Η τύχη του αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν επανέρχεται στο επίκεντρο των ανησυχιών της Ουάσιγκτον, καθώς νέες εκτιμήσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών δείχνουν ότι το υλικό που βρίσκεται στο υπόγειο πυρηνικό συγκρότημα του Ισφαχάν ίσως παραμένει προσβάσιμο.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία μέσα στο κλίμα στρατιωτικής έντασης που επικρατεί στην περιοχή.
Σύμφωνα με αξιωματούχους που έχουν γνώση απόρρητων εκθέσεων και τους οποίους επικαλούνται οι New York Times, οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούν ότι το Ιράν ή ακόμη και τρίτοι θα μπορούσαν να αποκτήσουν πρόσβαση στο κύριο απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου που είναι θαμμένο κάτω από το πυρηνικό συγκρότημα του Ισφαχάν, παρά τα αμερικανικά πλήγματα που έπληξαν την εγκατάσταση τον περασμένο Ιούνιο.
Πηγές που έχουν γνώση των εκτιμήσεων των υπηρεσιών πληροφοριών σημειώνουν ότι η ιρανική πλευρά ενδέχεται να μπορεί πλέον να φτάσει στο ουράνιο μέσω ενός ιδιαίτερα στενού σημείου εισόδου. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει άγνωστο πόσο γρήγορα θα μπορούσε να μεταφερθεί το υλικό, το οποίο βρίσκεται σε αέρια μορφή και φυλάσσεται σε ειδικούς κυλίνδρους.
Σε αυξημένη επιφυλακή
Αμερικανοί αξιωματούχοι τονίζουν ότι οι υπηρεσίες πληροφοριών των Ηνωμένων Πολιτειών παρακολουθούν στενά την εγκατάσταση στο Ισφαχάν και θεωρούν με υψηλό βαθμό βεβαιότητας ότι θα μπορούσαν να εντοπίσουν και να αντιδράσουν σε οποιαδήποτε προσπάθεια της ιρανικής κυβέρνησης ή άλλων ομάδων να μετακινήσουν το ουράνιο. Το συγκεκριμένο απόθεμα θεωρείται καθοριστικό σε περίπτωση που η Τεχεράνη αποφασίσει να προχωρήσει στην ανάπτυξη πυρηνικού όπλου.
Σε μια περίοδο όπου το Ιράν βρίσκεται σε αυξημένη επιφυλακή εξαιτίας των συνεχιζόμενων επιθέσεων από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, η τύχη αυτού του υλικού και οι τρόποι διασφάλισής του έχουν μετατραπεί σε βασικό ζήτημα για την κυβέρνηση Τραμπ.
Το Σάββατο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ ερωτήθηκε από δημοσιογράφους μέσα στο προεδρικό αεροσκάφος Air Force One αν θα εξεταζόταν το ενδεχόμενο αποστολής χερσαίων δυνάμεων για την εξασφάλιση του ουρανίου. «Αυτή τη στιγμή τους αποδεκατίζουμε, αλλά δεν έχουμε στοχεύσει σε αυτό» δήλωσε. «Είναι κάτι που θα μπορούσαμε να κάνουμε αργότερα. Δεν θα το κάναμε τώρα».
Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου υποστήριξε ότι η απόφαση για την έναρξη του πολέμου με το Ιράν συνδέεται εν μέρει με την επιλογή της Τεχεράνης να μεταφέρει τα πυρηνικά και πυραυλικά της προγράμματα βαθιά κάτω από το έδαφος ώστε να είναι, όπως είπε, «απρόσβλητα από οποιαδήποτε επίθεση».
Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν αποφασίσει να μην επιχειρήσουν την ανάκτηση του ουρανίου πέρυσι, μετά τον 12ήμερο πόλεμο κατά τον οποίο ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις στο Φορντό, στο Νατάνζ και στο Ισφαχάν δέχθηκαν εκτεταμένους βομβαρδισμούς. Εκείνη την περίοδο ο Τραμπ είχε εκτιμήσει ότι μια τέτοια αποστολή θα ήταν υπερβολικά επικίνδυνη.
Τα σενάρια της Ουάσιγκτον και οι επιλογές Τραμπ
Μια ενδεχόμενη ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων – πιθανότατα μονάδων ειδικών επιχειρήσεων – θα συνεπαγόταν σημαντικό ρίσκο. Αμερικανοί αξιωματούχοι σημειώνουν ότι η αεροπορική εκστρατεία κατά του Ιράν θα έπρεπε να συνεχιστεί για αρκετές ακόμη ημέρες ώστε να εξασθενήσουν περαιτέρω οι ιρανικές άμυνες πριν ληφθεί τελική απόφαση για μια τέτοια επιχείρηση.
Ο ίδιος ο Τραμπ αναφέρθηκε στους κινδύνους μιας τέτοιας επιχείρησης, αφήνοντας να εννοηθεί ότι θα χρειαστεί χρόνος πριν εξεταστεί σοβαρά. «Θα έλεγα ότι, αν το κάναμε ποτέ, θα είχαν αποδεκατιστεί τόσο πολύ ώστε δεν θα μπορούσαν να πολεμήσουν στο έδαφος» δήλωσε.
Τις τελευταίες εβδομάδες, ακόμη και πριν ξεκινήσει η στρατιωτική εκστρατεία, Αμερικανοί αξιωματούχοι συζητούσαν εναλλακτικά σενάρια είτε για τη διασφάλιση του ουρανίου είτε για τον αποκλεισμό της πρόσβασης της Τεχεράνης σε αυτό. Όπως προκύπτει από τις δημόσιες δηλώσεις του, ο Τραμπ δεν έχει ακόμη αποφασίσει αν θα στείλει χερσαίες δυνάμεις και συνεχίζει να εξετάζει διάφορες επιλογές.
Ανώτερος αξιωματούχος των ΗΠΑ δήλωσε ότι μια επιχείρηση κομάντος δεν αποτελεί μέρος του τρέχοντος πολεμικού σχεδιασμού κατά του Ιράν.
Παράλληλα υπάρχει και το ενδεχόμενο η αμερικανική πλευρά να ελπίζει ότι η απειλή μιας τέτοιας επιχείρησης θα μπορούσε να πιέσει το Ιράν να εγκαταλείψει το απόθεμα ουρανίου στο πλαίσιο διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις Αμερικανών αξιωματούχων, το Ιράν διαθέτει περίπου 970 λίβρες υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, με το μεγαλύτερο μέρος να αποθηκεύεται στο Ισφαχάν. Το υλικό έχει εμπλουτιστεί στο 60% και θα χρειαζόταν να φτάσει το 90% για να χρησιμοποιηθεί σε πυρηνικό όπλο. Ωστόσο το τελευταίο στάδιο θεωρείται σχετικά εύκολο εφόσον οι ιρανικές φυγοκεντρικές συσκευές παραμένουν σε λειτουργία.
Οι δορυφορικές εικόνες και η δραστηριότητα στις σήραγγες
Πριν από τις αμερικανικές επιθέσεις του περασμένου Ιουνίου, η ιρανική πλευρά είχε ήδη λάβει μέτρα για την προστασία των εγκαταστάσεων, μεταφέροντας μεγάλες ποσότητες χώματος στις εισόδους υπόγειων εγκαταστάσεων, μεταξύ των οποίων και στο δίκτυο σηράγγων του Ισφαχάν όπου φυλασσόταν το ουράνιο.
Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαπέλυσαν τα πλήγματα, χρησιμοποίησαν το ισχυρότερο συμβατικό όπλο τους, τη βόμβα Massive Ordnance Penetrator, για να πλήξουν τις υπόγειες εγκαταστάσεις στο Νατάνζ και στο Φορντό. Στην περίπτωση του Ισφαχάν όμως χρησιμοποιήθηκαν πύραυλοι κρουζ Tomahawk.
Εκτός από το απόθεμα ουρανίου, στο Ισφαχάν λειτουργούσε και ο ερευνητικός πυρηνικός αντιδραστήρας του Ιράν καθώς και εγκατάσταση όπου το αέριο ουράνιο μετατρεπόταν σε μέταλλο υψηλής πυκνότητας. Η διαδικασία αυτή, γνωστή ως μεταλλουργία ουρανίου, αποτελεί βασικό στάδιο για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.
Μετά τα πλήγματα, δορυφόροι υψηλής ανάλυσης κατέγραψαν μεταφορά εξοπλισμού εκσκαφής στην περιοχή. Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους και άλλα πρόσωπα που έχουν ενημερωθεί για τις εκτιμήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών, το Ιράν ξεκίνησε εργασίες για να αποκτήσει ξανά πρόσβαση στις υπόγειες σήραγγες. Οι εικόνες έδειξαν Ιρανούς να απομακρύνουν το χώμα που είχε τοποθετηθεί στις εισόδους καθώς και τα συντρίμμια από τα πλήγματα με πυραύλους Tomahawk.
Ανάλυση εμπορικών δορυφορικών εικόνων από την ομάδα οπτικών ερευνών των New York Times κατέληξε σε παρόμοια συμπεράσματα, εντοπίζοντας ενδείξεις εκσκαφών σε πολλαπλά σημεία γύρω από το Ισφαχάν.
Σε μια περιοχή λίγο βόρεια της κύριας εγκατάστασης, δορυφορικές φωτογραφίες έδειξαν αρκετά μηχανήματα να μετακινούν μεγάλες ποσότητες χώματος. Οι εικόνες υποδηλώνουν ότι εργαζόμενοι άνοιξαν έναν λάκκο, τοποθέτησαν μέσα σε αυτόν ένα άγνωστο αντικείμενο καλυμμένο με μουσαμά και στη συνέχεια το έθαψαν.
Σε άλλη περιοχή βορειοανατολικά της εγκατάστασης δεν είχε παρατηρηθεί σημαντική δραστηριότητα μέχρι πρόσφατα, όταν δορυφορικές εικόνες έδειξαν έναν γερανό να φορτώνει χώμα σε φορτηγό.
Παράλληλα, δορυφορικά δεδομένα του Φεβρουαρίου κατέγραψαν έντονη μετακίνηση γης σε αρκετές εισόδους σηράγγων, συμπεριλαμβανομένης μιας σήραγγας στη δυτική πλευρά της εγκατάστασης.
Παραμένει ασαφές αν το χώμα μεταφέρθηκε σε άλλες περιοχές ή αν χρησιμοποιήθηκε για την ενίσχυση των εισόδων των σηράγγων ώστε να προστατευθούν από μελλοντικές επιθέσεις.
Νωρίτερα φέτος, ερευνητές του Institute for Science and International Security είχαν επίσης καταγράψει αυξημένη δραστηριότητα στον δρόμο που οδηγεί στις εισόδους των σηράγγων. Σε σχετική έκθεση εκτίμησαν ότι ορισμένες είσοδοι μπορεί να έχουν καλυφθεί με χώμα ως προετοιμασία για πιθανά πλήγματα, με τρόπο παρόμοιο με τις κινήσεις που είχε πραγματοποιήσει το Ιράν πριν από τις επιθέσεις του Ιουνίου 2025.
