Με βάση τις δηλώσεις Αμερικανών και Ισραηλινών αξιωματούχων για την επίθεση κατά του Ιράν, γίνεται σαφές ότι ο στόχος είναι να πληγούν ανεπανόρθωτα οι πυλώνες ισχύος της χώρας, που δεν είναι άλλοι από το πυρηνικό και πυραυλικό της πρόγραμμα καθώς και οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC).
Ωστόσο, η αλλαγή καθεστώτος μοιάζει περισσότερο με ευσεβή πόθο παρά με συγκροτημένο σχέδιο. Αυτό αφήνει πολλά ενδεχόμενα στην τύχη και σε παράγοντες που δύσκολα μπορούν να ελεγχθούν ή να προβλεφθούν από τους πρωταγωνιστές της κρίσης. Σύμφωνα με ειδικούς, υπάρχουν τέσσερα βασικά σενάρια για την έκβαση αυτού του νέου πολέμου στη Μέση Ανατολή.
1) Μια γρήγορη και ομαλή πολιτική μετάβαση
Αυτό είναι το ιδανικό σενάριο για τους ηγέτες των ΗΠΑ και του Ισραήλ που εξαπέλυσαν την αιφνιδιαστική επίθεση το πρωί του Σαββάτου. Οι ένοπλες δυνάμεις και οι Φρουροί της Επανάστασης καταθέτουν τα όπλα, συμμορφούμενοι με τις απαιτήσεις του Τραμπ. Οι διάφορες ομάδες της αντιπολίτευσης συνασπίζονται και συμφωνούν στον σχηματισμό μιας μεταβατικής κυβέρνησης, πιθανώς υπό τον Ρεζά Παχλαβί – τον εξόριστο γιο του Σάχη που κυβέρνησε τη χώρα μέχρι την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Σε αυτό το πλαίσιο, η νέα κυβέρνηση θα παρέδιδε στις ΗΠΑ ό,τι απέμεινε από το πυρηνικό πρόγραμμα (συμπεριλαμβανομένων των 440 κιλών εμπλουτισμένου ουρανίου), θα σταματούσε να κατασκευάζει πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς και θα παραχωρούσε στις αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες το μεγαλύτερο μερίδιο της ιρανικής αγοράς ενέργειας.
Ο ανώτερος διεθνής ανταποκριτής του Guardian, Τζούλιαν Μπόρτζερ, αναφέρει πως οι αναλυτές θεωρούν πως αυτό το σενάριο είναι το λιγότερο πιθανό. Η ιστορία δείχνει ότι όταν καταρρέουν δικτατορίες, συνήθως αντικαθίστανται από νέα αυταρχικά καθεστώτα. Είναι απίθανο οι Φρουροί της Επανάστασης να παραδοθούν σε έναν εχθρικό πληθυσμό ή σε μια κυβέρνηση μοναρχικών, γνωρίζοντας ότι δύσκολα θα επιβιώσουν. Επιπλέον, οποιαδήποτε νέα κοσμική κυβέρνηση θα διακατεχόταν από έναν εθνικισμό που θα την καθιστούσε απρόθυμη να απεμπολήσει τα γεωπολιτικά ερείσματα της χώρας.
2) Το «μοντέλο Μαδούρο»
Στην αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα στις αρχές Ιανουαρίου, ο Νικολάς Μαδούρο απομακρύνθηκε από την εξουσία και ο αντικαταστάτης του υποσχέθηκε πλήρη συνεργασία με την Ουάσιγκτον. Το καθεστώς παρέμεινε, αλλά οι ΗΠΑ εξασφάλισαν το πετρέλαιο.
Μετά την εξόντωση του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ το περασμένο Σάββατο, ένα αντίστοιχο αποτέλεσμα θα ήταν κάτι παραπάνω από αποδεκτό για τον Τραμπ, ο οποίος δήλωσε πρόθυμος να συνομιλήσει με τους διαδόχους του εκλιπόντος ηγέτη. Αυτό θα απαιτούσε την επιλογή ενός σχετικά μετριοπαθούς (όπως ο πρώην πρόεδρος Χασάν Ρουχανί) ή ενός πραγματιστή σκληροπυρηνικού από την ιεραρχία των κληρικών ή των IRGC. Η νέα ηγεσία θα συνθηκολογούσε, παραδίδοντας το πυρηνικό πρόγραμμα με αντάλλαγμα την παραμονή της στην εξουσία.
3) Η Βόρεια Κορέα της Μέσης Ανατολής
Αυτό το σενάριο προβλέπει, σύμφωνα με τον Μπόρτζερ, τη συνέχιση του πολέμου. Οι επιζώντες της βομβαρδιστικής εκστρατείας οχυρώνονται και απαντούν με πυραύλους και drones όποτε μπορούν. Ένας νέος σκληροπυρηνικός ηγέτης αναλαμβάνει την εξουσία, ποντάροντας στο ότι ο Τραμπ θα κηρύξει κάποια στιγμή τη νίκη και θα αποσύρει την «αρμάδα» του ύστερα από λίγες εβδομάδες, αφήνοντας το Ισραήλ να συνεχίσει μόνο του με περιορισμένους πόρους.
Πολλοί αναλυτές θεωρούν αυτό το σενάριο ως ένα από τα πιο πιθανά. Σε αυτή την περίπτωση, το καθεστώς καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η απόκτηση πυρηνικής βόμβας είναι η μόνη εγγύηση επιβίωσης, μετατρέποντας το Ιράν σε μια «Βόρεια Κορέα της Μέσης Ανατολής»: απομονωμένο, παρανοϊκό και πυρηνικά εξοπλισμένο.
4) Εμφύλιος πόλεμος και χάος
Εδώ οι δυνάμεις του καθεστώτος εξασθενούν δραματικά από τους συνεχείς βομβαρδισμούς. Μετά από λιποταξίες στις τάξεις των Φρουρών της Επανάστασης, οι διαδηλωτές επιστρέφουν μαζικά στους δρόμους, ενώ αυτονομιστικά κινήματα μειονοτήτων εισάγουν όπλα από τα σύνορα που πλέον δεν φυλάσσονται.
Καθώς το μεταπολεμικό Ιράν διαλύεται, η αστάθεια εξαπλώνεται βάσει εθνοτικών γραμμών και τα γειτονικά κράτη προσπαθούν να εκμεταλλευτούν την αδυναμία του. Σε αυτό το χαοτικό σκηνικό, τα 440 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου γίνονται το «λάφυρο» για το οποίο θα συγκρουστούν διάφορες φατρίες, με κίνδυνο ακόμα και την πώλησή του στο εξωτερικό.
Ο Μπόρτζερ αναφέρει πως, αν και θεωρείται το χειρότερο σενάριο, δεν είναι σε καμία περίπτωση απίθανο.
