Η διαμάχη για τον έλεγχο περιοχών στη νότια Υεμένη έχει φέρει σε αντιπαράθεση δύο πρώην συμμάχους του Κόλπου, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, διασπώντας τον συνασπισμό που μάχεται κατά των υποστηριζόμενων από το Ιράν Χούθι.

Το Νότιο Μεταβατικό Συμβούλιο (STC), που υποστηρίζεται από τα ΗΑΕ, κατέλαβε τον προηγούμενο μήνα μεγάλες περιοχές στη νότια και ανατολική Υεμένη, αλλά οι δυνάμεις που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία έχουν ανακαταλάβει το μεγαλύτερο μέρος τους.

Στην πρωτεύουσα Ριάντ ήταν προγραμματισμένες συνομιλίες για την επίλυση της κρίσης αυτήν την εβδομάδα, αλλά ο ηγέτης του STC, Αϊντάρους αλ-Ζουμπάιντι, δεν εμφανίστηκε ποτέ, με τους Σαουδάραβες να πιστεύουν ότι τον μετέφεραν τα ΗΑΕ.

Πώς η Υεμένη έφτασε σε πόλεμο

Η Υεμένη, που βρίσκεται ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία και σε μια σημαντική θαλάσσια διαδρομή στην Ερυθρά Θάλασσα, ήταν μέχρι το 1990 χωρισμένη σε βόρειο κράτος με πρωτεύουσα τη Σανάα και νότιο κράτος με πρωτεύουσα το Άντεν.

Η Βόρεια Υεμένη, η καρδιά ενός αρχαίου βασιλείου, απέκτησε ανεξαρτησία από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, ενώ η Κομμουνιστική Νότια Υεμένη ήταν μέρος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας μέχρι τη δεκαετία του 1960.

Η ένωση Βορρά-Νότου έγινε το 1990, μετά από εσωτερικές συγκρούσεις το 1986 και την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, που ήταν ο κύριος οικονομικός υποστηρικτής του νότου. Ο βορράς κυριάρχησε και ο νότος προσπάθησε να αποσχιστεί, οδηγώντας στον σύντομο πόλεμο του 1994 που κέρδισε γρήγορα ο βορράς.

Ταυτόχρονα, οι Χούθι εμφανίστηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1990 στο βορρά, αγωνιζόμενοι κατά της κυβέρνησης για τον τρόπο που θεωρούσαν ότι περιθωριοποιούνταν η Ζαΐδη σιιτική κοινότητά τους.

Μετά τις εξεγέρσεις της Αραβικής Άνοιξης το 2011, ο στρατός της Υεμένης διαλύθηκε και οι χώρες του Κόλπου στήριξαν μια μεταβατική κυβέρνηση στη Σανάα. Οι Χούθι κατέλαβαν τη Σανάα στα τέλη του 2014 και η μεταβατική κυβέρνηση κατέφυγε στον νότο το 2015, με τη Σαουδική Αραβία να επεμβαίνει στρατιωτικά κατά των Χούθι, πυροδοτώντας χρόνια εμφυλίου πολέμου.

Οι νότιοι αυτονομιστές στην Υεμένη

Πολλοί κάτοικοι του νότου πιστεύουν ότι ο βορράς κυριάρχησε σε βάρος τους και εξοργίστηκαν επίσης με την απόπειρα των Χούθι να καταλάβουν το Άντεν το 2015, που προκάλεσε μεγάλες καταστροφές.

Το νότιο κίνημα ήταν δημοφιλές, με τη σημαία της παλιάς Νότιας Υεμένης να κυριαρχεί στο Άντεν και άλλες περιοχές, αλλά ήταν βαθιά κατακερματισμένο για δεκαετίες.

Τα ΗΑΕ συνέβαλαν στη δημιουργία του Νότιου Μεταβατικού Συμβουλίου το 2017, παρέχοντας εκπαίδευση και υποστήριξη. Στον πυρήνα του βρίσκονται ισχυροί στρατιωτικοί και ασφαλιστικοί ηγέτες που αναδείχθηκαν κατά την εκδίωξη των Χούθι από το Άντεν το 2015.

Το 2022 το STC απέκτησε επίσημο ρόλο στην κυβέρνηση, με θέσεις στο Προεδρικό Συμβούλιο και στο υπουργικό συμβούλιο. Το STC περιγράφει την ανεξαρτησία ως στόχο όλων των νοτίων και πρόσφατα ανακοίνωσε σχέδια για διετή μετάβαση σε δημοψήφισμα για νέο κράτος της Νότιας Αραβίας.

Ωστόσο, ο ρόλος του στην κυβέρνηση τίθεται υπό αμφισβήτηση, με τον Πρόεδρο του Συμβουλίου, Ρασάντ αλ-Αλίμι, να αποπέμπει τον Ζουμπάιντι και να τον χαρακτηρίζει προδότη. Η συνοχή του STC φαίνεται αβέβαιη, με κάποιους να συνεχίζουν τις συνομιλίες στη Ριάντ, υποδεικνύοντας νέο κίνδυνο διάσπασης.

Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ στην Υεμένη

Η Σαουδική Αραβία μοιράζεται το μεγαλύτερο σύνορο με την Υεμένη και για δεκαετίες επιδιώκει επιρροή για να αποτρέψει απειλές και την ανάδειξη άλλων περιφερειακών δυνάμεων. Δεν θέλει η Υεμένη να διασπαστεί.

Η Σαουδική Αραβία ηγήθηκε του σχεδίου μεταβατικής κυβέρνησης μετά την Αραβική Άνοιξη και διεξήγαγε την επίθεση κατά των Χούθι από το 2015.

Τα ΗΑΕ ήταν ο βασικός περιφερειακός εταίρος στη μάχη κατά των Χούθι, επεκτείνοντας την επιρροή τους, υποστηρίζοντας ομάδες που καταπολεμούν ισλαμιστικές φατρίες και παρέχοντας στήριξη στους νότιους αυτονομιστές ως αντίβαρο.

Η πρόσφατη κατάληψη περιοχών από το STC θεωρήθηκε από τη Σαουδική Αραβία ως κίνηση των ΗΑΕ, προκαλώντας την απόσυρση των τελευταίων στρατευμάτων τους από την Υεμένη, αλλά η υποστήριξή τους προς το νότιο κίνημα συνεχίζεται.

Τι σημαίνει η κρίση για τον εμφύλιο πόλεμο στην Υεμένη

Η τελευταία κρίση έχει διασπάσει τον συνασπισμό κατά των Χούθι. Παρόλα αυτά, οι δυνάμεις που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία έχουν ανακαταλάβει τις περισσότερες περιοχές που κατέλαβε το STC, χωρίς σημαντικές αλλαγές στη μακροχρόνια σύγκρουση με τους Χούθι.

Οποιαδήποτε νέα κλιμάκωση θα είχε ευρύτερες γεωπολιτικές συνέπειες. Η Υεμένη ελέγχει το Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, μια κρίσιμη θαλάσσια οδό που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και τις εμπορικές διαδρομές μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Μέσης Ανατολής.

Οι πρόσφατες επιθέσεις των Χούθι στη ναυσιπλοΐα της Ερυθράς Θάλασσας, στο πλαίσιο του πολέμου στη Γάζα, προκάλεσαν διακοπή του παγκόσμιου εμπορίου.