Μπορεί η μάχη κατά της φοροδιαφυγής να έχει περιορίσει το «κενό ΦΠΑ» στην Ελλάδα, αλλά οι συνολικές εισπράξεις εξακολουθούν να υστερούν σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη, κυρίως λόγω των φοροαπαλλαγών και των μειωμένων συντελεστών που περιορίζουν τα δυνητικά έσοδα.
Όπως αναφέρει έκθεση του ΙΟΒΕ, πηγή απώλειας εσόδων ΦΠΑ είναι οι αποφάσεις πολιτικής που περιορίζουν τη φορολογική βάση ή μειώνουν το οφειλόμενο ποσό ΦΠΑ για ορισμένα τμήματα της φορολογικής βάσης. Όπως υπογραμμίζεται, οι πολιτικές εξαιρέσεων ή μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ είτε αποσκοπούν στην παροχή στοχευμένης κοινωνικής προστασίας σε ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες (π.χ. σε ακριτικές περιοχές), είτε στην παροχή κινήτρων για κατανάλωση συγκεκριμένων αγαθών (π.χ. βιβλία), με προκαλούμενο κόστος στα έσοδα από ΦΠΑ.
Συμμόρφωση
Στο σκέλος της συμμόρφωσης έχει σημειωθεί, ωστόσο, σημαντική πρόοδος, με το κενό να μειώνεται κατά 12,6 ποσοστιαίες μονάδες το 2023 σε σύγκριση με το 2019, που αποτελεί τη μεγαλύτερη μείωση μεταξύ των χωρών-μελών της ΕΕ, αμβλύνοντας τον άδικο επιμερισμό του φορολογικού βάρους και τον αθέμιτο ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων.
Ηλεκτρονικές πληρωμές
Σε αυτή τη βελτίωση, έχει συνεισφέρει η επέκταση των ηλεκτρονικών πληρωμών και του ηλεκτρονικού εμπορίου, με τις διαδικτυακές πωλήσεις να αυξάνονται από 3,8% το 2018 σε 6,9% το 2022 των πωλήσεων των επιχειρήσεων την ίδια περίοδο. Η σχετική αύξηση των ηλεκτρονικών πωλήσεων μειώνει τις συναλλαγές με μετρητά και βελτιώνει τη συμμόρφωση στην πληρωμή ΦΠΑ μέσω καλύτερου ελέγχου. Στον δείκτη αποτελεσματικότητας είσπραξης εσόδων ΦΠΑ, λαμβάνοντας υπόψη αμφότερα το κενό συμμόρφωσης και πολιτικής, η Ελλάδα εξακολουθεί να κατατάσσεται χαμηλά στην κατάταξη της ΕΕ, μεταξύ άλλων λόγω του μεγάλου αριθμού εξαιρέσεων πολιτικής.
Παρεμβάσεις για ενίσχυση εσόδων
Από την άλλη, το «κενό συμμόρφωσης» ΦΠΑ έχει καταγράψει τη μεγαλύτερη μείωση μεταξύ των χωρών-μελών της ΕΕ την περίοδο 2019-2023, κατά 12,6 ποσοστιαίες μονάδες. Σε αυτό, σε μεγάλο βαθμό έχει συνεισφέρει η επέκταση των ηλεκτρονικών πληρωμών και του ηλεκτρονικού εμπορίου. Όπως τονίζεται, όσον αφορά το «κενό πολιτικής» ΦΠΑ, η απόκλιση σε σχέση με τη διάμεσο στην ΕΕ ήταν μικρότερη, αν και έχει αυξηθεί ελαφρά την τελευταία πενταετία. Παρά την πρόοδο, καθώς υπάρχει σημαντικό περιθώριο, προτείνεται σκόπιμο να ληφθούν περαιτέρω μέτρα πολιτικής, στην κατεύθυνση της τόνωσης των ηλεκτρονικών πληρωμών σε στοχευμένες συναλλαγές και της αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών από τη φορολογική διοίκηση που θα μειώσουν ακόμα περισσότερο το κενό συμμόρφωσης στην Ελλάδα.
Στο κενό πολιτικής, η απόκλιση σε σύγκριση με τη διάμεσο στην ΕΕ ήταν μικρότερη, αν και έχει αυξηθεί ελαφρά την τελευταία πενταετία. Σε αυτή την εξέλιξη έπαιξε ρόλο και η ενεργειακή κρίση που οδήγησε στη λήψη μέτρων στήριξης από την ελληνική κυβέρνηση που περιλάμβαναν σχετικές φοροαπαλλαγές. Η ανοδική τάση, ωστόσο, συνεχίζεται με τον λόγο της αξίας των φοροαπαλλαγών να αυξάνεται στο 34,2% των συνολικών φορολογικών εσόδων το 2024 από 19,3% το 2019. Σε αυτό, αναδεικνύεται ο μεγάλος και αυξανόμενος όγκος των φοροαπαλλαγών που προσφέρονται στην Ελλάδα, με το μειονέκτημα ότι καθιστούν το φορολογικό σύστημα περισσότερο πολύπλοκο και αδιαφανές πέραν του ότι οδηγούν σε μείωση των φορολογικών εσόδων. Συνολικά, με βάση τον δείκτη αποτελεσματικότητας είσπραξης εσόδων ΦΠΑ, η Ελλάδα κατατάσσεται τρίτη από το τέλος για το 2024, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για περαιτέρω βελτίωση ώστε να σημειωθεί σύγκλιση με την υπόλοιπη Ευρώπη.
