Ξεκίνησε στο Λος Άντζελες μια δίκη–ορόσημο που κατηγορεί τους κολοσσούς των social media ότι εθίζουν σκόπιμα τα παιδιά και βλάπτουν την ψυχική τους υγεία, ανοίγοντας τον δρόμο για χιλιάδες ανάλογες αγωγές σε ΗΠΑ και Ευρώπη.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η 19χρονη «KGM», η οποία υποστηρίζει ότι από πολύ μικρή ηλικία εθίστηκε στο Instagram και στο YouTube, με αποτέλεσμα να επιδεινωθούν η κατάθλιψη και οι αυτοκτονικές σκέψεις της. Η αγωγή δεν στοχοποιεί τόσο το περιεχόμενο, όσο τις ίδιες τις σχεδιαστικές επιλογές των πλατφορμών, κατηγορώντας τις εταιρείες ότι δανείστηκαν τεχνικές από τα «φρουτάκια» και τη βιομηχανία καπνού για να κρατούν τα παιδιά παγιδευμένα στις οθόνες και να αυξάνουν τα διαφημιστικά έσοδα. Αν το δικαστήριο πειστεί πως αυτός ο εθισμός είναι αποτέλεσμα σκόπιμου σχεδιασμού και όχι απλώς παρενέργεια της τεχνολογίας, τότε μπορεί να παρακάμψει την ασπίδα του Συντάγματος και το διαβόητο Section 230, που προστατεύει σήμερα τις πλατφόρμες από την ευθύνη για το περιεχόμενο χρηστών.
Όταν τα social media «στοχεύουν» τα παιδιά
Οι δικηγόροι της «KGM» περιγράφουν τα παιδιά ως «άμεσους στόχους» ενός προϊόντος που σχεδιάστηκε για να τα ωθεί σε αυτοκαταστροφικούς βρόχους ντοπαμίνης, με ατελείωτο scroll, ειδοποιήσεις και αλγορίθμους που δεν τα αφήνουν να αποσυνδεθούν. Η υπόθεση παραπέμπει ευθέως στις μεγάλες δίκες εναντίον της καπνοβιομηχανίας τη δεκαετία του ’90, όταν αποκαλύφθηκε ότι οι εταιρείες γνώριζαν τον εθισμό και παρ’ όλα αυτά επένδυαν επιθετικά στο marketing προς ανηλίκους. Στο εδώλιο αναμένεται να βρεθούν κορυφαία στελέχη, ανάμεσά τους και ο διευθύνων σύμβουλος της Meta, Μαρκ Ζούκερμπεργκ, σε μια διαδικασία που μπορεί να κρατήσει έως και δύο μήνες και να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι πλατφόρμες αντιμετωπίζουν τους ανήλικους χρήστες.
Οι ίδιες οι εταιρείες απορρίπτουν τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι έχουν επενδύσει σε φίλτρα, εργαλεία γονικού ελέγχου και ρυθμίσεις ασφαλείας, ενώ τονίζουν ότι η ψυχική υγεία των εφήβων είναι ένα πολυπαραγοντικό ζήτημα, στο οποίο παίζουν ρόλο το σχολικό άγχος, η οικονομική ανασφάλεια και η χρήση ουσιών. Η Meta δηλώνει «βέβαιη» ότι τα στοιχεία θα αποδείξουν την «μακροχρόνια δέσμευσή» της προς τους νέους χρήστες, ενώ η Google χαρακτηρίζει «απλώς αναληθείς» τις καταγγελίες για το YouTube, επιμένοντας ότι η ασφάλεια των παιδιών ήταν πάντα στον πυρήνα της στρατηγικής της.
Από τα δικαστήρια των ΗΠΑ σε νόμους για τα παιδιά παγκοσμίως
Η δίκη στο Λος Άντζελες είναι μόνο η αρχή ενός νομικού τσουνάμι: ακολουθούν ομοσπονδιακές υποθέσεις με πρωταγωνιστές σχολικές περιφέρειες που κατηγορούν τις πλατφόρμες ότι επιδεινώνουν την κρίση ψυχικής υγείας των παιδιών, ενώ πάνω από 40 γενικοί εισαγγελείς Πολιτειών έχουν στραφεί κατά της Meta για «σκόπιμο εθισμό» ανηλίκων σε Instagram και Facebook. Παράλληλα, στο Νέο Μεξικό εξελίσσεται ξεχωριστή δίκη για την αποτυχία της εταιρείας να προστατεύσει ανήλικους από σεξουαλική εκμετάλλευση, με εσωτερικά έγγραφα να αναφέρουν ότι έως και 100.000 παιδιά καθημερινά υφίστανται σεξουαλική παρενόχληση στις πλατφόρμες της, όπως γράφει το AP.
Το νομικό και πολιτικό κύμα διαπερνά πλέον τα σύνορα: η Γαλλία έχει εγκρίνει νόμο που απαγορεύει τη χρήση social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών, η Αυστραλία έχει μπλοκάρει εκατομμύρια λογαριασμούς ανηλίκων κάτω των 16, ενώ η Βρετανία εξετάζει ανοιχτά πλήρη απαγόρευση για τους πολύ μικρούς εφήβους, θέτοντας στο επίκεντρο την προστασία από επιβλαβές περιεχόμενο και τον περιορισμό του χρόνου οθόνης. Σε αυτό το περιβάλλον, η έκβαση της υπόθεσης «KGM» δεν θα καθορίσει μόνο το μέλλον μιας 19χρονης, αλλά και τα όρια της ευθύνης μιας βιομηχανίας που έχει χτίσει την ισχύ της πάνω στην προσοχή – και την ευαλωτότητα – των παιδιών.
