Περισσότερο «γενικές» και λιγότερο «ειδικές» θα πρέπει να είναι οι τυχόν νέες φοροελαφρύνσεις, σύμφωνα με την πλειοψηφία των οικονομολόγων που συμμετείχαν στην τελευταία ερώτηση του Ελληνικού Πάνελ Οικονομολόγων του ΚΕΦΙΜ. Τα αποτελέσματα για τον Δεκέμβριο δείχνουν ότι πάνω από έξι στους δέκα προκρίνουν έναν οριζόντιο χαρακτήρα στις μελλοντικές μειώσεις φόρων, αντί για στοχευμένα μέτρα που αφορούν συγκεκριμένες ομάδες, κλάδους ή δραστηριότητες.
Συγκεκριμένα, από τους 14 οικονομολόγους που απάντησαν στην ερώτηση, το 65% εκτιμά ότι, με βάση τη σημερινή οικονομική και δημοσιονομική συγκυρία, οι περαιτέρω μειώσεις της φορολογικής επιβάρυνσης θα ήταν προτιμότερο να έχουν οριζόντια εφαρμογή. Αντίθετη άποψη εκφράζει το 28%, ενώ το 7% τοποθετείται ανάμεσα στις δύο επιλογές, υιοθετώντας μια πιο «μεικτή» προσέγγιση.
Η συζήτηση για το αν οι φοροελαφρύνσεις πρέπει να είναι οριζόντιες ή στοχευμένες δεν είναι νέα, όμως επανέρχεται έντονα κάθε φορά που ανοίγει ο κύκλος των κυβερνητικών εξαγγελιών και της κατάρτισης δημοσιονομικού χώρου. Από τη μία πλευρά, τα στοχευμένα μέτρα έχουν συχνά ως επιχείρημα ότι διορθώνουν αδικίες ή προσφέρουν στήριξη σε ομάδες που θεωρούνται πιο ευάλωτες ή σε δραστηριότητες που κρίνονται στρατηγικές. Από την άλλη, όσοι υποστηρίζουν την οριζόντια λογική θεωρούν ότι τα «κομμένα και ραμμένα» μέτρα δημιουργούν περισσότερα προβλήματα απ’ όσα λύνουν, ειδικά όταν εφαρμόζονται σωρευτικά.
Στα επεξηγηματικά σχόλια που συνοδεύουν τις απαντήσεις, μέλη του Πάνελ επισημαίνουν ότι οι στοχευμένες φορολογικές παρεμβάσεις, παρότι συχνά προβάλλονται ως «δίκαιες», τείνουν να περιορίζουν ακόμη περισσότερο μια ήδη στενή φορολογική βάση. Όταν εξαιρούνται κατηγορίες ή δημιουργούνται ειδικά καθεστώτα, το βάρος μπορεί να μεταφέρεται σε μικρότερο αριθμό φορολογούμενων, με αποτέλεσμα να επιβαρύνονται δυσανάλογα όσοι δεν εμπίπτουν στις εξαιρέσεις.
Παράλληλα, τονίζεται ότι οι στοχευμένες ρυθμίσεις αυξάνουν την πολυπλοκότητα του φορολογικού συστήματος. Αυτό μεταφράζεται σε περισσότερους κανόνες, εξαιρέσεις και προϋποθέσεις, που δυσκολεύουν την εφαρμογή, αυξάνουν το διοικητικό κόστος και κάνουν τη φορολογία λιγότερο «διαφανή» για πολίτες και επιχειρήσεις. Σύμφωνα με την ίδια επιχειρηματολογία, όταν το πλαίσιο γίνεται περίπλοκο, ενισχύονται και τα κίνητρα φοροαποφυγής, ενώ δημιουργείται και πεδίο για προσοδοθηρική πίεση, δηλαδή για αιτήματα ειδικής μεταχείρισης από ομάδες και κλάδους που διεκδικούν ευνοϊκότερες ρυθμίσεις.
Τα ευρήματα του Πάνελ τοποθετούνται στο ευρύτερο πλαίσιο της συζήτησης για τη διάρθρωση της φορολογικής πολιτικής και έρχονται σε μια περίοδο όπου οι κυβερνητικές εξαγγελίες, ειδικά στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, συχνά συνδυάζουν μέτρα γενικής εφαρμογής με παρεμβάσεις στοχευμένου χαρακτήρα. Όπως σημειώνει το ΚΕΦΙΜ, παρότι υπάρχουν και οριζόντια στοιχεία, η γενική κατεύθυνση των παρεμβάσεων τα τελευταία χρόνια έχει έντονα χαρακτηριστικά στόχευσης.
Στο ίδιο πλαίσιο, υπενθυμίζεται και η διεθνής σύγκριση που καταγράφει ο Δείκτης Φορολογικής Ανταγωνιστικότητας του Tax Foundation για το 2025. Σύμφωνα με τον δείκτη αυτό, η Ελλάδα βρίσκεται στην 23η θέση μεταξύ 38 χωρών του ΟΟΣΑ, καταγράφοντας βελτίωση τριών θέσεων σε σχέση με την προηγούμενη κατάταξη. Ο δείκτης αποτιμά πτυχές όπως η απλότητα, η ηπιότητα, η ουδετερότητα και η σταθερότητα των φορολογικών συστημάτων, στοιχεία που συνδέονται άμεσα με το πώς σχεδιάζονται οι παρεμβάσεις και πόσο προβλέψιμο θεωρείται το φορολογικό περιβάλλον.
Παρά τη σχετική βελτίωση, το βασικό μήνυμα που προκύπτει από τις απαντήσεις του Πάνελ είναι ότι μια φορολογική στρατηγική, για να θεωρείται αποτελεσματική και λειτουργική, θα πρέπει να δίνει βάρος στην απλότητα και στον εξορθολογισμό, περιορίζοντας την πληθώρα εξαιρέσεων και ειδικών ρυθμίσεων. Ταυτόχρονα, τα μέλη του Πάνελ επισημαίνουν ότι κάθε επιλογή, οριζόντια ή στοχευμένη, οφείλει να αξιολογείται με βάση τα πραγματικά περιθώρια της οικονομίας και του προϋπολογισμού, αλλά και τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις.
Σε πρακτικό επίπεδο, αυτό σημαίνει ότι οι φοροελαφρύνσεις δεν κρίνονται μόνο από το ποιος ωφελείται άμεσα, αλλά και από το πώς επηρεάζουν την ανάπτυξη, τα κίνητρα δράσης για άτομα και επιχειρήσεις, και κυρίως τη φορολογική συμμόρφωση. Ένα απλούστερο και σταθερότερο σύστημα, υποστηρίζουν, μπορεί να λειτουργήσει καλύτερα τόσο για τα δημόσια έσοδα όσο και για την οικονομική δραστηριότητα, καθώς μειώνει την αβεβαιότητα και περιορίζει τα «παράθυρα» που αξιοποιούνται για αποφυγή ή μετακύλιση επιβαρύνσεων.
Το Ελληνικό Πάνελ Οικονομολόγων αποτελεί πρωτοβουλία του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ) με στόχο την καταγραφή και ανάδειξη των απόψεων Ελλήνων οικονομολόγων πάνω σε κρίσιμα ζητήματα οικονομικής πολιτικής. Στο Πάνελ συμμετέχουν συνολικά 75 οικονομολόγοι από 59 πανεπιστήμια και φορείς που εδράζονται σε 11 χώρες, ενώ σε μηνιαία βάση τίθενται ερωτήματα και δημοσιεύονται τόσο τα αποτελέσματα όσο και επεξηγηματικά σχόλια των συμμετεχόντων.
