Τρώτε προσεκτικά, αποφεύγετε τα λιπαρά, κινείστε καθημερινά, κάνετε εξετάσεις και παρ’ όλα αυτά οι τιμές της χοληστερίνης παραμένουν υψηλές. Και το ερώτημα που βασανίζει πολλούς είναι ένα: «Τι κάνω λάθος;».
Η αλήθεια είναι ότι, σε πολλές περιπτώσεις, δεν κάνετε τίποτα λάθος. Η χοληστερόλη δεν εξαρτάται μόνο από τις επιλογές στο πιάτο ή από το πόσο συχνά γυμνάζεστε. Επηρεάζεται και από παράγοντες που δεν μπορείτε να ελέγξετε εύκολα, όπως ο τρόπος που λειτουργεί ο οργανισμός σας, η ορμονική ισορροπία και –πολύ συχνά– η γενετική προδιάθεση.
Γι’ αυτό και υπάρχουν άνθρωποι που παρότι ακολουθούν πιστά όλες τις οδηγίες, συνεχίζουν να βλέπουν στις εξετάσεις τους υψηλή χοληστερόλη. Όπως επισημαίνουν ειδικοί στο Eating Well, κατανοώντας τι πραγματικά κρύβεται πίσω από αυτό το φαινόμενο, μπορείτε να στραφείτε σε λύσεις που ταιριάζουν πραγματικά στις ανάγκες του οργανισμού σας.
Πώς η γενετική μπορεί να προκαλέσει υψηλή χοληστερόλη
Οικογενής υπερχοληστερολαιμία
Η γενετική μπορεί να επηρεάσει την υψηλή χοληστερόλη με διάφορους τρόπους. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η οικογενής υπερχοληστερολαιμία, η οποία προκαλεί υψηλή χοληστερόλη. Η πάθηση αυτή επηρεάζει την ικανότητα του οργανισμού να απομακρύνει την LDL («κακή») χοληστερόλη από το αίμα, λόγω μετάλλαξης σε ένα από τα γονίδια που είναι υπεύθυνα για τους υποδοχείς της LDL. Έρευνες δείχνουν ότι αυτή η κληρονομική διαταραχή επηρεάζει περίπου 1 στους 250 ανθρώπους, αλλά συχνά παραμένει αδιάγνωστη.
Ως αποτέλεσμα, η χοληστερόλη μπορεί να συσσωρεύεται στο αίμα και στα τοιχώματα των αρτηριών. Με την πάροδο του χρόνου, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε δημιουργία πλάκας και σκλήρυνση των αρτηριακών τοιχωμάτων, γνωστή ως αθηροσκλήρωση. Για κάποιον με οικογενή υπερχοληστερολαιμία, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής συνήθως δεν επαρκούν. Συνήθως απαιτούνται φάρμακα, όπως οι στατίνες ή οι αναστολείς PCSK9, για να μειωθεί η χοληστερόλη σε πιο ασφαλή επίπεδα.
Παραλλαγές του γονιδίου ApoE
Το γονίδιο της απολιποπρωτεΐνης Ε παίζει βασικό ρόλο στο πώς το σώμα μεταφέρει και επεξεργάζεται τα λίπη. Υπάρχουν τρεις κοινές παραλλαγές του ApoE: E2, E3 και E4. Τα άτομα που γεννιούνται με τον γονότυπο ApoE4 έχουν υψηλότερο κίνδυνο για αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης, καρδιακή νόσο και ακόμη και νόσο Αλτσχάιμερ. Τα συγκεκριμένα άτομα μπορεί να χρειάζονται μια πιο εξατομικευμένη προσέγγιση στη διαχείριση της χοληστερόλης και ίσως να ελέγχουν καλύτερα τα επίπεδά της με μια διατροφή χαμηλή σε λιπαρά και υψηλότερη σε υδατάνθρακες, ιδανικά προερχόμενους κυρίως από τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες, όπως τα δημητριακά ολικής άλεσης, τα όσπρια, τα φρούτα και τα αμυλούχα λαχανικά.
Γενετικές παραλλαγές που επηρεάζουν τον μεταβολισμό της χοληστερόλης
Υπάρχουν αρκετές γενετικές παραλλαγές που μπορούν να επηρεάσουν το πώς παράγεται και διασπάται η χοληστερόλη. Ορισμένοι άνθρωποι παράγουν φυσικά περισσότερη χοληστερόλη στο ήπαρ, ενώ άλλοι μπορεί να επαναπορροφούν περισσότερη χοληστερόλη από το πεπτικό σύστημα.
Αυτές οι γενετικές διαφορές δεν προκαλούν απαραίτητα από μόνες τους επικίνδυνα υψηλά επίπεδα χοληστερόλης, αλλά μπορούν να δημιουργήσουν συνθήκες όπου η χοληστερόλη αυξάνεται πιο εύκολα, ακόμη και με διατροφή χαμηλή σε κορεσμένα λιπαρά και πλούσια σε φυτικές ίνες.
Με άλλα λόγια, το σώμα σας μπορεί απλώς να είναι προγραμματισμένο να διατηρεί ένα υψηλότερο βασικό επίπεδο. Η κατανόηση του ρόλου της γενετικής μπορεί να σας βοηθήσει να προσεγγίσετε τη διαχείριση της χοληστερόλης με μεγαλύτερη σαφήνεια και, αν οι αλλαγές στον τρόπο ζωής δεν επαρκούν, ο γιατρός σας μπορεί να προτείνει επιπλέον στρατηγικές μείωσης της χοληστερόλης.
Γενετική επίδραση στο σωματικό βάρος και την ευαισθησία στην ινσουλίνη
Η γενετική παίζει επίσης σημαντικό ρόλο και στο πώς το σώμα αποθηκεύει λίπος, στο πόσο εύκολα παίρνει κανείς βάρος και στο πόσο αποτελεσματικά διαχειρίζεται το σάκχαρο στο αίμα. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν το γνωρίζουν, αλλά η αντίσταση στην ινσουλίνη μπορεί να αυξήσει τα τριγλυκερίδια και να μειώσει την HDL («καλή») χοληστερόλη.
Ακόμη και με τακτική άσκηση και υγιεινή διατροφή, ένα άτομο με γενετική προδιάθεση στην αντίσταση στην ινσουλίνη μπορεί να συνεχίσει να βλέπει μεταβολές στη χοληστερόλη που είναι δύσκολο να ελεγχθούν μόνο με τον τρόπο ζωής. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι υγιεινές συνήθειες δεν έχουν σημασία. Έχουν και μάλιστα μεγάλη, όμως αναδεικνύει γιατί ορισμένοι άνθρωποι χρειάζονται ένα πιο ολοκληρωμένο πλάνο φροντίδας.
Το σημαντικό είναι η κατανόηση πως σε ορισμένες περιπτώσεις η υψηλή χοληστερίνη δεν αποτελεί προσωπική αποτυχία, καθώς η διατροφή και η άσκηση μπορεί να μην είναι αρκετές. Εξετάζοντας πιο βαθιά πιθανές βασικές αιτίες, όπως η γενετική, η λειτουργία του θυρεοειδούς, η υγεία του ήπατος, τα φάρμακα ή άλλες υποκείμενες καταστάσεις, επιτυγχάνεται η ενδυνάμωση του ατόμου στη μάχη κατά τη χοληστερόλης και η σωστή ενημέρωση βοηθάει στην επιλογή των επόμενων βημάτων προς τη βελτίωση της καρδιακής υγείας.
Άλλοι λόγοι που μπορεί να έχετε υψηλή χοληστερόλη
Ακόμη κι αν η διατροφή και ο τρόπος ζωής σας φαίνονται «άψογοι», υπάρχουν αρκετοί άλλοι παράγοντες – εκτός από τη γενετική – που μπορούν να επηρεάσουν τα επίπεδα χοληστερόλης. Μερικοί από αυτούς που συχνά παραβλέπονται είναι:
Τα φάρμακα: Ορισμένα φάρμακα μπορούν να αυξήσουν τη χοληστερόλη. Αν έχετε υψηλή χοληστερόλη, είναι σημαντικό να ρωτήσετε τον γιατρό σας για την πιθανότητα ανεπιθύμητων παρενεργειών που επηρεάζουν τα επίπεδα χοληστερόλης όταν ξεκινάτε νέα φαρμακευτική αγωγή.
Οι διαταραχές θυρεοειδούς: Ο υποθυρεοειδισμός, δηλαδή η χαμηλή λειτουργία του θυρεοειδούς, μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερα επίπεδα LDL, επειδή ο θυρεοειδής βοηθά στη ρύθμιση του μεταβολισμού της χοληστερόλης. Ακόμη και ο ήπιος υποθυρεοειδισμός μπορεί να έχει αισθητή επίδραση.
Το χρόνιο στρες: Ένα άτομο που έχει υψηλά επίπεδα στρες έχει αυξημένη παραγωγή της ορμόνης κορτιζόλης, η οποία μπορεί να επηρεάσει τα επίπεδα χοληστερόλης. Το στρες μπορεί επίσης να επηρεάσει τον ύπνο, τις διατροφικές συνήθειες και τη φλεγμονή, παράγοντες που συμβάλλουν στην αύξηση της χοληστερόλης.
Το κάπνισμα ή η έκθεση σε παθητικό κάπνισμα: Το κάπνισμα μπορεί να επηρεάσει τα αιμοφόρα αγγεία και να μειώσει την HDL χοληστερόλη, καθιστώντας την LDL πιο επιβλαβή. Ακόμη και η έκθεση σε παθητικό κάπνισμα μπορεί να έχει σημαντική επίδραση στα επίπεδα χοληστερόλης.
Η σημασία ενός εξατομικευμένου πλάνου
Η υψηλή χοληστερόλη είναι ένα σύνθετο ζήτημα υγείας που δεν καθορίζεται πάντα αποκλειστικά από το τι υπάρχει στο πιάτο σας. Η γενετική, οι ορμόνες, οι μεταβολικές τάσεις, τα φάρμακα και άλλες καταστάσεις υγείας παίζουν ρόλο στη διαμόρφωση του προφίλ χοληστερόλης σας. Αν και οι αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως η αύξηση των φυτικών ινών, η τακτική σωματική δραστηριότητα και η μείωση των κορεσμένων λιπαρών, μπορούν να έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο, δεν αρκούν για όλους.
Η κατανόηση των γενετικών και βιολογικών παραγόντων που εμπλέκονται μπορεί να μειώσει την απογοήτευση και να μετατοπίσει το ενδιαφέρον προς μια αποτελεσματικότερη προσέγγιση στη διαχείριση της χοληστερόλης. Αν κάνετε τα πάντα «σωστά» και παρ’ όλα αυτά βλέπετε υψηλές τιμές, ίσως είναι η στιγμή να μιλήσετε με τον γιατρό σας για ένα εξατομικευμένο πλάνο.
