Παχυσαρκία: Από το στίγμα στη θεραπεία — Μια σιωπηλή πανδημία ζητά νέα προσέγγιση

Για δεκαετίες, η παχυσαρκία εγκλωβίστηκε σε στερεότυπα, παρεξηγήθηκε ως ατομική ευθύνη και στιγματίστηκε όσο λίγες καταστάσεις υγείας. Σήμερα, όμως, η επιστήμη μιλά ξεκάθαρα: πρόκειται για μια σύνθετη, χρόνια νόσο, με βαθιές ρίζες στη βιολογία, την κοινωνία και το περιβάλλον. Και όμως, η κοινωνική αντίληψη φαίνεται να μένει πίσω.

Σε μια εποχή όπου τα δεδομένα είναι αμείλικτα και οι επιπτώσεις πολλαπλασιάζονται, η ανάγκη για ενημέρωση, κατανόηση και πρόσβαση σε αποτελεσματική φροντίδα γίνεται πιο επιτακτική από ποτέ. Η παχυσαρκία δεν είναι απλώς ένα ζήτημα αισθητικής ή τρόπου ζωής: είναι μια πρόκληση δημόσιας υγείας που απαιτεί συντονισμένη δράση, επιστημονική τεκμηρίωση και (πάνω απ’ όλα) ενσυναίσθηση.

Ο κ. Σπύρος Φιλιώτης, Αντιπρόεδρος και Γενικός Διευθυντής της Φαρμασέρβ-Λίλλυ, μιλά στο Newsbeast και τοποθετεί στο επίκεντρο της συζήτησης τον άνθρωπο πίσω από τη νόσο. Μιλά για την ανάγκη αποδόμησης του στίγματος, για τον ρόλο της φαρμακευτικής καινοτομίας και για ένα σύστημα υγείας που οφείλει να γίνει πιο προσβάσιμο, πιο ολιστικό και πιο δίκαιο. Γιατί, όπως υπογραμμίζει, η αλλαγή δεν ξεκινά μόνο από τις θεραπείες: ξεκινά από τον τρόπο που βλέπουμε, μιλάμε και τελικά φροντίζουμε.

Η παχυσαρκία πλέον αναγνωρίζεται ως χρόνια νόσος. Πόσο σημαντικό είναι να αλλάξει η αντίληψη της κοινωνίας και του συστήματος υγείας γύρω από αυτήν;

Η παχυσαρκία, επί σειρά ετών, αντιμετωπιζόταν ως θέμα lifestyle, ως έλλειψη θέλησης ή ως προσωπική επιλογή. Παρότι η επιστημονική κοινότητα την αναγνωρίζει πλέον ως χρόνια, πολυπαραγοντική νόσο, χρειάζεται συστηματική ενημέρωση ώστε αυτό να γίνει κατανοητό τόσο από τα άτομα που ζουν με παχυσαρκία όσο και από το ευρύ κοινό.

Πρέπει να καταλάβουμε ότι η παχυσαρκία οφείλεται σε πολλούς διαφορετικούς παράγοντες – βιολογικούς, γενετικούς, περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς κ.ά. – ενώ σχετίζεται με πάνω από 200 επιπλοκές, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, η υπέρταση, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, προβλήματα στις αρθρώσεις, αναπνευστικές διαταραχές, υπνική άπνοια και αυξημένο κίνδυνο για κάποιες μορφές καρκίνου. Επιπλέον, μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία.

Είναι πολύ σημαντικό να αλλάξει η αντίληψη της κοινωνίας και του συστήματος υγείας γύρω από την παχυσαρκία, ώστε να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον κατανόησης, όπου οι άνθρωποι που ζουν με παχυσαρκία θα αντιμετωπίζονται όπως οι ασθενείς με άλλες χρόνιες νόσους. Παράλληλα, είναι κρίσιμο να ενθαρρυνθούν να αναζητήσουν ιατρική βοήθεια, ιδανικά σε συνεργασία με μια διεπιστημονική ομάδα (π.χ. ιατρό, διαιτολόγο, ειδικό ψυχικής υγείας, γυμναστή), ανάλογα με την περίπτωση.

Ποια είναι η σημερινή εικόνα της παχυσαρκίας στην Ελλάδα και ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ασθενείς στην πρόσβαση σε θεραπεία;

Η παχυσαρκία είναι μία από τις πιο σοβαρές νόσους της σύγχρονης κοινωνίας. Στην Ελλάδα, τουλάχιστον ένας στους τρεις ενήλικες έχει πλεονάζον σωματικό βάρος, ενώ σύμφωνα με εκτιμήσεις, μέχρι το 2035 το ποσοστό των ενηλίκων με παχυσαρκία στη χώρα μας μπορεί να φτάσει το 39%.

Οι προκλήσεις στην πρόσβαση σε αποτελεσματική φροντίδα αφορούν, μεταξύ άλλων, την έγκαιρη αναγνώριση/διάγνωση, την αντιμετώπιση του στίγματος που συχνά αποτρέπει τους ανθρώπους από το να ζητήσουν βοήθεια και την ανάγκη για ολιστική, εξατομικευμένη και διεπιστημονική προσέγγιση. Η παχυσαρκία είναι χρόνια νόσος και ως τέτοια απαιτεί συνεχόμενη παρακολούθηση και συντονισμό μεταξύ επαγγελματιών υγείας, ώστε να επιτυγχάνεται ρεαλιστικό και βιώσιμο θεραπευτικό πλάνο.

Ποιος είναι ο ρόλος της φαρμακευτικής καινοτομίας στη διαχείριση της παχυσαρκίας και πώς μπορεί να αλλάξει την πορεία της νόσου τα επόμενα χρόνια;

Η φαρμακευτική καινοτομία μπορεί να αποτελέσει σημαντικό συμπλήρωμα στην ολιστική διαχείριση της παχυσαρκίας, ιδιαίτερα για άτομα στα οποία οι αλλαγές στον τρόπο ζωής δεν επαρκούν από μόνες τους. Σήμερα υπάρχει πλέον η δυνατότητα υποστήριξης των ανθρώπων που προσπαθούν να διαχειριστούν τη νόσο με νέας γενιάς, συνταγογραφούμενες θεραπείες υπό ιατρική καθοδήγηση.

Η εξέλιξη των θεραπειών μπορεί να αλλάξει την πορεία της νόσου κυρίως επειδή δημιουργεί προϋποθέσεις για ουσιαστική απώλεια βάρους και –το πιο σημαντικό– για μείωση των επιπλοκών που συνοδεύουν την παχυσαρκία. Αυτό, με τη σειρά του, μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερη ποιότητα ζωής και σε μικρότερο μακροχρόνιο φορτίο για τα συστήματα υγείας, όταν οι παρεμβάσεις εφαρμόζονται με σωστή επιλογή ασθενών και συνεχή παρακολούθηση.

Πέρα από τη φαρμακευτική αγωγή, πόσο σημαντικός είναι ο συνδυασμός με αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως διατροφή και άσκηση;

Οι τροποποιήσεις στον τρόπο ζωής, περιλαμβανομένων των διατροφικών και συμπεριφορικών αλλαγών και της αυξημένης σωματικής δραστηριότητας, είναι σημαντικά βήματα για την απώλεια βάρους, αλλά συχνά ανεπαρκή από μόνα τους.

Η ολιστική φροντίδα αποτελεί τον πυρήνα της αποτελεσματικής διαχείρισης της παχυσαρκίας. Αυτό σημαίνει ότι η θεραπεία δεν περιορίζεται σε διατροφικές ή συμπεριφορικές τροποποιήσεις και στην αύξηση της σωματικής δραστηριότητας – αν και όλα αυτά είναι απαραίτητα βήματα – αλλά μπορεί να περιλαμβάνει και υποστήριξη μέσω φαρμακευτικών θεραπειών, εντατική συμπεριφορική παρέμβαση ή, όταν ενδείκνυται, χειρουργικές επεμβάσεις. Το κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των παρεμβάσεων είναι ότι εφαρμόζονται υπό την καθοδήγηση ειδικών, με εξατομικευμένο σχέδιο που σέβεται τις ανάγκες του ατόμου.

Υπάρχει ακόμη στίγμα γύρω από την παχυσαρκία. Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί και ποιοι είναι εκείνοι που μπορούν να βοηθήσουν στην αποστιγματοποίηση;

Η παχυσαρκία συνδέεται με έντονο στίγμα που επηρεάζει πολλούς τομείς της ζωής του ατόμου. Τα άτομα με παχυσαρκία αντιμετωπίζουν συχνά δυσκολίες στις διαπροσωπικές τους σχέσεις, βιώνουν απόρριψη ή απαξίωση, αποφεύγουν κοινωνικές δραστηριότητες και υφίστανται διακρίσεις στην επαγγελματική τους εξέλιξη. Οι ανισότητες αυτές δεν σχετίζονται με αντικειμενικά κριτήρια αλλά με παγιωμένα κοινωνικά στερεότυπα.

Εξαιτίας της προκατάληψης και του στιγματισμού, η παχυσαρκία επίσης δεν διαγιγνώσκεται ούτε αντιμετωπίζεται πάντα κατάλληλα. Απαιτείται πολύ καλή ενημέρωση ώστε να γίνει κατανοητό σε όλους ότι πρόκειται για μια χρόνια νόσο – όπως τόσες άλλες – για την οποία το ίδιο το άτομο δεν είναι υπεύθυνο. Αντίθετα, πρέπει να βοηθηθεί να την αντιμετωπίσει μέσα από τη συνεργασία με τον γιατρό του.

Σε αυτή την προσπάθεια ενημέρωσης μπορούν να συμβάλλουν πολλοί: η επιστημονική κοινότητα, οι σύλλογοι ασθενών, τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, το σχολείο, αλλά και ο καθένας από εμάς – αλλάζοντας τον τρόπο που σκεφτόμαστε και τον τρόπο που μιλάμε για την παχυσαρκία, τόσο στον δημόσιο διάλογο όσο και στην καθημερινότητά μας.

Ποια είναι η συμβολή της Φαρμασέρβ-Λίλλυ στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας γύρω από την παχυσαρκία;

Η Εταιρεία μας υλοποιεί μια μεγάλη καμπάνια, με πολυεπίπεδες δράσεις και διαφορετικά κανάλια επικοινωνίας, με στόχο να συμβάλει στην ενημέρωση του κοινού για την παχυσαρκία ως χρόνια νόσο και στην άρση του στίγματος που τη συνοδεύει για δεκαετίες.

Κεντρικό μήνυμα της καμπάνιας είναι το: «Δεν φταις εσύ. Η παχυσαρκία είναι μία χρόνια νόσος. Σπάσε τον φαύλο κύκλο. Μίλα με τον γιατρό σου».

Με αυτή την πρωτοβουλία θέλουμε να συμβάλουμε σε μια συλλογική προσπάθεια να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε για την παχυσαρκία – να μετατοπιστεί η συζήτηση από το «φταις» στο «καταλαβαίνω», από τις απλοϊκές προσεγγίσεις στην επιστημονική αντιμετώπιση και καθοδήγηση. Αν μέσα από αυτές τις δράσεις έστω και ένας άνθρωπος νιώσει καλύτερα, έχει λιγότερες ενοχές, τολμήσει να μιλήσει στον γιατρό του και αισθανθεί ότι δεν είναι μόνος, τότε έχουμε κάνει ένα ουσιαστικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση.

Πώς βλέπετε να εξελίσσεται το τοπίο των θεραπειών για την παχυσαρκία τα επόμενα 5–10 χρόνια;

Τα επόμενα χρόνια αναμένεται να δούμε περαιτέρω ενίσχυση της «εργαλειοθήκης» για την παχυσαρκία, με πιο στοχευμένες, εξατομικευμένες θεραπευτικές επιλογές και καλύτερη ενσωμάτωση της πρόληψης, της έγκαιρης διάγνωσης και της θεραπείας στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας. Παράλληλα, θα έχει ιδιαίτερη αξία η ανάπτυξη διαδρομών φροντίδας που μειώνουν τα εμπόδια πρόσβασης και βοηθούν τους ανθρώπους να παραμένουν σε μακροχρόνια παρακολούθηση, με έμφαση στη διατήρηση του αποτελέσματος και στη μείωση των επιπλοκών.

Τι μήνυμα θα θέλατε να στείλετε στους ανθρώπους που ζουν με παχυσαρκία, αλλά και στους επαγγελματίες υγείας που τους υποστηρίζουν;

Στους ανθρώπους που ζουν με παχυσαρκία θα ήθελα να πω ότι δεν φταίνε για αυτό που τους συμβαίνει και ότι πρέπει να αναζητήσουν ιατρική βοήθεια και φροντίδα από τον γιατρό τους, όπως θα έκαναν με οποιαδήποτε άλλη χρόνια νόσο. Μπορούν πραγματικά να βοηθηθούν, δημιουργώντας – σε συνεργασία με τον γιατρό τους και με διεπιστημονική ομάδα – ένα εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο που να είναι ρεαλιστικό και να ανταποκρίνεται στις δικές τους ανάγκες.

Οι επαγγελματίες υγείας, με τη σειρά τους, χρειάζεται να αφιερώσουν χρόνο: να εξηγήσουν τι συμβαίνει στη συγκεκριμένη περίπτωση, να ακούσουν τις ανάγκες και τους προβληματισμούς, να ενημερώσουν για τις διαθέσιμες επιλογές και, από κοινού, να διαμορφώσουν ένα πλάνο που «ταιριάζει» στον άνθρωπο απέναντί τους και μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη, ώστε να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.