Το Ιράν μετατρέπει τα Στενά του Ορμούζ σε πεδίο οικονομικού και γεωπολιτικού εκβιασμού, επιβάλλοντας σε ορισμένα εμπορικά πλοία άτυπα «διόδια ασφαλείας» έως και 2 εκατ. δολάρια ανά διέλευση, την ώρα που ο πόλεμος με τις ΗΠΑ και η απειλή κλιμάκωσης με τον Ντόναλντ Τραμπ κρατούν τον πιο κρίσιμο θαλάσσιο διάδρομο ενέργειας του πλανήτη σε ομηρία. Μέσα σε ένα σκηνικό σχεδόν παράλυσης της ναυσιπλοΐας, μόνο πλοία που έχουν έγκριση ή ειδική συνεννόηση με την Τεχεράνη, συμπεριλαμβανομένων κινεζικών και ινδικών τάνκερ, βρίσκουν «διάδρομο σωτηρίας» ανάμεσα σε ιρανικά νησιά, ενώ τα υπόλοιπα βλέπουν τις θάλασσες του Κόλπου ως ζώνη υψηλού ρίσκου.

Η Τεχεράνη έχει ξεκινήσει να ζητά τέλη διέλευσης από επιλεγμένα εμπορικά πλοία που περνούν από τα Στενά του Ορμούζ, με απαιτήσεις που φτάνουν έως και τα 2 εκατ. δολάρια ανά ταξίδι, σε μια διαδικασία άτυπη, χωρίς θεσμικό πλαίσιο και διαφάνεια για το πώς και σε τι νόμισμα γίνονται οι πληρωμές. Σύμφωνα με μαρτυρίες από τον ναυτιλιακό χώρο, κάποια πλοία έχουν ήδη πληρώσει για να εξασφαλίσουν «ασφαλή διέλευση» και να μην βρεθούν στο στόχαστρο ιρανικών απειλών ή καθυστερήσεων, κάτι που πρακτικά δημιουργεί ένα ανεπίσημο – αλλά υπαρκτό – σύστημα διοδίων στην πιο στρατηγική θαλάσσια αρτηρία του κόσμου.

Την ίδια στιγμή, η συνολική κίνηση στα Στενά του Ορμούζ έχει καταρρεύσει: η ναυσιπλοΐα βρίσκεται σχεδόν σε στάση μετά τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν και την ανταπόδοση της Τεχεράνης με πυραύλους και drones σε στόχους στον Κόλπο, πλήττοντας ενεργειακές υποδομές και δημιουργώντας κλίμα γενικευμένου φόβου για τα πληρώματα. Πετρελαιοφόρα και πλοία LNG αποφεύγουν την περιοχή, ενώ οι χώρες του Κόλπου αναγκάζονται να μειώσουν παραγωγή καθώς οι δεξαμενές γεμίζουν και η εξαγωγή μέσω των Στενών του Ορμούζ καθίσταται είτε αδύνατη είτε υπερβολικά επικίνδυνη.

Ιράν και Στενά του Ορμούζ: Ο ημι-αποκλεισμός και τα «προνομιακά» πλοία

Το Ιράν κάθεται κυριολεκτικά πάνω από τα Στενά του Ορμούζ και, εν μέσω πολέμου, τα έχει ουσιαστικά κλείσει για όλα τα πλοία που δεν έχουν προηγούμενη έγκριση, επιτρέποντας τη διέλευση μόνο σε «φιλικά» ή ειδικά συνεννοημένα σκάφη. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του κινεζικών συμφερόντων τάνκερ Bright Gold, που διέσχισε τα Στενά ακολουθώντας παράκτια διαδρομή ανάμεσα στα ιρανικά νησιά Κεσμ και Λαράκ, όπως και δύο ινδικών πλοίων μεταφοράς αερίου, μετά από άμεσες διαβουλεύσεις Νέου Δελχί – Τεχεράνης για την ασφαλή διέλευση.

Παράλληλα, ιρανικά και ιρανικά συνδεδεμένα τάνκερ συνεχίζουν να κινούνται, ιδιαίτερα προς την Κίνα, με εκατομμύρια βαρέλια να διασχίζουν τα Στενά του Ορμούζ, την ώρα που τα περισσότερα δυτικά και διεθνή πλοία μένουν μακριά από τη ζώνη σύγκρουσης. Η εικόνα συμπληρώνεται από αναφορές για «ζόμπι» τάνκερ που στα χαρτιά εμφανίζονται προς διάλυση, αλλά στην πράξη εμφανίζονται να διαπλέουν την περιοχή, αξιοποιώντας τη θολή εικόνα της κρίσης για να μεταφέρουν φορτία υψηλού ρίσκου.

Στενά του Ορμούζ, Τραμπ και η πυριτιδαποθήκη της ενέργειας

Ο Ντόναλντ Τραμπ, σε μια κλιμάκωση πιέσεων προς το Ιράν, εξέδωσε αρχικά 48ωρο τελεσίγραφο ζητώντας την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, απειλώντας ότι σε αντίθετη περίπτωση θα βομβαρδίσει ιρανικούς ηλεκτροπαραγωγικούς σταθμούς και ενεργειακές υποδομές. Στη συνέχεια, επικαλούμενος «πολύ καλές και παραγωγικές συνομιλίες» με την Τεχεράνη, ανακοίνωσε πενθήμερη παράταση πριν από τυχόν χτυπήματα, μια αφήγηση που το ιρανικό καθεστώς έσπευσε να διαψεύσει, επιμένοντας ότι δεν υπάρχουν τέτοιες απευθείας διαπραγματεύσεις.

Παρά τους ισχυρισμούς από τον Λευκό Οίκο ότι υπάρχει «παράθυρο για συμφωνία», τα δεδομένα στο πεδίο είναι διαφορετικά: το Ιράν συνεχίζει επιθέσεις σε στόχους στον Κόλπο και στο Ισραήλ, ενώ χώρες όπως το Μπαχρέιν απευθύνονται στο Συμβούλιο Ασφαλείας ζητώντας εξουσιοδότηση για χρήση «όλων των αναγκαίων μέσων» για την προστασία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Ταυτόχρονα, αναλύσεις διεθνών οίκων προειδοποιούν ότι παρατεταμένη διακοπή ή περιορισμός της ροής από την περιοχή μπορεί να εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου ακόμη και προς τα 200 δολάρια το βαρέλι, με αλυσιδωτές επιπτώσεις σε πληθωρισμό, επιτόκια και παγκόσμια ανάπτυξη.

Ιράν, Στενά του Ορμούζ και ο λογαριασμός στην παγκόσμια οικονομία

Στην πράξη, η επιβολή άτυπων διοδίων από το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ λειτουργεί ως διπλό όπλο: γεμίζει τα ταμεία της Τεχεράνης εν μέσω πολέμου και, ταυτόχρονα, μετατρέπει τη ροή πετρελαίου και φυσικού αερίου σε διαπραγματευτικό χαρτί απέναντι σε ΗΠΑ, Ευρώπη και Ασία. Κάθε πλοίο που αποδέχεται να πληρώσει τα εκατομμύρια δολάρια για «ασφαλή διέλευση» νομιμοποιεί de facto τον νέο άτυπο μηχανισμό και ενισχύει την εικόνα ότι η Τεχεράνη ελέγχει πλήρως τον ζωτικό θαλάσσιο διάδρομο, σύμφωνα με το Bloomberg.

Την ίδια ώρα, η εκτίναξη του κόστους ασφάλισης, η αύξηση των ναύλων και η αναζήτηση εναλλακτικών διαδρομών, όπως τερματικοί σταθμοί εκτός των Στενών ή χερσαίοι αγωγοί, ανεβάζουν κατακόρυφα το κόστος ενέργειας για τις εισαγωγικές οικονομίες. Με τον πόλεμο να συνεχίζεται, τις επιθέσεις να μην υποχωρούν και τον κίνδυνο νέων αμερικανικών πληγμάτων σε ιρανικές ενεργειακές υποδομές, τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν η πιο επικίνδυνη «στενωπός» για την παγκόσμια οικονομία και το Ιράν γνωρίζει ότι όσο κρατά το κλειδί, τόσο ο λογαριασμός θα διογκώνεται διεθνώς.