Την ώρα που ο νέος κύκλος αίματος στο Λίβανο με τις επιχειρήσεις του Ισραήλ εναντίον της Χεζμπολάχ μοιάζει να είναι ο μεγαλύτερος των τελευταίων ετών, το ερώτημα για την αποτελεσματικότητα αυτής της τακτικής, επανέρχεται ακόμα πιο επίκαιρο.
Η επιδίωξη του Ισραήλ να δημιουργήσει μια «ζώνη ασφαλείας» στον νότιο Λίβανο αποτελεί σταθερό στρατηγικό στόχο της χώρας εδώ και περισσότερα από 40 χρόνια.
Από την εισβολή του 1982 έως τις σημερινές επιχειρήσεις, η λογική παραμένει ίδια. Απομάκρυνση της Χεζμπολάχ από τα σύνορα και δημιουργία ενός «μαξιλαριού» ασφαλείας που θα περιορίζει τις επιθέσεις στο βόρειο Ισραήλ.
Πόσο πιθανό είναι όμως να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, όταν επί δεκαετίες η ίδια τακτική, φέρνει τα ίδια φτωχά αποτελέσματα με μεγάλο φόρο αίματος (και) στις τάξεις του ισραηλινού στρατού; Υπολογίζεται ότι τα τελευταία 40 χρόνια, έχουν πέσει νεκροί 1300-1400 ισραηλινοί στρατιώτες, μόνο στις εχθροπραξίες εναντίον του Λιβάνου.
Η ιδέα της buffer zone εφαρμόστηκε στην πράξη την περίοδο 1985–2000, όταν το Ισραήλ διατηρούσε μια ελεγχόμενη λωρίδα στον νότιο Λίβανο, βάθους έως και 15–20 χιλιομέτρων. Στόχος ήταν να κρατηθούν μακριά οι επιθέσεις ανταρτών και να μειωθεί η πίεση στα σύνορα.
Μετά την αποχώρηση το 2000 και τον καθορισμό της λεγόμενης «Blue Line» από τον ΟΗΕ, η στρατηγική αυτή εγκαταλείφθηκε τυπικά, αλλά όχι ουσιαστικά.
Όπως επισημαίνουν αναλύσεις του International Crisis Group, το Ισραήλ συνέχισε να επιδιώκει την απομάκρυνση της Χεζμπολάχ από τη μεθόριο μέσω αποτροπής και στοχευμένων πληγμάτων, χωρίς όμως να εγκαθιδρύσει εκ νέου μόνιμη παρουσία.
Σήμερα, η συζήτηση έχει επανέλθει δυναμικά, με σενάρια για ζώνη βάθους 5–10 χιλιομέτρων ή ακόμη και έως τον ποταμό Λιτάνι, δηλαδή 20–30 χιλιόμετρα εντός λιβανέζικου εδάφους.
Παρά τη στρατιωτική υπεροχή του Ισραήλ, η δημιουργία μιας σταθερής και βιώσιμης ζώνης ασφαλείας αποδεικνύεται διαχρονικά δύσκολη. Οι λόγοι είναι πολλοί.
Αρχικά είναι ο ασύμμετρος πόλεμος της Χεζμπολάχ, η οποία δεν λειτουργεί ως συμβατικός στρατός. Πρόκειται για ένα υβριδικό σχήμα, που συνδυάζει αντάρτικο, πυραυλικές δυνατότητες και πολιτική παρουσία. Όπως σημειώνει το Brookings Institution, τέτοιου τύπου οργανώσεις δεν «εξουδετερώνονται» με παραδοσιακές στρατιωτικές μεθόδους.
Η γεωγραφία και το έδαφος είναι ακόμα ένας λόγος. Ο νότιος Λίβανος χαρακτηρίζεται από ορεινό και ημιορεινό ανάγλυφο, ιδανικό για κρυφές θέσεις, υπόγειες υποδομές και αιφνιδιαστικά πλήγματα. Το περιβάλλον αυτό ευνοεί την άμυνα και δυσχεραίνει τον πλήρη έλεγχο της περιοχής.
Επιπλέον η πολιτική ενσωμάτωση της Χεζμπολάχ της δίνει σημαντική επιρροή στον Λίβανο. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά ως «στόχος», χωρίς ευρύτερες πολιτικές συνέπειες.
Τέλος, ίσως πιο σημαντική από όλα είναι η ικανότητα ανασύνταξης που έχει η Χεζμπολάχ. Εκθέσεις του Center for Strategic and International Studies υπογραμμίζουν ότι η Χεζμπολάχ έχει δημιουργήσει πολυεπίπεδη δομή, με διασπορά δυνάμεων και εφεδρείες που της επιτρέπουν να απορροφά απώλειες.
Η «Λερναία Ύδρα» της Μέσης Ανατολής
Η μεταφορά της «Λερναίας Ύδρας» χρησιμοποιείται συχνά από αναλυτές για να περιγράψει τη Χεζμπολάχ: κάθε φορά που δέχεται πλήγμα, ανασυντάσσεται και επανεμφανίζεται με νέα μορφή. Αυτό φάνηκε τόσο μετά την ισραηλινή αποχώρηση το 2000 όσο και μετά τον πόλεμο του 2006, όταν η οργάνωση όχι μόνο επιβίωσε, αλλά ενίσχυσε τις δυνατότητές της.
Σύμφωνα με αναλύσεις του Council on Foreign Relations, η Χεζμπολάχ διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα οπλοστάσια μη κρατικών δρώντων παγκοσμίως, με δεκάδες χιλιάδες ρουκέτες και πυραύλους διαφορετικού βεληνεκούς.
Η σημερινή εικόνα
Οι πρόσφατες επιχειρήσεις του Ισραήλ έχουν προκαλέσει σημαντικές απώλειες στη Χεζμπολάχ, κυρίως σε υποδομές και στελέχη κοντά στα σύνορα. Ωστόσο, η οργάνωση παραμένει λειτουργική, με δυνάμεις και μέσα βαθύτερα στο λιβανέζικο έδαφος.
Αυτό εξηγεί γιατί η συζήτηση για νέα ζώνη ασφαλείας παραμένει ανοιχτή: όχι ως ένδειξη επιτυχίας, αλλά ως παραδοχή ότι το πρόβλημα δεν έχει επιλυθεί.
Ένας κύκλος χωρίς τέλος;
Τέσσερις δεκαετίες μετά, το βασικό δίλημμα παραμένει ίδιο. Η στρατιωτική ισχύς μπορεί να περιορίσει τη Χεζμπολάχ, αλλά δεν έχει καταφέρει να την εξαλείψει. Και όσο η οργάνωση συνεχίζει να λειτουργεί, η ανάγκη –ή η επιδίωξη– για μια «ζώνη ασφαλείας» θα επιστρέφει, ανακυκλώνοντας έναν κύκλο σύγκρουσης που δείχνει δύσκολο να κλείσει.
