Για δεύτερη φορά μέσα σε διάστημα οκτώ μηνών, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν. Αυτή τη φορά, ωστόσο, δεν επρόκειτο για μια περιορισμένη παρέμβαση, αλλά για μια σαρωτική κοινή επιχείρηση κατά της ιρανικής ηγεσίας και των υποδομών της.
Όπως επισημαίνει ο Ali Vaez, διευθυντής του Προγράμματος για το Ιράν στο International Crisis Group, η κίνηση αυτή συμπίπτει με την έκκληση του προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, για «αλλαγή καθεστώτος», μετά τη βίαιη καταστολή των διαδηλωτών από την Τεχεράνη στις αρχές του έτους. Το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου, οι δυνάμεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ έπληξαν εκατοντάδες τοποθεσίες, θέτοντας στο στόχαστρο κορυφαία στελέχη, συμπεριλαμβανομένου του Ανώτατου Ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε μαζί με μέλη της οικογένειάς του και στενούς του συμβούλους.
Η επόμενη φάση
Οι επόμενες φάσεις της σύγκρουσης προμηνύονται σαφώς πιο περίπλοκες από εκείνες που αντιμετώπισε η Ουάσιγκτον μετά τα περσινά πλήγματα. Σύμφωνα με την ανάλυση του Ali Vaez, η τότε επιχείρηση «Midnight Hammer» ήταν τολμηρή αλλά περιορισμένη, με την απάντηση του Ιράν να είναι προαναγγελθείσα. Αντιθέτως, η πρόσφατη επίθεση, με την κωδική ονομασία «Epic Fury», άνοιξε τον ασκό του Αιόλου.
Πλέον, δεν υπάρχει ούτε ξεκάθαρος στρατηγικός στόχος στον ορίζοντα, ούτε σαφές μονοπάτι αποκλιμάκωσης. Το Ιράν, παρά την αποδυναμωμένη του θέση, διατηρεί σημαντική ισχύ. Από τον περασμένο Ιούνιο, ανασυγκρότησε το οπλοστάσιο των βαλλιστικών πυραύλων του με ταχύτατους ρυθμούς, έχοντας τη δυνατότητα να πλήξει αμερικανικές βάσεις και συμμάχους στην περιοχή, ενεργοποιώντας παράλληλα τα υπολείμματα του δικτύου των πληρεξουσίων του (proxies).
Το στοίχημα του Τραμπ και η νέα σκληρή πραγματικότητα
«Όταν τελειώσουμε, αναλάβετε εσείς τη διακυβέρνηση», δήλωσε ο Τραμπ απευθυνόμενος στον ιρανικό λαό. Ωστόσο, ο Ali Vaez υπογραμμίζει ότι ο δρόμος προς μια λαϊκή εξέγερση που θα εκδιώξει το καθεστώς παραμένει εξαιρετικά θολός. Οι βόμβες μπορούν να καταστρέψουν υποδομές και να εξοντώσουν ηγέτες, αλλά δεν μπορούν να «κατασκευάσουν» οργανωμένες πολιτικές εναλλακτικές.
Ο ιρανικός λαός παραμένει άοπλος και κατακερματισμένος, αντιμέτωπος με ένα από τα πιο σκληρά κράτη ασφαλείας στην περιοχή. Ακόμα και ένα κλυδωνιζόμενο καθεστώς διαθέτει μηχανισμούς καταστολής -τους Φρουρούς της Επανάστασης και τις υπηρεσίες πληροφοριών- που έχουν οικοδομηθεί ακριβώς για τέτοιες στιγμές κρίσης.
Ο μεγάλος κίνδυνος για τις ΗΠΑ
Πίσω από τα ιρανικά αντίποινα κρύβεται μια ξεκάθαρη στρατηγική στόχευση: οποιοδήποτε πλήγμα κοστίσει στις ΗΠΑ σε ανθρώπινες ζωές και οικονομικούς πόρους αποτελεί πολιτική ήττα για τον Τραμπ, ο οποίος εξελέγη υποσχόμενος την αποφυγή νέων στρατιωτικών εμπλοκών. Η Τεχεράνη ποντάρει στο ότι ο Αμερικανός πρόεδρος προτιμά τις θεαματικές αλλά σύντομες επιχειρήσεις έναντι των παρατεταμένων πολέμων.
Παρ’ όλα αυτά, ο Ali Vaez προειδοποιεί ότι αυτό μπορεί να αποδειχθεί ένας λανθασμένος υπολογισμός. Από τις 7 Οκτωβρίου 2023, το Ιράν υπερεκτιμά διαρκώς τις δυνάμεις του και υποτιμά την αποφασιστικότητα των αντιπάλων του. Αν και μακροπρόθεσμα ο Τραμπ ενδέχεται να πληρώσει ένα σημαντικό πολιτικό τίμημα, βραχυπρόθεσμα ο κίνδυνος μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης παραμένει στα ύψη.
Μια απρόβλεπτη αλλαγή
Το αμερικανικό στοίχημα – ότι οι αεροπορικές επιδρομές θα προετοιμάσουν το έδαφος και οι Ιρανοί θα ολοκληρώσουν το έργο από τα κάτω – δεν βασίζεται σε κανένα ιστορικό προηγούμενο.
Αντιθέτως, είναι ευκολότερο να φανταστεί κανείς σενάρια όπως ο απόλυτος έλεγχος της χώρας από τους Φρουρούς της Επανάστασης ή μια παρατεταμένη εμφύλια σύρραξη.
Όπως καταλήγει ο Ali Vaez, με την Ισλαμική Δημοκρατία να δίνει μάχη επιβίωσης, κάθε πρόβλεψη για την επόμενη ημέρα είναι παρακινδυνευμένη. Το μόνο βέβαιο είναι πως, ανεξάρτητα από την τροπή των γεγονότων, οι επερχόμενες αλλαγές θα είναι δομικές και θα αλλάξουν όχι μόνο το γεωπολιτικό τοπίο της περιοχής αλλά και ολόκληρου του κόσμου.
