Για τους περισσότερους ανθρώπους το κρεβάτι αποτελεί έναν χώρο ξεκούρασης και χαλάρωσης, όπου μπορούν να ανακτήσουν δυνάμεις μετά από μια κουραστική ημέρα. Για τη Μελίσα Όστιν, όμως, τα πράγματα ήταν πολύ διαφορετικά. Ο ύπνος συχνά μετατρεπόταν σε μια τρομακτική εμπειρία, καθώς ξυπνούσε χωρίς να μπορεί να κινηθεί, ενώ μπροστά της εμφανίζονταν τρομακτικά οράματα.

Η 28χρονη από το Γουόρσεστερσαϊρ θυμάται ένα ιδιαίτερα εφιαλτικό περιστατικό, το οποίο όπως περιγράφει της έχει μείνει ανεξίτηλο στη μνήμη.

«Ξύπνησα αλλά δεν μπορούσα να κινηθώ. Ολόκληρο το σώμα μου ένιωθα σαν να είχε παγώσει. Δεν ήξερα αν κοιμόμουν ή αν ήμουν ξύπνια. Στην άκρη του κρεβατιού υπήρχε αυτή η τεράστια μαύρη μορφή που στεκόταν εκεί. Δεν έμοιαζε με όνειρο, έμοιαζε πραγματικό. Στη συνέχεια άρχισε να ανεβαίνει στο κρεβάτι και να με ακινητοποιεί. Προσπάθησα να ουρλιάξω, αλλά δεν έβγαινε ήχος. Πραγματικά πιστεύω ότι μπορούσα να νιώσω αυτό που μπορώ να περιγράψω μόνο ως την ανάσα του στο πρόσωπό μου».

Παράλυση ύπνου: Μια αναγνωρισμένη διαταραχή που συζητείται ευρέως στο διαδίκτυο

Παρότι η εμπειρία αυτή ακούγεται παράξενη, δεν είναι σπάνια. Πρόκειται για μια αναγνωρισμένη διαταραχή ύπνου που ονομάζεται παράλυση ύπνου και το τελευταίο διάστημα συζητείται έντονα στο διαδίκτυο.

Μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της εταιρείας περσίδων Hillarys, η οποία ανέλυσε διαδικτυακές αναζητήσεις και τάσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σχετικά με διαταραχές ύπνου, εκτιμά ότι περίπου 980.000 άνθρωποι στο Ηνωμένο Βασίλειο βιώνουν επεισόδια παράλυσης ύπνου.

Το ενδιαφέρον για τη συγκεκριμένη κατάσταση φαίνεται να αυξάνεται σημαντικά. Σύμφωνα με την ανάλυση, οι αναζητήσεις για την παράλυση ύπνου αυξήθηκαν κατά 31% την τελευταία εβδομάδα, ενώ σχετικό περιεχόμενο έχει δημιουργήσει σχεδόν 300.000 αναζητήσεις στο TikTok στο ίδιο χρονικό διάστημα.

Ένα μόνο hashtag, #SleepParalysisDemon, έχει αναζητηθεί περισσότερες από 1,1 εκατομμύριο φορές μέσα σε έξι μήνες, με χρήστες να μοιράζονται ανατριχιαστικές προσωπικές εμπειρίες που περιλαμβάνουν σκιώδεις φιγούρες, έντονη πίεση στο στήθος και την ανατριχιαστική αίσθηση ότι κάποιος βρίσκεται μέσα στο δωμάτιο.

Τι είναι η παράλυση ύπνου

Σύμφωνα με το Εθνικό Σύστημα Υγείας της Βρετανίας (NHS), η παράλυση ύπνου είναι μια προσωρινή αδυναμία κίνησης ή ομιλίας κατά τη στιγμή που κάποιος αποκοιμιέται ή ξυπνά. Συχνά συνοδεύεται από έντονες παραισθήσεις που μπορεί να φαίνονται τρομακτικά αληθινές.

Τα επεισόδια συνήθως διαρκούν από μερικά δευτερόλεπτα έως αρκετά λεπτά. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου οι άνθρωποι μπορεί να νιώθουν έντονο φόβο, να βλέπουν σκιώδεις μορφές κοντά τους ή να αισθάνονται πίεση στο στήθος.

Για τη Μελίσα, το πρώτο επεισόδιο συνέβη όταν ήταν μόλις 16 ετών.

«Την πρώτη φορά που συνέβη, όταν ήμουν 16, δεν είχα καν τις λέξεις για να το περιγράψω», είπε.

«Το είπα στη μητέρα μου και εκείνη νόμιζε ότι ήταν απλώς ένας κακός εφιάλτης. Αλλά εγώ ήξερα ότι δεν ήταν. Από τότε έχει συμβεί πολλές φορές, συχνά όταν είμαι αγχωμένη. Ακόμη και τώρα, μερικές φορές φοβάμαι να πάω για ύπνο γιατί δεν ξέρω αν θα συμβεί ξανά».

Πώς εξηγούν οι επιστήμονες το φαινόμενο

Οι επιστήμονες του ύπνου εξηγούν ότι το φαινόμενο συμβαίνει όταν ο εγκέφαλος ξυπνά ενώ το σώμα παραμένει προσωρινά σε κατάσταση παράλυσης.

Ο επιστήμονας ύπνου Τομ Κόλμαν από την Hillarys εξηγεί ότι τα επεισόδια συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της φάσης ύπνου REM (Rapid Eye Movement), δηλαδή του σταδίου όπου τα όνειρα είναι πιο έντονα.

«Κατά τη διάρκεια του ύπνου REM ο εγκέφαλος είναι ιδιαίτερα ενεργός, σχεδόν όσο όταν είμαστε ξύπνιοι, και εμφανίζονται ζωντανά όνειρα», ανέφερε.

«Ταυτόχρονα, οι περισσότεροι εκούσιοι μύες απενεργοποιούνται σε έναν προστατευτικό μηχανισμό που ονομάζεται REM και αυτό μας εμποδίζει να εκτελούμε σωματικά όσα συμβαίνουν στα όνειρά μας. Η παράλυση ύπνου συμβαίνει όταν αυτή η διαδικασία αποσυντονιστεί: ο εγκέφαλος ξυπνά, αλλά το σώμα παραμένει σε παράλυση REM. Οι εικόνες των ονείρων μπορούν να “εισβάλουν” στην κατάσταση εγρήγορσης, προκαλώντας παραισθήσεις».

Οι παραισθήσεις αυτές μπορεί να είναι εξαιρετικά έντονες.

«Οι άνθρωποι μπορεί να αισθανθούν την παρουσία ενός εισβολέα, να δουν σκιώδεις μορφές, να νιώσουν πίεση στο στήθος ή να πιστεύουν ότι κάποιος βρίσκεται μέσα στο δωμάτιο», δήλωσε ο κ. Κόλμαν.

«Η αναπνοή συνεχίζεται κανονικά, η πίεση στο στήθος οφείλεται στο ότι οι σκελετικοί μύες είναι χαλαροί, ενώ το διάφραγμα εξακολουθεί να λειτουργεί».

Τα επεισόδια συνήθως περνούν μέσα σε λίγα λεπτά, όμως μπορεί να φαίνονται πολύ πιο μεγάλα επειδή η αντίληψη του χρόνου παραμορφώνεται.

Ποιοι παράγοντες μπορούν να προκαλέσουν επεισόδια

Παρότι οι εμπειρίες αυτές είναι τρομακτικές, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η παράλυση ύπνου δεν είναι επικίνδυνη και συνδέεται συνήθως με διαταραχές στον ύπνο, σύμφωνα με την Daily Mail.

Συνηθισμένοι παράγοντες που μπορούν να την προκαλέσουν είναι:

έλλειψη ύπνου

ακανόνιστο πρόγραμμα ύπνου

jet lag

εργασία σε βάρδιες

στρες και άγχος

Σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να σχετίζεται με παθήσεις όπως η ναρκοληψία.

Η βελτίωση των συνηθειών ύπνου μπορεί να μειώσει σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης επεισοδίων. Οι ειδικοί συνιστούν σταθερό πρόγραμμα ύπνου, με επτά έως εννέα ώρες ύπνου τη νύχτα και σταθερές ώρες κατάκλισης και αφύπνισης κάθε ημέρα, ακόμη και τα Σαββατοκύριακα.

Η μείωση του στρες πριν από τον ύπνο μπορεί επίσης να βοηθήσει. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει αποφυγή κινητών τηλεφώνων ή φορητών υπολογιστών για τουλάχιστον μία ώρα πριν τον ύπνο, διατήρηση του υπνοδωματίου σκοτεινού και δροσερού, καθώς και πρακτικές χαλάρωσης όπως ασκήσεις αναπνοής ή διαλογισμό.

Η στάση του σώματος κατά τον ύπνο μπορεί επίσης να παίζει ρόλο. Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι η παράλυση ύπνου εμφανίζεται συχνότερα όταν οι άνθρωποι κοιμούνται ανάσκελα, επομένως η αλλαγή σε πλάγια θέση μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να μειώσει τα επεισόδια.

Επιπλέον, η αποφυγή βαριών γευμάτων, αλκοόλ, καφεΐνης ή νικοτίνης αργά το βράδυ μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα του ύπνου και να μειώσει τις πιθανότητες διαταραχής της φάσης REM.

Για άτομα που αντιμετωπίζουν συχνά ή σοβαρά επεισόδια, οι γιατροί μπορεί να προτείνουν γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία για την αϋπνία (CBT-I) ή, σε σπάνιες περιπτώσεις όπου υπάρχει σύνδεση με ναρκοληψία, φαρμακευτική αγωγή για τη σταθεροποίηση των προτύπων ύπνου.

Παρά το γεγονός ότι οι εμπειρίες μπορεί να είναι ιδιαίτερα τρομακτικές, οι ειδικοί τονίζουν ότι η παράλυση ύπνου είναι ακίνδυνη και συνήθως υποχωρεί όταν βελτιωθούν οι συνήθειες ύπνου.