Μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα βρίσκονται χιλιάδες ελεύθεροι επαγγελματίες και αγρότες: χαμηλότερες εισφορές σήμερα ή αξιοπρεπέστερη σύνταξη αύριο; Τα στοιχεία δείχνουν ότι η μεγάλη πλειονότητα επιλέγει την πρώτη λύση, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το μέλλον.

Σχεδόν το 80% των μη μισθωτών ασφαλισμένων επιλέγει και για το 2026 την πρώτη – και χαμηλότερη – ασφαλιστική κατηγορία του ΕΦΚΑ. Η επιλογή αυτή μειώνει τη μηνιαία επιβάρυνση, αλλά οδηγεί, μετά από δεκαετίες εργασίας, σε συντάξεις που κινούνται σε οριακά επίπεδα.

Σε σύνολο περίπου 1,6 εκατομμυρίων επαγγελματιών και αγροτών, μόλις 400.000 έχουν επιλέξει ασφαλιστική κατηγορία υψηλότερη της πρώτης. Οι υπόλοιποι παραμένουν στη χαμηλότερη κλίμακα εισφορών, η οποία – έπειτα από 40 χρόνια ασφάλισης – μεταφράζεται σε σύνταξη κοντά στα 800 ευρώ μικτά για τους ελεύθερους επαγγελματίες.

Η διαφορά είναι εντυπωσιακή όταν συγκριθεί με την ανώτατη (έκτη) κατηγορία: με τα ίδια έτη ασφάλισης, η σύνταξη μπορεί να φτάσει περίπου τα 1.800 ευρώ μικτά. Δηλαδή υπερδιπλάσιο ποσό.

Ακόμη πιο πιεστική είναι η εικόνα για τους αγρότες. Όσοι παραμείνουν στην πρώτη κατηγορία αναμένεται να λάβουν σύνταξη κοντά στα 250 ευρώ μηνιαίως. Αντίθετα, με επιλογή της έκτης κατηγορίας, το ποσό μπορεί να αγγίξει τα 670 ευρώ μικτά. Η διαφορά είναι καθοριστική για το επίπεδο διαβίωσης μετά τη συνταξιοδότηση.

Γιατί επιλέγουν τη χαμηλότερη κατηγορία

Η απάντηση είναι απλή: το κόστος. Σε ένα περιβάλλον αυξημένων λειτουργικών εξόδων, υψηλής φορολογίας και αβεβαιότητας, πολλοί επαγγελματίες δίνουν προτεραιότητα στη βιωσιμότητα της δραστηριότητάς τους. Η μείωση του μη μισθολογικού κόστους αποτελεί άμεση ανάγκη, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει χαμηλότερη σύνταξη στο μέλλον.

Από την 1η Ιανουαρίου 2026 οι ασφαλιστικές εισφορές αυξάνονται κατά 2,5%, ποσοστό που βασίστηκε στον μέσο ετήσιο πληθωρισμό του 2025. Πρόκειται για την τέταρτη συνεχόμενη αύξηση από το 2023. Συγκεκριμένα, οι αυξήσεις ήταν 9,6% το 2023, 3,46% το 2024, 2,7% το 2025 και 2,5% το 2026. Η σωρευτική επιβάρυνση της τετραετίας φτάνει το 18,26%.

Με τη νέα αύξηση, η εισφορά της πρώτης κατηγορίας για κύρια σύνταξη και υγειονομική περίθαλψη διαμορφώνεται στα 250,77 ευρώ τον μήνα. Για όσους υπάγονται και σε επικουρική ασφάλιση και εφάπαξ, προστίθενται 46,57 ευρώ και 31,05 ευρώ αντίστοιχα. Έτσι, το συνολικό ποσό φτάνει τα 328,39 ευρώ μηνιαίως.

Πρόκειται για τη χαμηλότερη δυνατή επιβάρυνση, αλλά και για τη χαμηλότερη ασφαλιστική βάση υπολογισμού της μελλοντικής σύνταξης.

Τι προτείνουν οι ειδικοί

Οι ειδικοί στην κοινωνική ασφάλιση επισημαίνουν ότι η παραμονή για ολόκληρο τον εργασιακό βίο στην πρώτη κατηγορία εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για το ύψος της σύνταξης. Η πρότασή τους είναι, εφόσον το επιτρέπουν τα οικονομικά δεδομένα, οι ασφαλισμένοι να επιλέγουν για σημαντικό μέρος της καριέρας τους την τρίτη ή την τέταρτη κατηγορία.

Με αυτόν τον τρόπο, επιτυγχάνεται μια ισορροπία: συγκρατημένες εισφορές, αλλά σαφώς υψηλότερη ανταποδοτική σύνταξη στο τέλος του εργασιακού βίου.

Το δίλημμα, ωστόσο, παραμένει υπαρκτό. Για πολλούς επαγγελματίες το «σήμερα» υπερισχύει του «αύριο». Το ερώτημα είναι αν, όταν έρθει η ώρα της συνταξιοδότησης, οι επιλογές των προηγούμενων δεκαετιών θα αποδειχθούν επαρκείς για μια αξιοπρεπή διαβίωση.