Δυναμικά φαίνεται να επανέρχεται στο πολιτικό προσκήνιο του Ιράν, το όνομα του Ρεζά Παχλαβί, σχεδόν μισό αιώνα μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979, που ανέτρεψε τη μοναρχία και έστειλε τη βασιλική οικογένεια στην εξορία.

Ο Ρεζά Παχλαβί ήταν μόλις 16 ετών όταν η ιρανική επανάσταση του 1979 ανέτρεψε την 40ετή διακυβέρνηση του πατέρα του. Ως πρωτότοκος γιος του Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, ήταν ο πρώτος στη σειρά διαδοχής για να κληρονομήσει το πλούσιο σε πετρέλαιο χιλιετές αυτοκρατορικό θρόνο.

Τώρα, σε ηλικία 65 ετών, σχεδόν μισό αιώνα μετά την απώλεια του κληρονομικού του δικαιώματος, η αναμονή του μπορεί τελικά να φτάνει στο τέλος της. «Είμαι έτοιμος να επιστρέψω», διαμηνύει, ζητώντας από το λαό να κλιμακώσει τις διαδηλώσεις του, παραλύοντας το κράτος, μέσω διαγγέλματος του στο Χ.

Στη σχετική ανάρτησή του σημειώνει:

«Αγαπητοί μου συμπατριώτες,

Με το θάρρος και τη σταθερότητά σας έχετε προκαλέσει τον θαυμασμό ολόκληρου του κόσμου. Η νέα, μαζική και επιβλητική παρουσία σας στους δρόμους σε όλο το Ιράν, το βράδυ της Παρασκευής, ήταν μια ηχηρή απάντηση στις απειλές του προδότη και εγκληματία ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Είμαι βέβαιος ότι είδε αυτές τις εικόνες από το κρησφύγετό του και κυριολεκτικά έτρεμε από φόβο.

Τώρα, μετά τη δυναμική ανταπόκρισή σας στο πρώτο κάλεσμα, είμαι σίγουρος ότι, με πιο στοχευμένη παρουσία στους δρόμους και ταυτόχρονα με τη διακοπή των οικονομικών “αρτηριών”, θα φέρουμε την Ισλαμική Δημοκρατία και τον φθαρμένο και εύθραυστο μηχανισμό καταστολής της πλήρως στα γόνατα.

Σε αυτό το πλαίσιο, καλώ τους εργάτες και τους εργαζόμενους στους κρίσιμους τομείς της οικονομίας – ιδίως στις μεταφορές, καθώς και στο πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και την ενέργεια – να ξεκινήσουν τη διαδικασία γενικής απεργίας.

Παράλληλα, ζητώ από όλους σας σήμερα και αύριο, Σάββατο και Κυριακή (20 και 21 του μήνα), αυτή τη φορά από τις 6 το απόγευμα, να βγείτε στους δρόμους με σημαίες, εικόνες και εθνικά σύμβολα και να κάνετε τους δημόσιους χώρους δικούς σας. Ο στόχος μας πλέον δεν είναι απλώς να βγαίνουμε στους δρόμους· στόχος είναι να προετοιμαστούμε για την κατάληψη των κέντρων των πόλεων και τη διατήρησή τους.

Για να το πετύχουμε αυτό, κινηθείτε όσο γίνεται από διαφορετικές διαδρομές προς τα πιο κεντρικά σημεία των πόλεων και στο τέλος ενώστε τις διάσπαρτες ομάδες. Ταυτόχρονα, προετοιμαστείτε από τώρα για παραμονή στους δρόμους και φροντίστε για τον απαραίτητο εξοπλισμό.

Προς τη νεολαία της Φρουράς του Αιώνιου Ιράν και προς όλες τις ένοπλες και δυνάμεις ασφαλείας που έχουν ενταχθεί στην εθνική συνεργασία, λέω: Επιβραδύνετε και αποδιοργανώστε ακόμη περισσότερο τη μηχανή καταστολής, ώστε την καθοριστική ημέρα να τη θέσουμε οριστικά εκτός λειτουργίας.

Κι εγώ προετοιμάζω την επιστροφή μου στην πατρίδα, για να βρίσκομαι δίπλα σας, στον μεγάλο λαό του Ιράν, τη στιγμή της νίκης της εθνικής μας επανάστασης. Πιστεύω ακράδαντα ότι εκείνη η ημέρα είναι πολύ κοντά».

«Αυτή είναι η τελευταία μάχη – Ο Παχλαβί θα επιστρέψει!»

«Αυτή είναι η τελευταία μάχη. Ο Παχλαβί θα επιστρέψει!» ήταν ένα από τα συνθήματα των πανεθνικών διαδηλώσεων που συγκλόνισαν το Ιράν την Πέμπτη το βράδυ, αφού ο εξόριστος πρώην πρίγκιπας προέτρεψε τους συμπατριώτες του να βγουν στους δρόμους.

Διαδηλωτές φώναζαν συνθήματα υπέρ της μοναρχίας, όπως «Ζήτω ο βασιλιάς» και «Ρεζά Σαχ, ο Θεός να αναπαύσει την ψυχή σου», σε μια ένδειξη πρωτοφανούς αμφισβήτησης του ισλαμικού καθεστώτος.

Οι διαδηλώσεις της Πέμπτης ήταν το αποκορύφωμα των διαδηλώσεων που ξεκίνησαν στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης με αφορμή τα οικονομικά προβλήματα, αλλά γρήγορα απέκτησαν αντι-καθεστωτικό χαρακτήρα. Ο Παχλαβί, ο οποίος ζει στις ΗΠΑ, προσπάθησε να αναδειχθεί ως de facto πολιτικός εκφραστής της λαϊκής δυσαρέσκειας, σύμφωνα με το CNN, σε μια χώρα όπου η στήριξη στη μοναρχία παραμένει ταμπού και ποινικό αδίκημα.

Η υποστήριξη της ανατραπείσας μοναρχίας είναι ταμπού στο Ιράν, αποτελεί ποινικό αδίκημα και είναι ένα συναίσθημα που από καιρό αποδοκιμάζεται από μια κοινωνία που οργάνωσε μια λαϊκή εξέγερση για να ανατρέψει τη δικτατορία του Σάχη.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι δεν είναι σαφές αν η αυξανόμενη προβολή του Παχλαβί αντανακλά πραγματική επιθυμία για αποκατάσταση της μοναρχίας ή αν αποτελεί κυρίως ένδειξη της απόγνωσης των πολιτών απέναντι σε ένα αυταρχικό θεοκρατικό καθεστώς. «Ο Ρεζά Παχλαβί έχει αναμφίβολα ενισχύσει την επιρροή του και έχει αναδειχθεί σε βασικό παίκτη της ιρανικής αντιπολίτευσης», σημειώνει ο ακαδημαϊκός Αράς Αζίζι, «όμως παραμένει μια διχαστική φιγούρα και όχι ενοποιητική».

Για δεκαετίες, η Ισλαμική Δημοκρατία έχει εξουδετερώσει την εσωτερική αντιπολίτευση, φυλακίζοντας τους επικριτές της, συμπεριλαμβανομένων των πρώην προέδρων. Ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ διατηρεί τον απόλυτο έλεγχο, γεγονός που ενδυνάμωσε την εξωτερική αντιπολίτευση, που προέκυψε από τη μεγάλη διασπορά του Ιράν και έβγαλε από την αφάνεια προσωπικότητες όπως ο Παχλαβί.

Ο Παχλαβί βρέθηκε για πρώτη φορά στο προσκήνιο το 2020, όταν το Ιράν κατά λάθος κατέρριψε μια εμπορική πτήση που είχε απογειωθεί από την Τεχεράνη με προορισμό την Ουκρανία. Το περιστατικό κινητοποίησε την εξωτερική αντιπολίτευση, ωθώντας την να συσπειρωθεί σε ένα συμβούλιο με τον Παχλαβί ως εξέχον μέλος.

Οι διαφωνίες μεταξύ των διαφόρων ιρανικών αντιφρονούντων οδήγησαν στην πρόωρη διάλυση του συμβουλίου. Ωστόσο, ο Παχλαβί παρέμεινε το πιο γνωστό πρόσωπο της αντιπολίτευσης. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου υπήρξε ο πιο γνωστός υποστηρικτής του. Πρόκειται για μια συμμαχία που έχει πολώσει τους Ιρανούς.

Ο ίδιος εμφανίζεται επιφυλακτικός ως προς τον ρόλο που θα αναλάβει, δηλώνοντας ότι θα μπορούσε να ηγηθεί μιας μεταβατικής περιόδου εφόσον οι διαδηλώσεις οδηγήσουν σε ανατροπή του καθεστώτος. Ωστόσο, δεν έχει παρουσιάσει συγκεκριμένο σχέδιο, γεγονός που προκαλεί σκεπτικισμό ακόμη και μεταξύ υποστηρικτών του. «Μιλά για μεταβατική κυβέρνηση αλλά χωρίς να εξηγεί ποιοι θα συμμετέχουν και πώς θα λειτουργήσει το σύστημα», επισημαίνει ο καθηγητής Βάλι Νασρ στο CNN.

Η συσπείρωση γύρω από τον Παχλαβί είναι το πιο σίγουρο σημάδι, σύμφωνα με αναλυτές, ότι η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν φαίνεται να έχει φτάσει σε αδιέξοδο. Η οικονομία δοκιμάζεται από χρόνια διαφθοράς και διεθνείς κυρώσεις, οι νέοι ασφυκτιούν από τον περιορισμό των ελευθεριών και η κοινωνική δυσαρέσκεια διογκώνεται. «Οι Ιρανοί δεν στρέφονται προς τον Παχλαβί επειδή αποτελεί λύση, αλλά επειδή νιώθουν ότι δεν έχουν άλλες επιλογές», τονίζει ο Νασρ.

Ο Παχλαβί εκμεταλλεύεται αυτή τη νοσταλγία για την προεπαναστατική εποχή. «Πολλοί ηλικιωμένοι Ιρανοί θυμούνται τη μέρα που γεννήθηκα και τον εθνικό ενθουσιασμό που επικράτησε», δήλωσε αυτή την εβδομάδα στην εφημερίδα The Wall Street Journal. «Αλλά τώρα, σε ηλικία 65 ετών… οι νέοι Ιρανοί με αποκαλούν πατέρα. Και αυτό είναι το καλύτερο πράγμα».