Η είδηση ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν ξεκινήσει συζητήσεις για την αποστολή ειδικών δυνάμεων στο Ιράν με στόχο την κατάσχεση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου της χώρας, φέρνει και πάλι στο προσκήνιο τις φιλοδοξίες της Τεχεράνης για την ανάπτυξη του πυρηνικού της προγράμματος.
Από τότε που το Ιράν άρχισε να εμπλουτίζει ουράνιο το 2006, οι σχέσεις του με τη Δύση περιστρέφονται γύρω από το πυρηνικό του πρόγραμμα, το ποιος είναι ο τελικός του σκοπός και υπό ποιες προϋποθέσεις θα μπορούσε το Ιράν να έχει το δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο, συμπεριλαμβανομένου του καθορισμού των επιπέδων καθαρότητας και του μεγέθους των αποθεμάτων. Και ας πηγαίνει η ιστορία αυτή πάρα πολύ πίσω από τα μέσα της δεκαετίας του 1970, όταν ο σάχης ανακοίνωσε σχέδια για την κατασκευή 20 πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής για ειρηνική χρήση. Αυτό προκάλεσε έναν ανταγωνισμό μεταξύ δυτικών χωρών για να συμμετάσχουν στο εγχείρημα, αφού το πρόγραμμα αυτό συμβόλιζε την ισχύ μιας χώρας. Γι’ αυτό και το Ιράν έχει πληρώσει ένα υπέρογκο τίμημα με τη μορφή αμερικανικών κυρώσεων, οικονομικής δυσπραγίας και πλέον πολιτικής αστάθειας. Η κατασκευή μιας πυρηνικής βόμβας απαιτεί είτε ουράνιο είτε πλουτώνιο, αλλά χάρη σε μία συμφωνία, οι τέσσερις πιθανοί τρόποι με τους οποίους το Ιράν θα μπορούσε να αξιοποιήσει αυτά τα υλικά μπλοκάρονται.
Στο πλαίσιο μιας συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, η οδός εμπλουτισμού ουρανίου που θα μπορούσε να οδηγήσει σε πυρηνικό όπλο θα κλείσει.
Το Ιράν ενεπλάκη σοβαρά για πρώτη φορά με την πυρηνική ενέργεια το 1974, όταν η απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου το μετέτρεψε σε πλούσια χώρα και ο σάχης εκπόνησε σχέδια για την παραγωγή 24.000 MW ηλεκτρικής ενέργειας από 20 πυρηνικούς σταθμούς μέχρι το 1994. Καθώς αναμενόταν ότι το πετρέλαιο θα άρχιζε να μειώνεται μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1990, στόχος ήταν η ενεργειακή αυτάρκεια – τόσο ως προς την προμήθεια ενέργειας όσο και ως προς την τεχνική ικανότητα. Αυτό σήμαινε ότι το Ιράν στράφηκε προς την Ευρώπη και όχι προς τις ΗΠΑ ή τη Ρωσία για επενδύσεις.
Οι πυρηνικοί ειδικοί του σάχη πρότειναν η Βρετανία και το Ιράν να δημιουργήσουν μια κοινή πυρηνική εταιρεία που θα συνδύαζε ιρανικά κεφάλαια με βρετανική τεχνική τεχνογνωσία, ώστε να επιβλέπει την ανάπτυξη της πυρηνικής βιομηχανίας στο Ιράν και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στο πλαίσιο του σχεδίου, στο οποίο και οι δύο πλευρές θα αντιμετωπίζονταν ως ίσες, το Ηνωμένο Βασίλειο αναγνώρισε ότι θα έπρεπε να βοηθήσει το Ιράν να κατακτήσει ολόκληρο τον κύκλο εμπλουτισμού ουρανίου – κάτι που ο Χένρι Κίσινγκερ, υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ εκείνη την εποχή, επρόκειτο αργότερα να μετανιώσει.
Υπήρξαν στιγμές σημαντικής προόδου. Το 2013 το Ιράν ανέστειλε το δικαίωμά του να εμπλουτίζει ουράνιο. Υπήρξαν όμως και περίοδοι έντονης αντιπαράθεσης. Μεταξύ 2005 και 2013, ο πρόεδρος του Ιράν, Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, μιλούσε για το αναφαίρετο δικαίωμα του Ιράν σε «εμπλουτισμό βιομηχανικής κλίμακας στο πλαίσιο της Συνθήκης Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων». Κατήγγειλε την υποκρισία της Δύσης που προσπαθούσε να περιορίσει το Ιράν. «Αυτό σημαίνει ότι εσείς, η Δύση πρέπει να κατεβείτε από τους πύργους από ελεφαντόδοντο και να αφήσετε στην άκρη την αλαζονεία σας», συνήθιζε να λέει.
Μέχρι τη συμφωνία για τα πυρηνικά του 2015, η κυριαρχία του Ιράν στην ειρηνική πυρηνική τεχνολογία, συμπεριλαμβανομένου του εμπλουτισμού ουρανίου σε ιρανικό έδαφος, είχε αναχθεί στο απόλυτο δικαίωμα του Ιράν, ενώ ο τότε πρόεδρος του Ιράν, Χασάν Ρουχανί, δήλωνε ότι ο εγχώριος εμπλουτισμός ουρανίου αποτελεί «κόκκινη γραμμή». Το Ιράν θα χρειαζόταν δύο βασικά στοιχεία για να κατασκευάσει μια βόμβα ουρανίου: αρκετό υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο ώστε να παραχθεί επαρκής ποσότητα υλικού για την κατασκευή μιας τέτοιας βόμβας και δεκάδες χιλιάδες φυγοκεντρητές.
Σήμερα, το Ιράν διαθέτει απόθεμα ουρανίου αρκετό για τη δημιουργία 8 έως 10 πυρηνικών βομβών. Όμως, χάρη σε αυτή τη συμφωνία, το Ιράν πρέπει να μειώσει το απόθεμα ουρανίου του κατά 98% και να διατηρήσει το επίπεδο εμπλουτισμού ουρανίου στο 3,67% – σημαντικά χαμηλότερο από το επίπεδο εμπλουτισμού που απαιτείται για την κατασκευή μιας βόμβας.
Το Ιράν χρειάζεται επίσης δεκάδες χιλιάδες φυγοκεντρητές για να παράγει υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο για μια βόμβα. Αυτή τη στιγμή, το Ιράν διαθέτει σχεδόν 20.000 φυγοκεντρητές στις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου στη Νατάνζ και στο Φορντό. Ωστόσο, σύμφωνα με αυτή τη συμφωνία, το Ιράν πρέπει να μειώσει τους φυγοκεντρητές του σε 6.104 για τα επόμενα δέκα χρόνια. Δεν θα επιτρέπεται καθόλου εμπλουτισμός στην εγκατάσταση του Φορντό και οι μόνοι φυγοκεντρητές που θα επιτρέπεται να χρησιμοποιεί το Ιράν θα είναι τα παλαιότερα και λιγότερο αποδοτικά μοντέλα του. Όλα αυτά, όμως, φαίνονται να είναι λεπτομέρειες για τον Ντόναλντ Τραμπ, διότι εάν αποφασίσει τελικά την αποστολή των ειδικών δυνάμεων για την κατάσχεση του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, θα το πράξει είτε τηρεί η Τεχεράνη τις συμφωνίες για τους φυγοκεντρητές είτε όχι.
