκευτικό τουρισμό στα ιερά του Νατζάφ και Κερμπέλα φέρνουν εκατομμύρια από 20 εκατ. ετήσιους προσκυνητές Ιρανούς, ενισχύοντας τοπικές οικονομίες και πολιτική επιρροή.

Παρά τις προκλήσεις (κυρώσεις Τραμπ 2025, διακοπές 40% εξαγωγών ενέργειας), το Ιράν διατηρεί πλεονέκτημα λόγω γειτνίασης και αδυναμίας ιρακικής παραγωγής. Το Ιράκ σχεδιάζει διαφοροποίηση (συμφωνίες με TotalEnergies, Κίνα), αλλά η εξάρτηση παραμένει δομική.

Κοινωνική και Πολιτιστική Επέκταση: Το Μαλακό Κράτος του Ιράν

Το Ιράν επενδύει σε σχολεία, τζαμιά και ΜΜΕ. Χιλιάδες Ιρανοί φοιτητές σπουδάζουν σε ιρακινά πανεπιστήμια, διαδίδοντας την ιδεολογία του. Ιρανικά κανάλια όπως το Al-Alam προβάλλουν προπαγάνδα.

Κοινωνικά, μέσω θρησκευτικών ηγετών όπως ο Αγιατολάχ Σιστάνι (με επιρροή από το Ιράν), ελέγχουν τις σιιτικές μάζες. Περισσότεροι από 20 εκατ. Ιρανοί επισκέπτονται ετησίως ιερά προσκυνήματα, ενισχύοντας την οικονομία.

Πρόσφατα, drone ιρανικής τεχνολογίας χρησιμοποιήθηκαν από τις PMF κατά του Ισραήλ. Αυτό δείχνει τη στρατιωτική εξάρτηση.

Παρά τον έλεγχο, υπάρχουν αντιδράσεις. Οι Σουνίτες και οι Κούρδοι αντιστέκονται. Οι διαδηλώσεις Tishreen (2019) κατηγόρησαν τις ιρανικές πολιτοφυλακές για βία. Οι ΗΠΑ πιέζουν με κυρώσεις κατά των PMF. Ωστόσο, η εξάρτηση του Ιράκ από το ιρανικό ρεύμα παραμένει. Αναφορά του Council on Foreign Relations προβλέπει περαιτέρω ενίσχυση του Ιράν λόγω της αδυναμίας της Βαγδάτης.

Το Ιράν κερδίζει χωρίς πόλεμο: Ένα Ιράκ-προτεκτοράτο εξασφαλίζει στρατηγικό βάθος εναντίον ΗΠΑ, Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας. Συμπέρασμα: Η κυριαρχία του Ιράν στο Ιράκ είναι γεγονός. Με πολιτοφυλακές, χρήμα και πολιτική, η Τεχεράνη διαμορφώνει το μέλλον της περιοχής.