Η κυβέρνηση Τραμπ έχει καταστήσει σαφές πως θέλει να πάρει υπό τον έλεγχό της τη Γροιλανδία, επικαλούμενη επιτακτικούς λόγους «εθνικής ασφάλειας». Μάλιστα, η αμερικανική ηγεσία διεμήνυσε πως θα προχωρήσει στις απαραίτητες ενέργειες για την περιοχή «είτε το επιθυμούν οι εμπλεκόμενοι είτε όχι».

«Αυτό φέρνει την ΕΕ και το ΝΑΤΟ σε δύσκολη θέση», γράφει ο ανταποκριτής του Guardian, Jon Henley. Η Γροιλανδία, ένα σε μεγάλο βαθμό αυτοδιοικούμενο τμήμα της Δανίας, δεν είναι μέλος της ένωσης (ΕΕ), αλλά καλύπτεται από τις εγγυήσεις της αμυντικής συμμαχίας του ΝΑΤΟ λόγω της συμμετοχής της Δανίας. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν υπερασπιστεί σθεναρά την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και το δικαίωμα της Γροιλανδίας και της Δανίας να αποφασίζουν για θέματα που τους αφορούν, αλλά δεν υπάρχει ακόμη σαφής στρατηγική για το πώς θα μπορούσαν να αποτρέψουν τον Τραμπ – ή πώς θα μπορούσαν να απαντήσουν σε περίπτωση που προβεί σε αυτή την κίνηση.

Ακολουθούν μερικές από τις επιλογές που έχουν:

Διπλωματία και ασφάλεια στην Αρκτική

Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, με επικεφαλής τον πρεσβευτή της Δανίας στις ΗΠΑ, Jesper Møller Sørensen, και τον απεσταλμένο της Γροιλανδίας, Jacob Isbosethsen, έχουν ήδη αρχίσει να ασκούν πιέσεις σε Αμερικανούς νομοθέτες με την ελπίδα να μεταπείσουν τον πρόεδρο των ΗΠΑ. Οι διπλωματικές προσεγγίσεις έχουν επίσης σαν στόχο την ικανοποίηση των ανησυχιών των ΗΠΑ τονίζοντας ότι μια αμυντική συνθήκη ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη Δανία που υπάρχει από το 1951 και επικαιροποιήθηκε το 2004, επιτρέπει ήδη τη μαζική επέκταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στο νησί και τη δημιουργία νέων βάσεων.

Αν και οι ισχυρισμοί του Τραμπ ότι η Γροιλανδία «είναι γεμάτη από κινεζικά και ρωσικά πλοία παντού» είναι εμφανώς υπερβολικοί, οι διπλωμάτες πιστεύουν ότι κάποιου είδους συντονισμένη δυτική κίνηση για την ενίσχυση της εξωτερικής ασφάλειας της Γροιλανδίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποκλιμάκωση. Αξιωματούχοι της ΕΕ δήλωσαν ότι αυτό θα μπορούσε να βασιστεί στο μοντέλο του «Baltic Sentry», μιας επιχείρησης του ΝΑΤΟ που ξεκίνησε πέρυσι για την ασφάλεια των υποδομών στη Βαλτική Θάλασσα, και του «Eastern Sentry», το οποίο επέκτεινε την ιδέα για την ευρύτερη προστασία της ανατολικής πτέρυγας της Ευρώπης από drones και άλλες απειλές.

Οικονομικές κυρώσεις

Θεωρητικά, η ΕΕ – μια αγορά 450 εκατομμυρίων ανθρώπων – διαθέτει σημαντική οικονομική ισχύ έναντι των ΗΠΑ και θα μπορούσε να απειλήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες με αντίμετρα που κυμαίνονται από το κλείσιμο των αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στην Ευρώπη έως την απαγόρευση των αγορών αμερικανικών κρατικών ομολόγων.

Το πλέον συζητημένο εργαλείο αποτροπής της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι το «Μέσο κατά του Εξαναγκασμού» (Anti-Coercion Instrument), γνωστό στους διπλωματικούς κύκλους και ως «εμπορική μπαζούκα». Το όπλο αυτό παρέχει στην Κομισιόν τη δυνατότητα να εξαπολύσει μια ολοκληρωτική οικονομική αντεπίθεση, που σύμφωνα με τον Henley περιλαμβάνει:

  • Αποκλεισμό αμερικανικών προϊόντων και υπηρεσιών από την ευρωπαϊκή αγορά.
  • Επιβολή εξοντωτικών δασμών σε στρατηγικούς κλάδους των ΗΠΑ.
  • Άρση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (Intellectual Property), επιτρέποντας ουσιαστικά την αντιγραφή αμερικανικής τεχνολογίας.
  • Πάγωμα επενδυτικών κεφαλαίων από τις ΗΠΑ.

Ωστόσο, όπως σημείωσε ο Jean-Marie Guéhenno, πρώην ανώτατος αξιωματούχος του ΟΗΕ, η Ευρώπη βασίζεται σε τεράστιο βαθμό σε αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας. «Είτε πρόκειται για την προστασία δεδομένων, την τεχνητή νοημοσύνη ή τις ενημερώσεις λογισμικού, συμπεριλαμβανομένων αυτών για την άμυνα, η Ευρώπη παραμένει στο έλεος της αμερικανικής καλής θέλησης».

Επιπλέον, για να είναι αποτελεσματική οποιαδήποτε απειλή οικονομικών κυρώσεων, ο Τραμπ θα έπρεπε να πιστέψει ότι είναι πραγματική – κάτι που, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, είναι ολοφάνερο ότι δεν συμβαίνει.

Επενδύσεις στη Γροιλανδία

Η οικονομία της Γροιλανδίας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις ετήσιες επιδοτήσεις από τη Δανία, οι οποίες ανήλθαν πέρυσι σε περίπου 4 δισεκατομμύρια κορώνες Δανίας (περίπου 530 εκατομμύρια ευρώ), καλύπτοντας σχεδόν το ήμισυ του προϋπολογισμού δημοσίων δαπανών της αχανούς περιοχής και αντιπροσωπεύοντας περίπου το 20% του ΑΕΠ της. Οι υποσχέσεις του Τραμπ να «επενδύσει δισεκατομμύρια» θα μπορούσαν να εξισωθούν από την ΕΕ σε μια προσπάθεια να κρατηθεί το νησί –το οποίο, κάποια στιγμή στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον, θεωρείται πιθανό να ψηφίσει υπέρ της ανεξαρτησίας από τη Δανία– μακριά από τα οικονομικά δεσμά των ΗΠΑ.

Σύμφωνα με ένα προσχέδιο της Επιτροπής, από το 2028 η ΕΕ θα μπορούσε να διπλασιάσει τις δεσμεύσεις της προς τη Γροιλανδία για να φτάσει το ύψος της ετήσιας δανικής επιχορήγησης, ενώ το νησί θα μπορούσε επίσης να υποβάλει αίτηση για χρηματοδότηση της ΕΕ ύψους έως και 44 εκατομμυρίων ευρώ για απομακρυσμένες περιοχές που συνδέονται με την ΕΕ.

Δέσμευση στρατευμάτων

Σε μια μελέτη για το think tank Bruegel, οι Moreno Bertoldi και Marco Buti υποστήριξαν ότι οι κυβερνήσεις της ΕΕ θα πρέπει να «προστατεύσουν ενεργά τη Γροιλανδία από τον αμερικανικό επεκτατισμό», προσθέτοντας: «Η ΕΕ διαθέτει ικανότητα ταχείας ανάπτυξης και αυτή θα πρέπει να ενεργοποιηθεί». Επιπρόσθετα ανέφεραν ότι ευρωπαϊκά στρατεύματα θα πρέπει να αναπτυχθούν στο νησί «ως μήνυμα της δέσμευσης της Ευρώπης στην εδαφική ακεραιότητα της Γροιλανδίας».

Αν και αυτό δεν θα εμπόδιζε την προσάρτηση από τις ΗΠΑ, θα την καθιστούσε πολύ πιο περίπλοκη. «Αν και δεν θα υπήρχε ανάγκη για ένοπλη αντιπαράθεση, το θέαμα των ΗΠΑ να αιχμαλωτίζουν τα στρατεύματα των στενότερων συμμάχων τους θα κατέστρεφε την αξιοπιστία των ΗΠΑ, θα αμαύρωνε τη διεθνή τους φήμη και θα επηρέαζε έντονα το αμερικανικό κοινό και το Κογκρέσο», υποστήριξαν.

«Αυτό ίσως αναγκάσει τον Τραμπ να αναθεωρήσει», καταλήγει Henley.