Τι συμβαίνει όταν η τεχνολογία ξεπερνά τη φαντασία και η ηθική χάνει το σώμα της; Το βραβευμένο έργο της Τζένιφερ Χέιλι, «Tο Καταφύγιο», έρχεται να αναμετρηθεί με τις πιο μύχιες σκέψεις μας, παρουσιάζοντας ένα μέλλον που μοιάζει τρομακτικά οικείο.

Σε μια εποχή όπου ο φυσικός κόσμος έχει καταρρεύσει και η ανθρωπότητα καταφεύγει μαζικά στο «Nether» —μια εξελιγμένη μορφή του διαδικτύου που προσφέρει πλήρη αισθητηριακή εμπειρία— τα όρια μεταξύ αλήθειας και ψευδαίσθησης θολώνουν οριστικά. Εκεί, ο καθένας μπορεί να δημιουργήσει τη δική του πραγματικότητα, να επιλέξει ένα νέο σώμα και να ζήσει μια ζωή χωρίς συνέπειες.

Όμως, στην πιο σκοτεινή γωνιά αυτού του ψηφιακού παραδείσου, υπάρχει το Καταφύγιο, ένας ειδυλλιακός βικτοριανός κήπος όπου οι χρήστες πληρώνουν για να διαπράξουν τις πιο αποτρόπαιες πράξεις, ικανοποιώντας ένστικτα που στον πραγματικό κόσμο θα τους οδηγούσαν στην απομόνωση.

Με αφορμή την παράσταση «Tο Καταφύγιο», η πρωταγωνίστρια Στέλλα Καράπτη μιλάει στο Newsbeast για το έργο που ανεβαίνει αυτή την περίοδο στο θέατρο Πρόβα.

– Πώς θα περιγράφατε με απλά λόγια την υπόθεση της παράστασης σε κάποιον που δεν την γνωρίζει;

Βρισκόμαστε στο άμεσο μέλλον, το οποίο είναι πλέον δυστοπικό(!). Το διαδίκτυο έχει εξελιχθεί σε Nether όπου πλέον έχει το δικό του σύμπαν και είναι μέρος της πραγματικής ζωής. Ένας ντετέκτιβ προσπαθεί να ερευνήσει το Καταφύγιο. Το Καταφύγιο ένας εικονικός κήπος με βικτωριανή αισθητική. Εκεί, ο κάθε επισκέπτης μπορεί να βιώσει κάθε αίσθηση και συναίσθημα, άκρως ρεαλιστικά, να κάνει όποια πράξη θέλει στα ψηφιακά είδωλα με το προνόμιο ότι δεν υπάρχει καμία συνέπεια…

– Αν έπρεπε να περιγράψετε το έργο με 3 λέξεις, ποιες θα ήταν;

Κήπος, τσεκούρι, αισθήσεις.

– Τι σας τράβηξε περισσότερο σε αυτή την ιστορία;

Το ποσό λεπτές μπορεί να είναι οι γραμμές μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας. Η ηθική και υπαρξιακή σύγκρουση, που προκαλεί στον θεατή, αλλά ακόμη και στον ηθοποιό που το προσεγγίζει καθώς βλέπει τους χαρακτήρες να ξεδιπλώνονται. Είναι ένα έργο γεμάτο αντιφάσεις συναισθηματικές. Αιωρείται μια συνεχής εσωτερική διεργασία και σύγκρουση, που ακόμα και για εμάς τώρα κατά τη διάρκεια των παραστάσεών μας, ανακαλύπτουμε και κάτι καινούργιο μέσα σ’ αυτό. Αυτό είναι τρομερά γοητευτικό.

– Πιστεύετε ότι υπάρχουν όρια στη φαντασία ή όλα επιτρέπονται;

Η φαντασία είναι ένα μέσο διαφυγής απ’ την καθημερινότητά μας, είναι η μόνη επαφή μας με την παιδική μας ηλικία -όπου ακόμα σκεφτόμασταν αφιλτράριστα- πριν μπούμε σε κοινωνικές νόρμες και νοοτροπίες. Ωστόσο θεωρώ ότι ναι υπάρχουν όρια ακόμα κι εκεί. Με την έννοια ότι μπορείς να χρησιμοποιήσεις τη φαντασία σου με θετικό πρόσημο, ώστε να επέλθει μια υγιής έκβαση. Όταν μπαίνεις σε μονοπάτια πολύ σκοτεινά (όπως στο έργο) στα όρια της παθογένειας δηλαδή, εκεί κατ’ εμε προφανώς χρειάζεται ένα όριο, γιατί είναι πολύ εύκολο να δημιουργηθεί σύγχυση μεταξύ φαντασιακού και πραγματικότητας.

-Πιστεύετε ότι ο κόσμος του έργου είναι πιο κοντά μας απ’ όσο νομίζουμε;

Δυστυχώς ναι. Απ’ το περιβάλλον που αντιλαμβανόμαστε καθημερινά πως έχουμε συμβάλλει στην αλλοίωση του, μέχρι την καθημερινότητα μας. Η τεχνολογία έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της. Υπάρχει τεράστιο ποσοστό ατόμων που εθίζονται με την τεχνολογία σε κάθε μορφή της. Ταυτόχρονα ακούμε γεγονότα που συμβαίνουν στον κόσμο τόσο νοσηρά που δεν τα χωράει ο νους μας. Η βία είναι δίπλα μας. Δολοφονούνται καθημερινά παιδιά λόγω πολέμου. Γυναικοκτονίες, κακοποιήσεις, έξαρση της βίας σε κάθε μορφή δεν έχει τέλος… Συγχρόνως, προσπαθεί το μυαλό να «δραπετεύει» απ’ όλο αυτό το σκοτάδι και να επικοινωνεί μέσω της τεχνολογίας. Να κάνει διάλογο, να φλερτάρει, να βρίσκει «παρέα» και να νιώθει αποδοχή κατά κάποιο τρόπο ακόμα και να ακουστεί. Φυσικά, χωρίς πάντα με υγιή τρόπο. Υπάρχουν πλατφόρμες μέσω ΑΙ και προγράμματα και επισκέπτες με ξεκάθαρα κακοποιητικό πρόσημο. Αυτό είναι τρομακτικό. Η συνέχεια δηλαδή και η σύνδεση της βίας απ’ τον πραγματικό κόσμο στον ψηφιακό και αντίστροφα.

– Τι κάνει το Καταφύγιο να ξεχωρίζει από άλλες παραστάσεις;

Αρχικά, είναι η πρώτη φορά που ανεβαίνει στην Ελλάδα και η γραφή της Hayley είναι πολύ έξυπνη, ουσιαστική και τόσο ενδιαφέρουσα. Γράφτηκε πριν από δέκα χρόνια περίπου και το θέμα του έργου είναι κάτι που σίγουρα μας απασχολεί όλους σε διαφορετικά επίπεδα, είναι πολύ επίκαιρο. Το έργο όπως και η οπτική του σκηνοθέτη μας Χρίστου Λύγκα δεν δείχνει τη βία, την αφήνει να εννοηθεί, καλώντας τον θεατή να είναι σε μία συνεχή εσωτερική και συγκρουσιακή διερεύνηση. Το Καταφύγιο είναι μια παράσταση που θα σε παρασύρει στον κόσμο του και συγχρόνως θα σε φέρει ακόμα πιο κοντά στην πραγματικότητα.

– Social media ή πραγματική ζωή: πού είμαστε πιο αυθεντικοί;

Τα social media είναι ξεκάθαρα ένα μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς μας και ειλικρινά θαυμάζω τα άτομα που δεν έχουν καν λογαριασμό σε αυτά. Θεωρώ ότι ξεκάθαρα είναι ένα μέσο επικοινωνίας και ενδόμυχης ανάγκης για αποδοχή και για προσωπική έκφραση, όμως επί τω πλείστον προσπαθούμε να «επιδεικνύουμε» στους άλλους στιγμές μας που είναι στην καλύτερη εκδοχή τους, ώστε ενδόμυχα να το πιστέψουμε κι εμείς. Επίσης υπάρχει και η «ασφάλεια» της απόστασης. Μπορείς πίσω από μια οθόνη να εκφραστείς χωρίς ενδοιασμό (δυστυχώς πολλές φορές και με παρεμβατικό τρόπο) απ’ το φλερτ μέχρι την εξύβριση. Κάτι που σίγουρα δεν θα έκανες με την ίδια ευκολία αν είχες το άλλο πρόσωπο απέναντι σου. Βάζω ένα όριο κι ένα φίλτρο απόστασης μέσα μου όσον αναφορά τα social media και τα άτομα που «γνωρίζω» εκεί, γιατί πολύ απλά έχω μια αδυναμία στην αληθινή επαφή και στις πραγματικές στιγμές: να μπορούμε να κοιτιόμαστε στα μάτια, να παρακολουθούμε μια συναυλία, να συναντιόμαστε με τους φίλους μας, τους συντρόφους μας, ακόμα και το «καλημέρα» που θα ανταλλάξεις μ’ έναν γείτονα. Αυτή είναι η αυθεντικότητα που με γοητεύει στους ανθρώπους χωρίς ωραιοποίηση. Υπάρχει όμως μεγάλη παγίδα και σύγχυση μεταξύ αυτών των δύο «κόσμων»: η υποσυνείδητη σύγκριση του ενός με μια βέλτιστη εκδοχή του άλλου κι ενδεχομένως μη πραγματική.
Γιατί στο τέλος της μέρας όλοι αποδοχή θέλουμε να νιώσουμε. Απλά, για μένα η πραγματική επικοινωνία βρίσκεται στην αληθινή επαφή των ανθρώπων. Αυτό δε μπορεί να αντικατασταθεί.
Και αν μη τι άλλο ο ήχος, το άγγιγμα, οι μυρωδιές, οι αυθεντικές μας στιγμές, είτε όμορφες είτε σκοτεινές, μόνο στην πραγματικότητα μπορούν να γίνουν αντιληπτές.

– Είναι τελικά το Καταφύγιο ένας καθρέφτης της κοινωνίας μας;

Είναι κατά κάποιο τρόπο και θα επανέλθω στο κομμάτι της αποδοχής. Της ανάγκης να νιώθεις κάπου ο εαυτός σου κι ελεύθερος. Το Καταφύγιο είναι ένα τέτοιο μέρος, που φυσικά δεν είναι τόσο αγνό, όσο ακούγεται. Στο Καταφύγιο δεν υπάρχουν συνέπειες. Η διαστροφή που υπάρχει σε μεγάλο μέρος της κοινωνίας μας υπάρχει και σε αυτό. Αυτή τη στιγμή μέσω πλατφορμών και του ΑΙ πέρα απ’ τη χρήση τους για επαγγελματικούς, επικοινωνιακούς και ψυχαγωγικούς σκοπούς υπάρχουν άνθρωποι που τα χρησιμοποιούν για να ξεσπάσουν, να δυσφημίσουν, να βλάψουν, ακόμα και να κακοποιήσουν άλλους, με τη δικαιολογία ότι δεν είναι πραγματικό. Και σε αυτό θα πρέπει όντως να υπάρξει ένα όριο. Και συγχρόνως γίνονται εγκλήματα και νοσηρά γεγονότα στην πραγματική ζωή, διότι υπάρχει τρομερή παθογένεια στην ανθρωπότητα, με αποτέλεσμα όλοι μας να προσπαθούμε να φτιάξουμε μικρόκοσμους που κάπως θα ηρεμούμε απ’ αυτό. Και είναι απόλυτα φυσιολογικό, για να αντέξουμε…
Φτάνει να έχουμε γνώση πως οι μικρόκοσμοί μας ανήκουν σ’ έναν μεγαλύτερο υπαρκτό κόσμο, στον οποίο συμβαίνουν συνεχώς γεγονότα σε ταχύτατους ρυθμούς. Επομένως, κάθε πράξη μας κι επιλογή μας σ’ αυτόν έχει κάποιον αντίκτυπο. Και στο καταφύγιο έχει εν τέλει. Είναι δημιουργημένο από ανθρώπους. Ο άνθρωπος είναι ατελής όπως και οι πράξεις του. Έχει ευάλωτες πτυχές και τραύματα, όπως και οι χαρακτήρες στο έργο. Η παγίδα είναι στη σύγχυση μεταξύ μικρόκοσμου και κόσμου.
Να μην επαναπαυόμαστε στη φούσκα μας λοιπόν. Να κοιτάμε και τον διπλανό μας. Γιατί, ακόμα και τα τραύματα μας, όπως και η τρωτή μας φύση μπορούν να γίνουν δίοδος, όχι μόνο για να θεραπευτούμε ατομικά, αναζητώντας την προσωπική μας λύτρωση αλλά και συλλογικά, ώστε να εξελιχθούμε ως κοινωνία. Το θέμα είναι τι δρόμο θες να διαλέξεις για τον κόσμο που θες να είσαι. Και, ίσως, τότε να μη νιώθουμε τόσο μόνοι. Και υπάρχει ελπίδα.

Η παράσταση

Συντελεστές
Συγγραφέας: Jennifer Haley
Μετάφραση – Σκηνοθεσία: Χρίστος Λύγκας
Μουσική: Καλλιόπη Μητροπούλου
Δημόσιες Σχέσεις: Χρύσα Ματσαγκάνη

Παίζουν
Στέφανος Μαντζανάς- Δούκας
Κώστας Κάτσενος
Χρίστος Λύγκας
Στέλλα Καράπτη
Γιώργος Κυριακόπουλος

Παραστάσεις: 7,8,9,14,15,16,20,21,22 Aπριλίου
Ώρα Έναρξης: 21:00
Διάρκεια παράστασης: 90 λεπτά
Προπώληση: ticketservices.gr
Θέατρο Πρόβα: Ηπείρου 39, Αθήνα