Το Ιράν όρισε τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ, γιο του Αλί Χαμενεΐ, ως διάδοχο του πατέρα του, σύμφωνα με ανακοίνωση ανώτερων κληρικών που δημοσιεύθηκε στα κρατικά μέσα ενημέρωσης νωρίς το πρωί της Δευτέρας τοπική ώρα. Η επιλογή αυτή σηματοδοτεί τη συνέχιση της σκληροπυρηνικής θεοκρατικής διακυβέρνησης της χώρας, την ώρα που το Ιράν δέχεται έντονες αεροπορικές επιθέσεις από το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ παραμένει μια σχετικά μυστηριώδης προσωπικότητα ακόμη και στο εσωτερικό του Ιράν. Είναι γιος του ανώτατου ηγέτη αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και για χρόνια θεωρείται ότι ασκούσε σημαντική επιρροή στο παρασκήνιο της εξουσίας, συντονίζοντας στρατιωτικές και μυστικές επιχειρήσεις από το γραφείο του πατέρα του. Παράλληλα, είναι γνωστό ότι διατηρεί πολύ στενούς δεσμούς με το ισχυρό Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, το οποίο τον θεωρούσε τον προτιμώμενο υποψήφιο για τη διαδοχή.
Σε αντίθεση με τον πατέρα του, ο 56χρονος Μοτζταμπά Χαμενεΐ διαθέτει ήδη πλήρη θρησκευτικά διαπιστευτήρια ως αγιατολάχ τη στιγμή της ανόδου του στην εξουσία. Στο παρελθόν ήταν γνωστός για τη διδασκαλία δημοφιλών μαθημάτων σε σιιτικά ιερατικά σεμινάρια. Ωστόσο, η προσωπικότητα και οι πολιτικές του θέσεις παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άγνωστες εκτός του στενού κύκλου συνεργατών του πατέρα του. Σπανίως εμφανίζεται δημόσια ή προβαίνει σε δηλώσεις. Πλέον αναλαμβάνει όχι μόνο τον ρόλο της ανώτατης θρησκευτικής και πολιτικής αρχής του Ιράν, αλλά και τη θέση του αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων της χώρας.
Ο Βαλί Ρ. Νασρ, ειδικός στο Ιράν και στο σιιτικό Ισλάμ στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς, δήλωσε ότι η επιλογή του Μοτζταμπά Χαμενεΐ μπορεί να θεωρηθεί απρόσμενη, αλλά ταυτόχρονα αποκαλυπτική για την κατεύθυνση του καθεστώτος. Όπως ανέφερε, η επιλογή του αποτελεί ένδειξη συνέχειας της πολιτικής γραμμής του πατέρα του, ενώ εκτιμάται ότι είναι περισσότερο έτοιμος από άλλους υποψηφίους να εδραιώσει γρήγορα την εξουσία του και να επιβάλει έλεγχο στο σύστημα. Ο ίδιος πρόσθεσε ότι ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ θεωρούνταν εδώ και χρόνια πιθανός διάδοχος, αν και τα τελευταία δύο χρόνια φαινόταν να έχει αποσυρθεί από το προσκήνιο.
Σύμφωνα με τρεις ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους που γνωρίζουν τον αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και τη διαδικασία επιλογής, ο ίδιος είχε εκφράσει σε στενούς συμβούλους του την επιθυμία να μη διαδεχθεί τον ίδιο ο γιος του, καθώς δεν ήθελε η θέση να μετατραπεί σε κληρονομικό αξίωμα. Οι αξιωματούχοι μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας του ζητήματος.
Η στάση αυτή συνδέεται με τις αρχές της Ισλαμικής Επανάστασης του 1979, η οποία ανέτρεψε τη μοναρχία με την υπόσχεση να τερματιστεί η κληρονομική μεταβίβαση της εξουσίας και να επιστραφεί η πολιτική δύναμη στον λαό. Ωστόσο, η άνοδος του Μοτζταμπά Χαμενεΐ υποδηλώνει ότι τα κέντρα ισχύος στο Ιράν, ανώτεροι κληρικοί, Φρουροί της Επανάστασης και ισχυροί πολιτικοί όπως ο επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας Αλί Λαριτζανί, συσπειρώθηκαν εν μέσω μιας οξείας κρίσης και πολέμου.
Ο Αλί Λαριτζανί, έμπειρος πραγματιστής πολιτικός που έχει αναλάβει κεντρικό ρόλο στη διαχείριση της χώρας, θεωρείται παλιός σύμμαχος και φίλος του Μοτζταμπά Χαμενεΐ. Και οι δύο διαθέτουν επιρροή στις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις, όπως τονίζουν οι nytimes.
Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης ιδρύθηκε ως ιδεολογική στρατιωτική δύναμη με αποστολή την υπεράσπιση της Ισλαμικής Δημοκρατίας και των συνόρων της, λειτουργώντας επίσης ως μηχανισμός ασφαλείας σε περίπτωση αποστασιών ή πραξικοπημάτων στον στρατό. Με την πάροδο του χρόνου εξελίχθηκε σε ισχυρή πολιτική, στρατιωτική και οικονομική δύναμη. Σήμερα καθοδηγεί κύματα βαλλιστικών πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών εναντίον του Ισραήλ, αραβικών χωρών του Περσικού Κόλπου και αμερικανικών βάσεων και πρεσβειών στην περιοχή, την ώρα που συνεχίζονται μαζικά αμερικανικά και ισραηλινά αεροπορικά πλήγματα.
Η επιλογή του νέου ανώτατου ηγέτη έγινε από το σώμα που είναι γνωστό ως Συνέλευση των Ειδικών, το οποίο αποτελείται από 88 ανώτερους σιίτες κληρικούς. Την ώρα που η συνέλευση συζητούσε την επιλογή της την Τρίτη, το Ισραήλ έπληξε κτίριο στην πόλη Κομ, ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα του σιιτικού Ισλάμ, όπου συνήθως πραγματοποιούνται οι ψηφοφορίες για την ανάδειξη νέου ηγέτη. Σύμφωνα με το πρακτορείο ειδήσεων Fars, που συνδέεται με τους Φρουρούς της Επανάστασης, το κτίριο ήταν άδειο και οι κληρικοί συνεδρίαζαν διαδικτυακά για λόγους ασφαλείας.
Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων, η πλειονότητα των ανώτερων κληρικών της συνέλευσης υποστήριξε τον διορισμό του Μοτζταμπά Χαμενεΐ, υποστηρίζοντας ότι διαθέτει τα προσόντα για να καθοδηγήσει το Ιράν σε αυτή την κρίσιμη περίοδο. Ορισμένοι κληρικοί ανέφεραν επίσης ότι, μετά τη δολοφονία του αγιατολάχ από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, η επιλογή του γιου του θα αποτελούσε τρόπο τιμής προς την κληρονομιά του.
Ο αναλυτής Μεχντί Ραχμάτι από την Τεχεράνη δήλωσε ότι η επιλογή του Μοτζταμπά Χαμενεΐ θεωρείται η πιο συνετή υπό τις παρούσες συνθήκες, καθώς γνωρίζει σε βάθος τον τρόπο λειτουργίας και συντονισμού των μηχανισμών ασφαλείας και στρατιωτικής διοίκησης της χώρας, προσθέτοντας ότι είχε ήδη την ευθύνη για πολλά από αυτά τα καθήκοντα. Παράλληλα, παραδέχτηκε ότι η απόφαση ενδέχεται να εντείνει τον διχασμό στην ιρανική κοινωνία, όπου πολλοί πολίτες αντιτίθενται έντονα στο καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Όπως σημείωσε, ένα μέρος της κοινής γνώμης θα αντιδράσει έντονα στην απόφαση και ενδέχεται να υπάρξουν σοβαρές αντιδράσεις.
Ο εκλιπών αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ είχε τον τελικό λόγο σε όλες τις βασικές κρατικές υποθέσεις, επιδεικνύοντας ελάχιστη ευελιξία σε ζητήματα εσωτερικών μεταρρυθμίσεων και προσφέροντας περιορισμένες παραχωρήσεις στις διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες για το πυρηνικό πρόγραμμα. Ήταν επίσης εκείνος που διέταξε τη βίαιη καταστολή πανεθνικών διαδηλώσεων τον Ιανουάριο, οι οποίες ζητούσαν τον τερματισμό της διακυβέρνησής του. Σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τουλάχιστον 7.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της καταστολής, ενώ οι αριθμοί ενδέχεται να αυξηθούν μετά την ολοκλήρωση της επιβεβαίωσης των στοιχείων.
Από την έναρξη του πολέμου, αμερικανικά και ισραηλινά αεροπορικά πλήγματα σκότωσαν όχι μόνο τον πατέρα του Μοτζταμπά Χαμενεΐ αλλά και τη σύζυγό του, Ζάχρα Αντέλ, τη μητέρα του Μανσουρέχ Χοτζαστέχ Μπαγκερζαντέχ, καθώς και έναν από τους γιους του, σύμφωνα με την ιρανική κυβέρνηση.
Μεταξύ των άλλων υποψηφίων που θεωρούνταν φαβορί για τη θέση του ανώτατου ηγέτη ήταν ο Αλιρεζά Αραφί, κληρικός και νομικός που συμμετείχε στο τριμελές μεταβατικό συμβούλιο ηγεσίας που ορίστηκε μετά τη δολοφονία του αγιατολάχ Χαμενεΐ, καθώς και ο Σεγιέντ Χασάν Χομεϊνί, εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Επανάστασης, αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί. Και οι δύο θεωρούνται μετριοπαθείς προσωπικότητες, με τον δεύτερο να διατηρεί στενούς δεσμούς με το περιθωριοποιημένο μεταρρυθμιστικό πολιτικό ρεύμα στο Ιράν.
Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ θα μπορούσε τελικά να κινηθεί προς μια πιο μεταρρυθμιστική κατεύθυνση, παρά το πολιτικό ύφος του πατέρα του. Υποστηρίζουν ότι ανήκει σε μια νεότερη και πιο πραγματιστική γενιά κληρικών και ότι, λόγω της καταγωγής του, ενδέχεται να αντιμετωπίσει μικρότερη αντίσταση από τις σκληροπυρηνικές και συντηρητικές παρατάξεις.
Ο πολιτικός Αμπντολρεζά Νταβαρί, που θεωρείται κοντά στον Μοτζταμπά Χαμενεΐ, δήλωσε σε τηλεφωνική συνέντευξη από την Τεχεράνη ότι, εάν τελικά διαδεχθεί τον πατέρα του, θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ηγέτη παρόμοιο με τον Σαουδάραβα πρίγκιπα διάδοχο, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ο οποίος έχει προχωρήσει σε ορισμένες μορφές φιλελευθεροποίησης στη χώρα του. Όπως ανέφερε, εάν υπάρχει κάποιος που θα μπορούσε να κινηθεί προς αποκλιμάκωση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτός θα μπορούσε να είναι ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ, καθώς οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο θα αντιμετώπιζε έντονες αντιδράσεις από την άρχουσα τάξη και τους συντηρητικούς κύκλους.
Παραμένει ωστόσο αβέβαιο πώς θα αντιμετωπίσει η Ουάσιγκτον μια τέτοια εξέλιξη. Σε συνέντευξη Τύπου στην Ουάσιγκτον την Τρίτη, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι πολλοί από τους ανθρώπους που η κυβέρνησή του θεωρούσε πιθανούς ηγέτες του Ιράν έχουν σκοτωθεί από τότε που ξεκίνησαν οι συγκρούσεις. Όπως είπε χαρακτηριστικά: «Σε λίγο δεν θα γνωρίζουμε κανέναν».
Απαντώντας σε ερώτηση για το χειρότερο πιθανό σενάριο στο Ιράν, ο Ντόναλντ Τραμπ σημείωσε ότι θα μπορούσε να είναι η ανάληψη της εξουσίας από κάποιον που θα αποδειχτεί εξίσου αρνητικός με τον προηγούμενο ηγέτη, τονίζοντας ότι μια τέτοια εξέλιξη είναι πιθανή, αλλά δεν αποτελεί επιθυμητό αποτέλεσμα.
