Η Κούβα βυθίζεται σε μία από τις σοβαρότερες ενεργειακές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών, έχοντας στερέψει από αεροπορικά καύσιμα και βλέποντας την οικονομία της να παραλύει στην καρδιά της τουριστικής περιόδου. Οι πιέσεις του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στις χώρες που τροφοδοτούσαν με πετρέλαιο την Αβάνα κλείνουν τη στρόφιγγα και επιταχύνουν την κατάρρευση ενός ήδη εύθραυστου μοντέλου.
Από την Τρίτη, η Κούβα έχει ενημερώσει τις διεθνείς αεροπορικές εταιρείες ότι δεν θα μπορεί να τους προμηθεύει καύσιμα τζετ μέχρι τουλάχιστον τις 11 Μαρτίου, αναγκάζοντας αμερικανικούς, ισπανικούς, παναμαϊκούς και μεξικανικούς αερομεταφορείς να προσθέτουν ενδιάμεσες στάσεις ανεφοδιασμού σε γειτονικά νησιά της Καραϊβικής. Η χώρα δεν έχει λάβει ούτε σταγόνα πετρελαίου εδώ και έναν μήνα, μετά τη διακοπή των αποστολών από τη Βενεζουέλα και τις πιέσεις της Ουάσινγκτον προς το Μεξικό να σταματήσει τις δικές του.
Ενεργειακή ασφυξία στην Κούβα
Η τουριστική βιομηχανία της Κούβας, βασικός πυλώνας σκληρού συναλλάγματος, δέχεται νέο χτύπημα μετά από πτώση 18% στις αφίξεις πέρσι σε σχέση με το 2023, την ώρα που ξενοδοχεία και θέρετρα κλείνουν ή υπολειτουργούν λόγω έλλειψης καυσίμων. Δύο μεγάλα παραθαλάσσια συγκροτήματα στο Κάγιο Κόκο έχουν ήδη κλείσει, με τουρίστες να μεταφέρονται αλλού καθώς οι ελλείψεις καυσίμων γίνονται ασφυκτικές. Πολλές τουριστικές επιχειρήσεις ελέγχονται από τον στρατιωτικό κολοσσό GAESA, ο οποίος έχει περιληφθεί στη λίστα περιορισμών των ΗΠΑ, γεγονός που δυσκολεύει περαιτέρω τις οικονομικές συναλλαγές.
Η κρίση δεν περιορίζεται στον τουρισμό: η κυβέρνηση της Κούβας επιβάλλει δελτίο καυσίμων, εισάγει τετραήμερη εργάσιμη εβδομάδα σε κρατικές επιχειρήσεις, αναστέλλει για 30 ημέρες τα δια ζώσης μαθήματα στο Πανεπιστήμιο της Αβάνας και αναβάλλει πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις. Ο πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ παρομοιάζει την κατάσταση με την «ειδική περίοδο» της δεκαετίας του 1990, όταν η χώρα βυθίστηκε στην οικονομική καταστροφή μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.
Κούβα: παλιά εξάρτηση, νέοι εκβιασμοί
Η Κούβα στηριζόταν επί χρόνια στο πετρέλαιο της Βενεζουέλας με αντάλλαγμα πολιτική και αντικατασκοπική υποστήριξη, όμως η κρίση στο Καράκας και οι αμερικανικές κυρώσεις αποδυνάμωσαν αυτή τη «σωσίβια λέμβο». Το Μεξικό αναδείχθηκε σε κύριο προμηθευτή πέρσι αλλά φαίνεται να υπαναχωρεί μετά την απειλή Τραμπ για δασμούς σε όποια χώρα συνεχίσει να στέλνει πετρέλαιο στην Αβάνα, παρότι έστειλε πρόσφατα 814 τόνους τροφίμων και ανθρωπιστικής βοήθειας επιχειρώντας διπλωματική εκτόνωση.
Ο Ντίας-Κανέλ δηλώνει ανοιχτός σε διάλογο με τις ΗΠΑ «χωρίς προϋποθέσεις», υπό τον όρο ότι δεν θα τεθεί θέμα αλλαγής καθεστώτος, ενώ η κυβέρνηση προσπαθεί να πείσει ότι έχει «διαφοροποιήσει» τις πηγές καυσίμων και δεν πρόκειται να καταρρεύσει. Η Μόσχα, που έχει στο παρελθόν προμηθεύσει με πετρέλαιο την Κούβα, καταδικάζει τις «ασφυκτικές τακτικές» των ΗΠΑ και υπόσχεται «κάθε δυνατή βοήθεια», ενισχύοντας τη γεωπολιτική διάσταση της κρίσης.
Κούβα στο χείλος ενεργειακού μπλακ άουτ
Η χρόνια εξάρτηση της Κούβας από φθηνό εισαγόμενο πετρέλαιο άφησε ανεκσυγχρόνιστες τις σοβιετικής εποχής ενεργειακές υποδομές της, με αποτέλεσμα επαναλαμβανόμενες πολύωρες διακοπές ρεύματος σχεδόν σε όλη τη χώρα. Ο θερμοηλεκτρικός σταθμός Αντόνιο Μασέο στην ανατολική Κούβα λειτουργεί με εξαρτήματα που σε ποσοστό 80% κατασκευάζονται επιτόπου από τους εργάτες, ενώ η παραγωγή του έχει σχεδόν υποδιπλασιαστεί από τα 500 MW της δεκαετίας του 1980.
Την τελευταία δεκαετία η κυβέρνηση διακήρυττε φιλόδοξους στόχους για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και υπέγραψε συμφωνίες με το Πεκίνο για κατασκευή φωτοβολταϊκών πάρκων, όμως η ηλιακή ενέργεια καλύπτει μόλις περίπου 10% της ημερήσιας παραγωγής, ενώ οι ιδιωτικές εγκαταστάσεις σε στέγες παραμένουν προνόμιο των πιο εύπορων. Η σύμβαση με οκτώ τουρκικές πλωτές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, που το 2023 παρείχαν το 23% της εθνικής παραγωγής, κατέρρευσε όταν η Αβάνα σταμάτησε να πληρώνει, με αποτέλεσμα να απομείνει μόνο μία φορτηγίδα, η οποία επίσης υποφέρει από έλλειψη καυσίμων, σύμφωνα με τους Financial Times.
Η οικονομία της Κούβας συρρικνώθηκε κατά 1,1% το 2023, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, ενώ οι επενδύσεις στην ενέργεια (ηλεκτρισμός, αέριο, ύδρευση) ανήλθαν στο 13% του συνόλου, πολύ πίσω από το 37% που κατευθύνθηκε σε ξενοδοχεία και τουρισμό. Στους δρόμους της Αβάνας, τα δημόσια μέσα μεταφοράς έχουν περιοριστεί δραστικά, οδηγοί περιμένουν για ώρες στα βενζινάδικα για ολοένα και πιο σπάνια καύσιμα, διαθέσιμα σε τιμές απαγορευτικές για την πλειονότητα των πολιτών.
