Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, θα προεδρεύσει τη Δευτέρα έκτακτης συνεδρίασης των Ευρωπαίων Επιτρόπων, καθώς η σύγκρουση με το Ιράν κλιμακώνεται και μετά τις διαφωνίες των 27 υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με κοινή ανακοίνωση. Η ένταση στη Μέση Ανατολή, με τις πυραυλικές επιθέσεις να πλήττουν την περιοχή και με αυξανόμενους φόβους για απειλή κατά της Κύπρου, οδήγησε την ΕΕ σε λειτουργία κρίσης, με έκτακτες συνεδριάσεις την Κυριακή και προγραμματισμό σειράς εξαιρετικών συναντήσεων.
Η Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με το δύσκολο έργο της διαμόρφωσης μιας συνεκτικής εξωτερικής πολιτικής για μια περιοχή όπου δεν διαθέτει σημαντική επιρροή, ενώ ταυτόχρονα καλείται να αντιμετωπίσει προκλήσεις σε πολλαπλά μέτωπα, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Με τους ηγέτες του λεγόμενου Ε3, της Γαλλίας, της Γερμανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, να εκδίδουν την Κυριακή το βράδυ πολύ πιο αυστηρή ανακοίνωση από εκείνη που κατάφερε να συμφωνήσει η ΕΕ λίγες ώρες νωρίτερα, το επεισόδιο αναδεικνύει ένα ευρύτερο μοτίβο: καθώς οι παγκόσμιες κρίσεις πολλαπλασιάζονται, από τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία έως τις ανανεωμένες διατλαντικές εντάσεις υπό τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, το μπλοκ δυσκολεύεται να μιλήσει με μία φωνή.
Η προτεραιότητα της ΕΕ είναι «να διασφαλίσει την προστασία των αμάχων και την αποκλιμάκωση της κατάστασης, καθώς και να διασφαλίσει ότι ο ιρανικός λαός μπορεί να εκφράσει τη βούλησή του, διατηρώντας παράλληλα αταλάντευτη στήριξη προς την Ουκρανία και συνεχίζοντας την πίεση προς τη Ρωσία», δήλωσε στο Politico η υπουργός Εξωτερικών της Λετονίας, Μπάιμπα Μπράζε.
Η έκτακτη συνεδρίαση της Δευτέρας στις Βρυξέλλες, με επίκεντρο την ασφάλεια, συμπίπτει με προγραμματισμένη συνάντηση των υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στην Κύπρο. Προηγήθηκαν δύο ημέρες εντατικών Αμερικανοϊσραηλινών βομβαρδισμών ιρανικών πόλεων, με στόχο την ανατροπή του καθεστώτος. Οι αεροπορικές επιδρομές είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και προκάλεσαν την εκτόξευση ιρανικών αντεπιθέσεων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Κίνδυνος για την Κύπρο
Σύμφωνα με αξιωματούχο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που ενημερώθηκε για την κατάσταση και ζήτησε ανωνυμία λόγω της ευαισθησίας του θέματος, ο «κίνδυνος επίθεσης κατά της Κύπρου», της πλησιέστερης χώρας της ΕΕ στην περιοχή, είναι «υψηλός». Η Κύπρος, η οποία ασκεί και την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, συγκάλεσε για την Τρίτη συνεδρίαση του Ολοκληρωμένου Μηχανισμού Πολιτικής Αντίδρασης σε Κρίσεις, με τη συμμετοχή θεσμικών οργάνων και κρατών-μελών, προκειμένου να αξιολογηθούν ζητήματα εσωτερικής ασφάλειας, εμπορικών ροών και ενεργειακού εφοδιασμού. Το συγκεκριμένο σχήμα έχει ενεργοποιηθεί στο παρελθόν για την πανδημία Covid, την προσφυγική κρίση και το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία.
Παράλληλα, οργανώνεται εντός της εβδομάδας συνάντηση κορυφαίων διπλωματών της ΕΕ με υπουργούς Εξωτερικών των χωρών του Κόλπου, σύμφωνα με δύο αξιωματούχους που γνωρίζουν τις συζητήσεις. «Πρέπει να γίνουν έκτακτες συναντήσεις παντού», δήλωσε ανώτερος διπλωμάτης της περιοχής στο Politico, τονίζοντας την ανάγκη η ΕΕ να υιοθετήσει γρήγορα ισχυρή θέση. «Αυτό είναι σημείο καμπής για τη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και τις ΗΠΑ».
Διεθνές δίκαιο και διχασμός
Οι ηγέτες της Γαλλίας, της Γερμανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, Εμανουέλ Μακρόν, Φρίντριχ Μερτς και Κιρ Στάρμερ, δήλωσαν την Κυριακή το βράδυ ότι θα «λάβουν μέτρα για την υπεράσπιση των συμφερόντων μας και εκείνων των συμμάχων μας στην περιοχή, ενδεχομένως μέσω της ενεργοποίησης αναγκαίας και αναλογικής αμυντικής δράσης για την καταστροφή της ικανότητας του Ιράν να εκτοξεύει πυραύλους και drones από την πηγή τους». Παράλληλα, ανέφεραν ότι θα «συνεργαστούν με τις ΗΠΑ και τους συμμάχους στην περιοχή για το ζήτημα αυτό».
Λίγο νωρίτερα, η ΕΕ είχε δημοσιεύσει προσεκτικά διατυπωμένη ανακοίνωση, έπειτα από τηλεδιάσκεψη δυόμισι ωρών των 27 υπουργών Εξωτερικών. Σε αυτήν γινόταν έκκληση για «πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου», καλούνταν το Ιράν να σταματήσει την ανάπτυξη του πυραυλικού του προγράμματος, τονιζόταν η ανάγκη αποκατάστασης της περιφερειακής ασφάλειας και εκφραζόταν στήριξη στις «θεμελιώδεις ελευθερίες» του ιρανικού λαού.
Κομβικό σημείο τριβής κατά την τηλεδιάσκεψη αποτέλεσε το εάν η αναφορά στο «διεθνές δίκαιο» θα μπορούσε να εκληφθεί ως κριτική προς τον Ντόναλντ Τραμπ και την ισραηλινή κυβέρνηση, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες που συμμετείχαν ή ενημερώθηκαν για τη συνάντηση. Στο συγκεκριμένο ζήτημα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες εμφανίστηκαν δημοσίως διχασμένοι. Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, καταδίκασε τα Αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα, προειδοποιώντας ότι κινδυνεύουν να οδηγήσουν σε «πιο αβέβαιη και εχθρική διεθνή τάξη». Αντίθετα, ο Φρίντριχ Μερτς δήλωσε ότι «δεν είναι η στιγμή να κάνουμε μαθήματα στους εταίρους και συμμάχους μας», προσθέτοντας ότι «μοιραζόμαστε πολλούς από τους στόχους τους χωρίς να μπορούμε να τους επιτύχουμε μόνοι μας».
Τελικά, όλα τα κράτη-μέλη ενέκριναν την κοινή ανακοίνωση, με την ΕΕ να διαμηνύει ότι θα λάβει «όλα τα αναγκαία μέτρα» για την προστασία των πολιτών της που έχουν εμπλακεί στη σύγκρουση. Ωστόσο, νωρίτερα την Κυριακή, οι πρεσβευτές των κυβερνήσεων του μπλοκ δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συναίνεση, με τρεις Ευρωπαίους διπλωμάτες να αναφέρουν ότι η Ουγγαρία αρνήθηκε να την υπογράψει. Η ουγγρική αντιπροσωπεία στις Βρυξέλλες δεν σχολίασε.
Η Βουδαπέστη αξιοποίησε τις συνομιλίες για να εκφράσει τις αντιρρήσεις της σχετικά με τη στήριξη της ΕΕ προς την Ουκρανία, εγείροντας ζήτημα αγωγού μεταφοράς ρωσικού πετρελαίου προς την Κεντρική Ευρώπη, ο οποίος έχει τεθεί εκτός λειτουργίας. Η Ουγγαρία κατηγορεί εδώ και εβδομάδες την Ουκρανία ότι διατηρεί τον αγωγό κλειστό, μπλοκάροντας ως αποτέλεσμα δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ προς το Κίεβο.
