Η αθηροσκλήρωση αποτελεί μία από τις πιο διαδεδομένες και επικίνδυνες παθήσεις του σύγχρονου κόσμου. Πρόκειται για τη σταδιακή σκλήρυνση των αρτηριών λόγω συσσώρευσης πλάκας στο εσωτερικό τους, μια διαδικασία που εξελίσσεται αθόρυβα για χρόνια και μπορεί να αποκαλυφθεί αιφνιδιαστικά με έμφραγμα ή εγκεφαλικό επεισόδιο.

Σύμφωνα με τη Cleveland Clinic, οι επιπλοκές της αθηροσκλήρωσης (κυρίως τα καρδιαγγειακά επεισόδια) παραμένουν η κύρια αιτία θανάτου παγκοσμίως, γεγονός που καθιστά κρίσιμη την έγκαιρη διάγνωση και πρόληψη.

Τι είναι η αθηροσκλήρωση και πώς ξεκινά

Οι αρτηρίες είναι τα αιμοφόρα αγγεία που μεταφέρουν αίμα πλούσιο σε οξυγόνο από την καρδιά προς όλα τα όργανα και τους ιστούς του σώματος. Στην αθηροσκλήρωση, στο εσωτερικό τους σχηματίζεται πλάκα (γνωστή και ως αθήρωμα) μια κολλώδης ουσία που αποτελείται από:

  • Λίπος
  • Χοληστερόλη
  • Ασβέστιο
  • Κυτταρικά υπολείμματα και άλλες ουσίες

Καθώς η πλάκα συσσωρεύεται, τα τοιχώματα των αρτηριών παχαίνουν και σκληραίνουν. Ο αυλός (το άνοιγμα από όπου περνά το αίμα) στενεύει προοδευτικά. Το αποτέλεσμα είναι μειωμένη αιμάτωση των ιστών.

Η διαδικασία είναι συνήθως ασυμπτωματική στα αρχικά στάδια. Όμως, όταν η πλάκα μεγαλώσει ή ραγίσει, μπορεί να σχηματιστεί θρόμβος αίματος. Αν ο θρόμβος φράξει πλήρως την αρτηρία, η παροχή οξυγόνου διακόπτεται απότομα.

Η εικόνα που περιγράφουν οι ειδικοί είναι χαρακτηριστική: μια αρτηρία που στενεύει μοιάζει με αυτοκινητόδρομο που περιορίζεται σε μία λωρίδα: ο θρόμβος είναι το οδόφραγμα που μπλοκάρει εντελώς τη διέλευση.

Πόσο συχνή είναι;

Η νόσος είναι εξαιρετικά συχνή. Σύμφωνα με τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ, περίπου οι μισοί άνθρωποι ηλικίας 45 έως 84 ετών στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αθηροσκλήρωση χωρίς να το γνωρίζουν. Οι επιπλοκές της (έμφραγμα και εγκεφαλικό επεισόδιο) αποτελούν την κύρια αιτία θανάτου παγκοσμίως.

Τα στάδια της αθηροσκλήρωσης

Η αθηροσκλήρωση εξελίσσεται σε βάθος ετών και περιλαμβάνει τέσσερα βασικά στάδια:

  • Ενδοθηλιακή βλάβη και φλεγμονή

Η διαδικασία ξεκινά με βλάβη στο ενδοθήλιο, την εσωτερική επένδυση των αρτηριών. Παράγοντες όπως η υψηλή LDL χοληστερόλη, η υπέρταση, ο διαβήτης και το κάπνισμα πυροδοτούν τη βλάβη. Λευκά αιμοσφαίρια μετακινούνται στο σημείο και προκαλούν φλεγμονή.

  • Σχηματισμός λιπαρών γραμμών

Δημιουργούνται κίτρινες γραμμές από αφρώδη κύτταρα, λευκά αιμοσφαίρια που έχουν απορροφήσει χοληστερόλη. Πρόκειται για το πρώτο ορατό σημάδι της νόσου.

  • Ανάπτυξη πλάκας

Τα νεκρά αφρώδη κύτταρα και τα υπολείμματα συσσωρεύονται, σχηματίζοντας μεγαλύτερη πλάκα. Πάνω από αυτήν δημιουργείται ινώδες κάλυμμα από λεία μυϊκά κύτταρα, που την «σφραγίζει».

  • Ρήξη ή διάβρωση πλάκας

Εάν το ινώδες κάλυμμα σπάσει ή διαβρωθεί, σχηματίζεται θρόμβος. Ο θρόμβος μπορεί να προκαλέσει έμφραγμα ή εγκεφαλικό, ανάλογα με την εντόπιση.

Συμπτώματα: Εξαρτώνται από το σημείο της απόφραξης

Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται όταν η αρτηρία έχει στενέψει πάνω από 70% ή έχει μπλοκαριστεί.

Καρδιά – Στεφανιαία νόσος

  • Δύσπνοια σε ήπια άσκηση
  • Πόνος στο στήθος (στηθάγχη)
  • Πόνος σε πλάτη, ώμους, αυχένα, χέρια ή κοιλιά
  • Ζάλη ή λιποθυμία
  • Αίσθημα παλμών
  • Κόπωση
  • Ναυτία ή έμετος που μοιάζει με δυσπεψία

Εγκέφαλος – Καρωτιδική νόσος

Πρώτο σύμπτωμα μπορεί να είναι παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο (TIA) ή εγκεφαλικό:

  • Ζάλη
  • Πτώση στη μία πλευρά του προσώπου
  • Αδυναμία ή απώλεια αίσθησης στη μία πλευρά του σώματος
  • Σοβαρός πονοκέφαλος
  • Δυσκολία ομιλίας
  • Απώλεια όρασης στο ένα μάτι

Πόδια – Περιφερική αρτηριακή νόσος

  • Διαλείπουσα χωλότητα (μυϊκός πόνος στο περπάτημα)
  • Κάψιμο ή πόνος σε ηρεμία
  • Κρύο δέρμα
  • Αλλαγές στο χρώμα
  • Πληγές που δεν επουλώνονται

Πεπτικό σύστημα – Μεσεντερική ισχαιμία

  • Πόνος μετά το φαγητό
  • Φούσκωμα, ναυτία, έμετος
  • Διάρροια
  • Ακούσια απώλεια βάρους λόγω φόβου φαγητού

Νεφρά – Στένωση νεφρικής αρτηρίας

  • Ανθεκτική υπέρταση
  • Οίδημα
  • Αλλαγές στην ούρηση
  • Κόπωση
  • Ξηρό ή κνησμώδες δέρμα
  • Πονοκέφαλοι

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

  • Άνδρες άνω των 45 ετών
  • Γυναίκες άνω των 55 ετών
  • Οικογενειακό ιστορικό πρόωρης καρδιαγγειακής νόσου
  • Διαβήτης
  • Υπέρταση
  • Υψηλή LDL ή λιποπρωτεΐνη (α)
  • Μεταβολικό σύνδρομο
  • Κάπνισμα
  • Καθιστική ζωή
  • Διατροφή πλούσια σε κορεσμένα και trans λιπαρά

Ορισμένοι παράγοντες, όπως η ηλικία και το οικογενειακό ιστορικό, δεν αλλάζουν. Πολλοί όμως είναι τροποποιήσιμοι.

Πιθανές επιπλοκές της αθηροσκλήρωσης

Η μειωμένη αιμάτωση μπορεί να οδηγήσει σε:

  • Στεφανιαία νόσο
  • Έμφραγμα
  • Αρρυθμίες
  • Καρδιακή ανεπάρκεια
  • Νόσο καρωτίδων
  • Εγκεφαλικό ή TIA
  • Περιφερική αρτηριακή νόσο
  • Μεσεντερική ισχαιμία
  • Χρόνια νεφρική νόσο
  • Στένωση νεφρικής αρτηρίας
  • Ανευρύσματα και ρήξη αγγείων

Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αποτρέψει ή να καθυστερήσει αυτές τις εξελίξεις.

Διάγνωση και εξετάσεις

Η διάγνωση βασίζεται σε:

  • Αναλυτικό ιατρικό και οικογενειακό ιστορικό
  • Κλινική εξέταση και ακρόαση για «βούισμα» στις καρωτίδες
  • Εξετάσεις αίματος για χοληστερόλη και καρδιακή λειτουργία

Επιπλέον εξετάσεις μπορεί να περιλαμβάνουν:

  • Αγγειογραφία
  • Αστραγοβραχιόνιο δείκτη
  • Αξονική ή μαγνητική τομογραφία
  • Ηχοκαρδιογράφημα
  • Ηλεκτροκαρδιογράφημα
  • Δοκιμασία κοπώσεως
  • Υπερηχογράφημα καρωτίδων ή κοιλιακής αορτής

Θεραπευτική προσέγγιση

Σύμφωνα με τη Cleveland Clinic, η θεραπεία εξατομικεύεται και στοχεύει:

  • Στη μείωση του κινδύνου θρόμβωσης
  • Στην πρόληψη εμφράγματος και εγκεφαλικού
  • Στη μείωση των συμπτωμάτων
  • Στην επιβράδυνση της εξέλιξης της πλάκας

Αλλαγές στον τρόπο ζωής

  • Διακοπή καπνίσματος
  • Μεσογειακή διατροφή
  • Καθημερινή άσκηση
  • Διατήρηση υγιούς βάρους

Φαρμακευτική αγωγή

  • Φάρμακα για πίεση
  • Φάρμακα για χοληστερόλη
  • Ρύθμιση σακχάρου
  • Αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά

Επεμβατικές λύσεις

Σε σοβαρές περιπτώσεις:

  • Αγγειοπλαστική
  • Τοποθέτηση stent
  • Καρωτιδική ενδαρτηρεκτομή
  • Μόσχευμα παράκαμψης στεφανιαίας αρτηρίας (CABG)
  • Περιφερική παράκαμψη

Πρόληψη και καθημερινή φροντίδα

Η πλήρης πρόληψη δεν είναι πάντα εφικτή, αλλά η μείωση του κινδύνου είναι. Οι ειδικοί συστήνουν:

  • Διατροφή χαμηλή σε κορεσμένα και trans λιπαρά
  • 30 λεπτά άσκηση τις περισσότερες ημέρες
  • Έλεγχο διαβήτη, πίεσης και χοληστερόλης
  • Αποφυγή καπνού
  • Ετήσιο ιατρικό έλεγχο

Το μήνυμα των ειδικών

Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί της Cleveland Clinic, η αθηροσκλήρωση είναι μια συχνή αλλά διαχειρίσιμη νόσος. Η ενεργή συμμετοχή του ασθενούς, η συστηματική παρακολούθηση και η υιοθέτηση υγιεινού τρόπου ζωής μπορούν να επιτρέψουν στους περισσότερους ανθρώπους να συνεχίσουν μια δραστήρια και ποιοτική ζωή.