Η Ρωσία ανεβάζει επικίνδυνα το διακύβευμα στις θάλασσες, εξετάζοντας την αποστολή ενόπλων ναυτικών περιπολιών για την προστασία του «σκιώδους στόλου» των δεξαμενόπλοιων της που σπάνε το δυτικό εμπάργκο στο ρωσικό πετρέλαιο. Στη σκιά του πολέμου στην Ουκρανία και της ανάφλεξης στον Περσικό Κόλπο, η σύγκρουση για τον έλεγχο των θαλάσσιων ενεργειακών οδών κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια παράλληλη, αθέατη ναυτική κρίση.
Ο Νικολάι Πατρούσεφ, στενός συνεργάτης του Βλαντίμιρ Πούτιν και επικεφαλής του Ρωσικού Ναυτικού Συμβουλίου, προανήγγειλε τη δημιουργία «κινητών πυρών» για την προστασία ρωσικών δεξαμενόπλοιων, αλλά και την εγκατάσταση «ειδικών μέσων άμυνας» πάνω στα πλοία του σκιώδους στόλου. Η Μόσχα βλέπει τις επαναλαμβανόμενες επιθέσεις με ναυτικά drones σε τάνκερ, όπως το ρωσικό LNG carrier Arctic Metagaz που τυλίχθηκε στις φλόγες ανοικτά της Λιβύης, ως μέρος μιας «άνευ προηγουμένου εκστρατείας» τρίτων δυνάμεων και τονίζει ότι τα πολιτικά, διπλωματικά και νομικά μέσα δεν αρκούν πλέον.
Την ίδια ώρα, η Ουκρανία έχει αναλάβει την ευθύνη για χτυπήματα σε πλοία του σκιώδους στόλου τόσο στη Μαύρη Θάλασσα όσο και στη Μεσόγειο, όπως το τάνκερ Qendil, αξιοποιώντας μη επανδρωμένα σκάφη που έχουν ήδη αποδείξει την αποτελεσματικότητά τους εναντίον ρωσικών πολεμικών. Η Ρωσία απαντά με πλήρη ψηφιακή επιτήρηση των θαλάσσιων μεταφορών σε πραγματικό χρόνο και προαναγγέλλει αυστηρότερους ελέγχους σε όλα τα πλοία που εισέρχονται στα λιμάνια της, σε μια προσπάθεια να αποτρέψει νέες επιθέσεις και να επιβάλει τον έλεγχο στις εξαγωγές της.
Ρωσία και σκιώδης στόλος: από τις «σημαίες ευκαιρίας» στην εθνικοποίηση
Ο σκιώδης στόλος της Ρωσίας χτίστηκε αθόρυβα μετά το 2022 πάνω σε δεξαμενόπλοια αμφίβολης ιδιοκτησίας, με σημαίες τρίτων χωρών, κλειστά συστήματα εντοπισμού και GPS spoofing, ώστε να παρακάμπτει πλαφόν τιμών και δυτικές κυρώσεις στις εξαγωγές πετρελαίου. Καθώς όμως οι δυτικές αρχές άρχισαν να στοχοποιούν τα κράτη-σημαίες και τις ασφαλιστικές, όλο και περισσότερα από αυτά τα πλοία αλλάζουν πλέον νηολόγιο και περνούν σε ρωσική σημαία, με τον Πατρούσεφ να μιλά ανοιχτά για ανάγκη «εθνικού εμπορικού στόλου» με δικά του ναυπηγεία, λιμάνια, ασφάλιση και διαχείριση.
Η μεταστροφή αυτή συνιστά μια ντε φάκτο «νομιμοποίηση» του σκιώδους στόλου, τον οποίο η Μόσχα επιχειρεί να εντάξει πλέον στην επίσημη ναυτιλιακή της στρατηγική, απομακρυνόμενη από τις «φθηνές λύσεις» των σημαιών ευκαιρίας. Παράλληλα, το Κρεμλίνο προειδοποιεί ότι, εάν η Ευρώπη κλιμακώσει τις πιέσεις, η ρωσική απάντηση θα είναι η ανάπτυξη νέων μέτρων προστασίας στις θάλασσες, συμπεριλαμβανομένης της ενεργότερης παρουσίας του πολεμικού ναυτικού σε συνοδείες δεξαμενόπλοιων.
Ρωσία, πόλεμος με Ιράν και σκιώδης στόλος υπό αμερικανική πίεση
Οι εξαγγελίες της Μόσχας έρχονται σε μια στιγμή που ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ υπόσχεται να στείλει αμερικανικές ναυτικές συνοδείες για τάνκερ που επιχειρούν να σπάσουν τον ιρανικό αποκλεισμό στα Στενά του Ορμούζ, στο πλαίσιο της επιχείρησης «Epic Fury» κατά της Τεχεράνης. Η Ρωσία, την ώρα που μοιράζεται στοχευμένες πληροφορίες με το Ιράν για αμερικανικές κινήσεις στη Μέση Ανατολή, αποφεύγει να συγκρουστεί ευθέως με την Ουάσινγκτον και ο Πούτιν προσφέρεται να μεσολαβήσει, την ώρα που η Μόσχα επωφελείται μεν βραχυπρόθεσμα από την άνοδο των τιμών πετρελαίου, αλλά προειδοποιεί για «τραγωδία» στο παγκόσμιο εμπόριο.
Παρά την εκτίμηση ότι ο πόλεμος εκτοξεύει τα ρωσικά έσοδα από εξαγωγές πετρελαίου έως και 150 εκατ. δολάρια την ημέρα, ο Πατρούσεφ υπογραμμίζει ότι τα κέρδη είναι παροδικά και υπονομεύονται από τον κίνδυνο κατάρρευσης των μακροχρόνιων σχέσεων με εταίρους στη Μέση Ανατολή. Στο πεδίο των κυρώσεων, η αμερικανική απόφαση να επιτρέψει τη μεταφορά φορτίων υπό καθεστώς κυρώσεων προς την Ινδία για να συγκρατηθούν οι τιμές δείχνει ένα ολοένα μεγαλύτερο ρήγμα ΗΠΑ–ΕΕ, με ειδικούς να προειδοποιούν ότι η κίνηση αυτή «αποθρασύνει» τον σκιώδη στόλο και ενθαρρύνει ακόμη πιο ριψοκίνδυνες πρακτικές στη θάλασσα, σύμφωνα με τους Financial Times.
Η ιδέα ένοπλων συνοδειών, σε συνδυασμό με την εμβάθυνση της σκιώδους ναυτιλιακής οικονομίας, απειλεί να δημιουργήσει μια γκρίζα ζώνη όπου πολιτικά τάνκερ, ιδιωτικές εταιρείες ασφαλείας, πολεμικά πλοία και drones θα συνυπάρχουν σε ιδιαίτερα εύφλεκτα θαλάσσια περάσματα από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι τον Περσικό. Μέσα σε αυτό το πλέγμα, η Ρωσία επιχειρεί να μετατρέψει τον σκιώδη στόλο από εργαλείο παράκαμψης κυρώσεων σε κεντρικό πυλώνα της θαλάσσιας ισχύος της, με κόστος όμως μια νέα, πιο επικίνδυνη κανονικότητα στις θάλασσες.
