Εξαιρετικά σημαντικοί βουδιστικοί χώροι στο Νεπάλ βρίσκονται υπό απειλή, με ομάδα ερευνητών να ενώνει τις δυνάμεις της προκειμένου να καταγράψει και να αναλύσει αυτά τα μνημεία, ώστε να διασφαλιστεί η διατήρηση της πολιτιστικής τους κληρονομιάς.

Η περιοχή Ντόλπο, μια απομονωμένη ορεινή περιοχή στα βορειοδυτικά του Νεπάλ, διατηρεί μια ιδιαίτερη παραδοσιακή θιβετιανή κουλτούρα με άμεση καταγωγή από τη θρησκεία Μπον, η οποία προϋπήρχε του Βουδισμού και εξακολουθεί να υπάρχει μέχρι σήμερα. Το BBC έχει χαρακτηρίσει το χαμηλότερο τμήμα της διαδρομής Ντόλπο, μήκους 220 χιλιομέτρων, ως το «ταξίδι προς τη στέγη του κόσμου».

«Για να ρίξουμε φως στην κυρίως ατεκμηρίωτη βουδιστική αρχιτεκτονική της περιοχής, ξεκινήσαμε το πρώτο ερευνητικό μας έργο το 2018. Ως αποτέλεσμα, η αρχιτεκτονική τεκμηρίωση 18 βουδιστικών χώρων στο Ντόλπο είναι πλέον διαθέσιμη για πρώτη φορά, βασισμένη σε επιτόπιες αξιολογήσεις και έρευνες που πραγματοποιήθηκαν σε τέσσερις αποστολές πεδίου μεταξύ 2018 και 2023», ανέφεραν οι ερευνητές στο περιοδικό The Heritage.

Το έργο αυτό υλοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Θεωρίας της Αρχιτεκτονικής, Ιστορίας της Τέχνης και Πολιτιστικών Σπουδών, καθώς και το Ινστιτούτο Γεωδαισίας και Συστημάτων Μέτρησης Μηχανικής του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου του Γκρατς (TU Graz), τα οποία πρωτοστάτησαν σε αυτή την εμβληματική έρευνα.

Οι απειλές

Εστιάζοντας σε ένα μικρό δείγμα από τα περίπου 50-60 μοναστήρια της περιοχής, με πιο γνωστό το Σέι Γκόμπα, οι ερευνητές πραγματοποίησαν την πρώτη εις βάθος μελέτη αυτών των χώρων Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Στόχος της εκτενούς αρχιτεκτονικής τεκμηρίωσης είναι η απόκτηση νέων γνώσεων σχετικά με τα ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά, με σκοπό την προώθηση της διατήρησης των κτιρίων αυτών μακροπρόθεσμα. Οι ιεροί αυτοί χώροι απειλούνται από σεισμούς, κατολισθήσεις και προγραμματισμένα έργα υποδομής, όπως η Πρωτοβουλία Ζώνη και Δρόμος της Κίνας, που θέτουν σε κίνδυνο αυτά τα πολύτιμα παραδείγματα του Βουδισμού και των ακόμη παλαιότερων θρησκευτικών παραδόσεων.

Οι συγγραφείς τόνισαν ότι μια ολιστική και συγκριτική μελέτη θα τους επιτρέψει να απαντήσουν σε πλήθος ερωτημάτων, καθώς τα συγκεκριμένα κτίσματα και οι χώροι παραμένουν ως επί το πλείστον ανεξερεύνητοι. Ένα από τα κύρια ερωτήματα αφορά τον τρόπο επιλογής των τοποθεσιών για την ανέγερση ιερών κατασκευών.

Κατά τη διάρκεια των τεσσάρων ερευνητικών επισκέψεων, που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 2018 και 2023, η ομάδα του TU Graz μελέτησε 18 βουδιστικούς χώρους στο Νεπάλ, εκ των οποίων οι 16 έχουν ήδη αναλυθεί και καταγραφεί. «Αποτελούν μέρος ενός ιερού τοπίου που έχει αναπτυχθεί επί αιώνες», δήλωσε η επικεφαλής ερευνήτρια Κάρμεν Άουερ.

«Η επιλογή της τοποθεσίας, ο τύπος και ο προσανατολισμός των κτιρίων διαμορφώνονται από παραδοσιακές αφηγήσεις, γεωγραφικές συνθήκες και συμβολικές αναπαραστάσεις», πρόσθεσε. Σε συνεργασία με τον τοπικό πληθυσμό και βασιζόμενοι σε παλαιότερη τεκμηρίωση, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η επιλογή τοποθεσίας για ναό ή μοναστήρι συνδέεται πάντοτε με μια συγκεκριμένη αφήγηση, μια αρχική ιστορία, μια θεϊκή καθοδήγηση ή ένα μήνυμα από τα πνεύματα της φύσης, που εκδηλώνουν τη θέλησή τους μέσα από ορισμένα σημάδια.

Ο προσανατολισμός του ναού

Επιπλέον, η ομάδα εξήγησε ότι ο προσανατολισμός του ναού ή του ιερού προς την κατεύθυνση της τροχιάς του ήλιου επιτρέπει στον πιστό να δημιουργήσει μια στενή προσωπική σχέση με το σύμπαν. Οι περισσότερες τοποθεσίες στο Ντόλπο βρίσκονται σε ανηφορικές πλαγιές βουνών, κάτι που ενισχύει τον συμβολισμό τους, αναφέρει το interestingengineering.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της πρωτοποριακής αυτής μελέτης, οι ερευνητές του TU Graz ανέλυσαν τα υλικά κατασκευής, τα ονόματα και τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά των χώρων, προκειμένου να κατανοήσουν τις επιλογές που έγιναν. Ορισμένοι από τους χώρους περιλαμβάνουν περισσότερα του ενός κτίρια, με εσωτερικές διακοσμήσεις ιδιαίτερης αισθητικής αξίας, ενώ άλλοι λειτουργούσαν ως καταφύγια για μοναχούς που αναζητούσαν απομόνωση και πνευματική άσκηση.

Η έρευνα αποκάλυψε έναν πλούσιο κόσμο σε μία από τις πιο απομονωμένες περιοχές του πλανήτη, έναν κόσμο γεμάτο καλλιτεχνική και αρχιτεκτονική αυθεντικότητα. «Η διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς είναι ζωτικής σημασίας για την περιοχή, τόσο για την ταυτότητα του ίδιου του πολιτισμού της όσο και για τον τουρισμό. Υπάρχει ελάχιστη κρατική υποστήριξη απέναντι στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει, όπως οι κοινωνικές αλλαγές, η έλλειψη οικονομικών πόρων, οι ακατάλληλες αποκαταστάσεις, οι φυσικές καταστροφές και η κλιματική αλλαγή», υπογράμμισαν οι ερευνητές.

Με την ελπίδα ότι η πρωτοβουλία τους θα συμβάλει ουσιαστικά στη διατήρηση αυτών των μοναδικών ιερών χώρων, οι επιστήμονες ευελπιστούν ότι η πολιτιστική κληρονομιά του Νεπάλ θα καταφέρει να επιβιώσει μέσα στις δύσκολες συνθήκες των καιρών.