Αφαίρεση ιθαγένειας: Τι σημαίνει η βαρύτατη ποινή την οποία μπορεί να αντιμετωπίσει ο σμήναρχος που κατηγορείται για κατασκοπεία

Η συζήτηση γύρω από την πιθανή ποινή της αφαίρεσης ιθαγένειας σε έναν αξιωματικό που κατηγορείται ή καταδικάζεται για κατασκοπεία, όπως στην περίπτωση του σμήναρχου της Πολεμικής Αεροπορίας, αφορά ένα από τα βαρύτερα θεσμικά μέτρα που μπορεί να λάβει ένα κράτος σε ζητήματα εθνικής ασφάλειας.

Η αφαίρεση της ελληνικής ιθαγένειας δεν είναι μια απλή ποινική κύρωση όπως η φυλάκιση, αλλά μια πράξη που αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της σχέσης πολίτη και Πολιτείας, με σοβαρές συνέπειες τόσο σε επίπεδο δικαιωμάτων όσο και σε επίπεδο συμβολισμού.

Τι σημαίνει πρακτικά

Η αφαίρεση ιθαγένειας σημαίνει ότι το πρόσωπο παύει να θεωρείται Έλληνας πολίτης. Αυτό συνεπάγεται απώλεια της ιδιότητας του πολίτη και κατά συνέπεια απώλεια πολιτικών δικαιωμάτων, όπως το δικαίωμα ψήφου ή συμμετοχής σε δημόσια αξιώματα, απώλεια ελληνικού διαβατηρίου και ενδεχομένως αλλαγή του νομικού καθεστώτος παραμονής του στη χώρα, ειδικά εάν δεν διαθέτει άλλη υπηκοότητα.

Σε περιπτώσεις που συνδέονται με κατασκοπεία ή ενέργειες κατά της εθνικής ασφάλειας, η κύρωση αυτή αντιμετωπίζεται ως η ύστατη θεσμική αποδοκιμασία της Πολιτείας απέναντι σε πράξεις που θεωρούνται εχθρικές ή προδοτικές.

Η διαδικασία και οι προϋποθέσεις στην Ελλάδα

Η αφαίρεση ιθαγένειας δεν επιβάλλεται αυτόματα. Πρόκειται για εξαιρετικά σπάνιο και ακραίο μέτρο, το οποίο συνδέεται συνήθως με πολύ σοβαρά αδικήματα ή με περιπτώσεις όπου η ιθαγένεια αποκτήθηκε με δόλο. Στις περισσότερες περιπτώσεις απαιτείται τελεσίδικη ή αμετάκλητη δικαστική κρίση και ακολουθεί διοικητική διαδικασία μέσω του κράτους, με δυνατότητα δικαστικού ελέγχου, καθώς πρόκειται για μέτρο που επηρεάζει θεμελιώδη δικαιώματα και δεν εφαρμόζεται ελαφρά τη καρδία.

Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται συχνά είναι αν η αφαίρεση ιθαγένειας συνεπάγεται και απαλλαγή από υποχρεώσεις απέναντι στο Δημόσιο. Η απάντηση είναι ξεκάθαρα «όχι». Η αφαίρεση της ιδιότητας του πολίτη δεν λειτουργεί ως «διαγραφή» ευθυνών ή χρεών. Ο τιμωρούμενος δεν παύει να έχει υποχρεώσεις που προκύπτουν από προηγούμενες πράξεις, οικονομικές σχέσεις ή δικαστικές αποφάσεις.

Φορολογικές οφειλές και οικονομικές ευθύνες

Οι φορολογικές υποχρεώσεις δεν βασίζονται αποκλειστικά στην ιθαγένεια, αλλά στη φορολογική κατοικία, στο εισόδημα που αποκτήθηκε στην Ελλάδα και στην περιουσία που βρίσκεται εντός της ελληνικής επικράτειας. Εάν κάποιος έχει οφειλές προς την εφορία ή το Δημόσιο, αυτές παραμένουν ενεργές και εισπράττονται κανονικά, ανεξαρτήτως του αν εξακολουθεί να είναι Έλληνας πολίτης.

Το κράτος δεν λέει «δεν είσαι πλέον πολίτης, άρα δεν μας χρωστάς», αλλά αντίθετα διατηρεί πλήρως τις οικονομικές του αξιώσεις.

Ποινικές, στρατιωτικές και πειθαρχικές συνέπειες

Η αφαίρεση ιθαγένειας επίσης δεν ακυρώνει ποινές που έχουν ήδη επιβληθεί, ούτε αναιρεί στρατιωτικές καταδίκες ή πειθαρχικές κυρώσεις. Σε περιπτώσεις αξιωματικών, οι συνέπειες μπορεί να περιλαμβάνουν αποστρατεία, απώλεια βαθμού ή άλλες κυρώσεις που αφορούν τη στρατιωτική ιδιότητα, ανεξάρτητα από το καθεστώς ιθαγένειας. Η αφαίρεση αποτελεί επιπλέον θεσμική κύρωση, όχι αντικατάσταση ή ακύρωση των άλλων.

Αν υπάρχουν δικαστικές αποφάσεις που επιβάλλουν αποζημιώσεις ή αστικές ευθύνες, αυτές εξακολουθούν να ισχύουν. Η αλλαγή της ιθαγένειας δεν «σβήνει» αστικές αξιώσεις, ούτε απαλλάσσει από την υποχρέωση συμμόρφωσης με αποφάσεις της Δικαιοσύνης ή απαιτήσεις του κράτους.

Το ζήτημα της ανιθαγένειας

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο είναι ότι, σύμφωνα με τις διεθνείς συμβάσεις και τη γενική ευρωπαϊκή πρακτική, η αφαίρεση ιθαγένειας δεν πρέπει να οδηγεί σε ανιθαγένεια, δηλαδή σε κατάσταση όπου ένα άτομο μένει χωρίς καμία υπηκοότητα. Γι’ αυτόν τον λόγο, τέτοια μέτρα εφαρμόζονται συνήθως όταν υπάρχει δεύτερη υπηκοότητα ή όταν η ιθαγένεια αποκτήθηκε παράνομα.

Η αφαίρεση ιθαγένειας σε μια υπόθεση κατασκοπείας αποτελεί εξαιρετικά βαρύ μέτρο πολιτειακής αποκοπής, με έντονο θεσμικό και συμβολικό χαρακτήρα. Δεν πρόκειται όμως για μηχανισμό απαλλαγής από χρέη ή υποχρεώσεις. Οι φορολογικές, ποινικές, στρατιωτικές και αστικές ευθύνες παραμένουν πλήρως ενεργές. Πρόκειται για κύρωση που αφορά την ιδιότητα του πολίτη και όχι την «εκκαθάριση» των υποχρεώσεων απέναντι στο κράτος.