«Το ΑΙ στην εξωσωματική και ο έλεγχος των εμβρύων από πολύ πρώιμο στάδιο» – Ο Στέφανος Χανδακάς στο Newsbeast

Έχει άλλαξει το μέλλον χιλιάδων ζευγαριών, έχει βοηθήσει στο πρόβλημα του δημογραφικού στη χώρα μας, έχει δώσει ελπίδα σε οικογένειες που ζούνε σε ακριτικά νησιά. Ο Στέφανος Χανδακάς, μαιευτήρας-γυναικολόγος ιδρυτής της HOPEgenesis και Πρόεδρος του ΔΣ του ΜΗΤΕΡΑ σε συνέντευξη που παραχώρησε στο Newsbeast δίνει απαντήσεις σε θέματα που απασχολούν τις γυναίκες που θέλουν να γίνουν μητέρες και πόσο η τεχνολογία έχει βοηθήσει πολύ στην επιστήμη.

Δείτε όλη τη συνέντευξη

Τι αλλάζει η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή

Ο ίδιος περιγράφει την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή ως μία από τις πιο καθοριστικές ιατρικές εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών, που άνοιξε έναν νέο δρόμο για ζευγάρια τα οποία, μέχρι τη δεκαετία του 1970, δεν είχαν ουσιαστικά εναλλακτικές όταν η σύλληψη δεν ερχόταν. Μετά τη γέννηση του πρώτου παιδιού με εξωσωματική γονιμοποίηση το 1978, η ιατρική κοινότητα απέκτησε εργαλεία για να εντοπίζει το πρόβλημα, είτε αφορά τη γυναίκα είτε τον άντρα, και να δίνει λύσεις μέσα στο εργαστήριο, οδηγώντας στη γέννηση εκατομμυρίων παιδιών παγκοσμίως.

Η ηλικία και οι πιθανότητες

Ο Στέφανος Χανδακάς εξηγεί ότι η ηλικία της γυναίκας παραμένει κρίσιμος παράγοντας, με την πιθανότητα σύλληψης να μειώνεται όσο περνούν τα χρόνια. Αναφέρει ενδεικτικά ότι μέχρι τα 35 η πιθανότητα είναι περίπου 70%, γύρω στα 40 πέφτει στο 15% με 20%, ενώ μετά τα 45 κινείται κάτω από 5%. Στη μονάδα εξωσωματικής στο ΜΗΤΕΡΑ, όπως λέει, η μέση ηλικία που ένα ζευγάρι αναζητά βοήθεια είναι 40,3 έτη για τη γυναίκα, κάτι που συνδέεται με καθυστέρηση, ανασφάλεια, κοινωνικά ταμπού και φόβο γύρω από τη διαδικασία.

Η τεχνητή νοημοσύνη μέσα στο εργαστήριο

Σημαντικό κομμάτι της συζήτησης αφορά τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης στον έλεγχο των ωαρίων και στην παρακολούθηση της ανάπτυξης των εμβρύων από πολύ πρώιμο στάδιο. Ο ίδιος περιγράφει πως, με τεχνολογίες timelapse, η ομάδα μπορεί να αξιολογεί την πορεία των εμβρύων με μεγαλύτερη ακρίβεια, να ξεχωρίζει ποια έχουν καλύτερες προοπτικές και να μειώνει την ανάγκη για πιο παρεμβατικές διαδικασίες, όταν αυτό είναι εφικτό. Παράλληλα, σημειώνει ότι η εξέλιξη αφορά και φαρμακευτικές βελτιώσεις, με στόχο να χορηγούνται λιγότερα φάρμακα, χωρίς να τίθεται θέμα ασφάλειας.

Οι φόβοι για τα φάρμακα και ο μύθος του κινδύνου

Ένα από τα πιο συχνά ερωτήματα που δέχεται, όπως λέει, είναι αν τα φάρμακα της εξωσωματικής είναι επικίνδυνα ή αν συνδέονται με καρκίνο. Ο Στέφανος Χανδακάς επιμένει ότι πρόκειται για μύθο που χρειάζεται αποσαφήνιση, τονίζοντας τη σημασία της evidence based ιατρικής και του επιστημονικού ελέγχου πίσω από κάθε θεραπευτικό πρωτόκολλο που εφαρμόζεται.

Το κενό στήριξης και το βάρος στο ζευγάρι

Ο ίδιος θέτει και την οικονομική διάσταση, λέγοντας ότι, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ελλάδα αποτελεί εξαίρεση ως προς την άμεση οικονομική στήριξη της εξωσωματικής, πέρα από τη συμμετοχή στο κόστος των φαρμάκων. Όπως αναφέρει, ένα ζευγάρι μπορεί να επιβαρυνθεί με 3.000 έως 4.000 ευρώ, ενώ επισημαίνει ότι το αίτημα για ουσιαστικότερη υποστήριξη συζητείται εδώ και χρόνια με το αρμόδιο υπουργείο και αφορά συνολικά τον ιατρικό κόσμο.

Το δημογραφικό σε αριθμούς

Στο κομμάτι του δημογραφικού, ο Στέφανος Χανδακάς περιγράφει μία εικόνα βαθιάς πίεσης: από τα χρόνια της οικονομικής κρίσης μέχρι σήμερα, όπως λέει, οι γεννήσεις έχουν μειωθεί περίπου 50%. Αναφέρει ότι το 2012 καταγράφηκαν 120.000 γεννήσεις και 120.000 θάνατοι και το χαρακτηρίζει ως την τελευταία χρονιά με θετικό ισοζύγιο. Σε ορίζοντα 2050, σημειώνει ότι ακόμη και σε «καλό σενάριο» ο πληθυσμός μπορεί να κινηθεί γύρω στα 8,5 εκατομμύρια, με προφανείς συνέπειες για την οικονομία, την κοινωνική συνοχή και τη λειτουργία βασικών δομών.

Η HOPEgenesis και οι ακριτικές περιοχές

Η συζήτηση περνά και στη HOPEgenesis, που, όπως εξηγεί, ξεκίνησε το 2014 με στόχο τις ακριτικές περιοχές, εκεί όπου υπήρχαν τόποι με μηδενικές γεννήσεις και έντονα αρνητικό ισοζύγιο. Αναφέρει ότι τα πρώτα νησιά που εντάχθηκαν στο πρόγραμμα ήταν η Φούρνη Ικαρίας και το Αγαθονήσι, σε μία περίοδο που οι γυναίκες αποθαρρύνονταν να γεννήσουν στον τόπο τους λόγω ελλείψεων σε υποδομές και επείγοντα περιστατικά. Η HOPEgenesis, όπως λέει, αναλαμβάνει το οικονομικό βάρος του τοκετού χωρίς συνδρομή της πολιτείας, μέσα από ιδιωτικούς χορηγούς και προγράμματα εταιρικής υποστήριξης, ενώ δίνει και ψυχολογική στήριξη στις οικογένειες.
Ως παράδειγμα αποτελεσματικότητας, αναφέρει την Πάτμο, που εντάχθηκε στο πρόγραμμα το 2017 και, όπως λέει, οι γεννήσεις ανέβηκαν από περίπου 38 στις 90.

Το επόμενο βήμα, να μείνουν οι οικογένειες στον τόπο τους

Στο κλείσιμο, περιγράφει ότι, όσο μεγάλωνε η επιτυχία του προγράμματος, προέκυψαν νέες ανάγκες, όπως η δημιουργία παιδικών σταθμών σε περιοχές που δεν διέθεταν ούτε τις πιο βασικές δομές φροντίδας. Το ζητούμενο, όπως τονίζει, είναι οι οικογένειες να μπορούν να φέρνουν στον κόσμο ένα παιδί και να έχουν τις προϋποθέσεις για να παραμείνουν στον τόπο τους.