Ο πόλεμος στο Ιράν επαναφέρει το πετρέλαιο στο επίκεντρο της γεωπολιτικής, μετατρέποντάς το σε όπλο πίεσης όχι μόνο κατά της Δύσης, αλλά και κατά των ίδιων των πετρελαιομοναρχιών του Κόλπου. Την ώρα που η Τεχεράνη επιχειρεί να «πνίξει» την παγκόσμια οικονομία κλείνοντας το Στενό του Ορμούζ, Ριάντ και Άμπου Ντάμπι δοκιμάζουν αν οι παρακάμψεις μέσω αγωγών μπορούν να αποτρέψουν ένα νέο σοκ τιμών που θα φτάσει μέχρι τις αντλίες βενζίνης στις ΗΠΑ.
Η ιρανική στρατηγική είναι ωμή: να επιβάλει δυσβάστακτο οικονομικό κόστος στον Ντόναλντ Τραμπ, εκτοξεύοντας τις τιμές της βενζίνης και αναγκάζοντάς τον να τερματίσει έναν «πόλεμο επιλογής» όσο οι Αμερικανοί ψηφοφόροι βλέπουν τον λογαριασμό στο πρατήριο να φουσκώνει. Από τη στιγμή των πρώτων πληγμάτων, η απώλεια προσφοράς ήταν τόσο βίαιη ώστε το πετρέλαιο ξεπέρασε τα 100 δολάρια το βαρέλι μέσα σε δευτερόλεπτα, με άλμα της τάξης του 20% στο άνοιγμα της αγοράς. Η Ουάσινγκτον ποντάρει ότι μπορεί να κερδίσει τον αγώνα δρόμου: να τελειώσει γρήγορα τον πόλεμο πριν το ενεργειακό σοκ μετατραπεί σε πολιτική θύελλα στο εσωτερικό.
Πετρέλαιο, Ιράν και οι αγωγοί-παράκαμψη
Στην καρδιά της μάχης βρίσκεται ο σαουδαραβικός East–West, ένας αγωγός 1.200 χιλιομέτρων που διασχίζει την Αραβική Χερσόνησο από τον Περσικό Κόλπο μέχρι την Ερυθρά Θάλασσα, σχεδιασμένος εδώ και 45 χρόνια ακριβώς για τη στιγμή που το Ιράν θα κατάφερνε να κλείσει το Ορμούζ. Μαζί με τον αγωγό των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων προς τη Φουτζέιρα στον Κόλπο του Ομάν, μπορούν να παρακάμψουν έως και περίπου 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως – περίπου 5 εκατ. ο σαουδαραβικός και έως 2 εκατ. σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης ο εμιρατινός. Πρόκειται για κρίσιμη ποσότητα, αλλά πολύ μακριά από τα περίπου 20 εκατ. βαρέλια την ημέρα που συνήθως περνούν από το Στενό του Ορμούζ, δηλαδή σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης.
Ήδη περίπου 25 υπερδεξαμενόπλοια έχουν αλλάξει πορεία και κατευθύνονται προς τα νέα λιμάνια φόρτωσης – Γιανμπού και Al Muajjiz στην Ερυθρά Θάλασσα για τη Σαουδική Αραβία, Φουτζέιρα εκτός Ορμούζ για τα ΗΑΕ – σε μια επιχείρηση χωρίς προηγούμενο κλίμακας. Την Κυριακή, η κρατική Saudi Aramco φόρτωνε ταυτόχρονα τρία VLCC στην Ερυθρά Θάλασσα, ενώ η Adnoc γέμιζε ένα ακόμη στη Φουτζέιρα, δείχνοντας την προσπάθεια να διοχετευθεί όσο περισσότερο πετρέλαιο γίνεται εκτός του «κλειδωμένου» Περσικού Κόλπου.
Πετρέλαιο, Ιράν και ο κίνδυνος ενεργειακού σοκ
Παρά το ράλι, σε πραγματικούς όρους –αν ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός– οι τιμές του Arab Light παραμένουν χαμηλότερες από προηγούμενα ιστορικά σοκ, όπως τα επίπεδα μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 ή την κορύφωση του 2008. Για να μετατραπεί η σημερινή αναταραχή σε πλήρη κρίση, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι το πετρέλαιο πρέπει όχι μόνο να ανέβει κι άλλο, αλλά και να παραμείνει ψηλά για αρκετό καιρό, κάτι που θα εξαντλήσει τα στρατηγικά αποθέματα και την υπομονή των καταναλωτών. Οι αγωγοί-παράκαμψη δίνουν «ανάσα χρόνου» στον Λευκό Οίκο, αλλά δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την επαναλειτουργία του Ορμούζ, που παραμένει το πραγματικό κλειδί για τη σταθεροποίηση της αγοράς.
Την ίδια ώρα, το Ριάντ και το Άμπου Ντάμπι ισορροπούν σε λεπτή γραμμή ασφαλείας. Η απόφασή τους να κρατήσουν την αγορά τροφοδοτημένη, εξάγοντας μέσω των παρακαμπτήριων αγωγών, εξυπηρετεί τις ΗΠΑ, αλλά ταυτόχρονα τους εκθέτει στον κίνδυνο ιρανικών αντιποίνων με drones κατά των αγωγών, των αντλιοστασίων ή ακόμη και των ίδιων των λιμανιών. Η Τεχεράνη, εξάλλου, διαθέτει και δικό της αγωγό-παράκαμψη προς το λιμάνι Τζασκ στον Κόλπο του Ομάν, που σε συνθήκες κρίσης μπορεί να εξάγει έως και 1 εκατ. βαρέλια ημερησίως, και ήδη χρησιμοποίησε supertanker από εκεί, σύμφωνα με το Bloomberg.
Το ενεργειακό μέτωπο θυμίζει ολοένα και περισσότερο σκηνές από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με την Τεχεράνη να επιχειρεί να διακόψει τις ζωτικές ροές πρώτων υλών προς τη Δύση όπως η Γερμανία προσπαθούσε κάποτε να αποκλείσει τη Βρετανία στη «Μάχη του Ατλαντικού». Σήμερα, όμως, η «Μάχη των Αγωγών» παίζεται πάνω σε χιλιάδες χιλιόμετρα σωληνώσεων και στα στενά περιθώρια πολιτικής αντοχής των ηγετών, με τον Ντόναλντ Τραμπ να δηλώνει ότι οι τιμές «θα ανέβουν και μετά θα πέσουν πολύ γρήγορα», την ώρα που η πραγματικότητα της αγοράς δείχνει πολύ πιο σκληρή. Αν ο πόλεμος παραταθεί από ημέρες σε εβδομάδες, η πίεση από το πετρέλαιο μπορεί να αποδειχθεί ο πιο αμείλικτος αντίπαλος για όλους τους εμπλεκόμενους – από την Τεχεράνη μέχρι την Ουάσινγκτον και τα παλάτια του Κόλπου.
