Η Ρωσία και η Ουκρανία μπαίνουν στο πέμπτο έτος πολέμου με τις ειρηνευτικές προσπάθειες να σκοντάφτουν ξανά στο ίδιο αγκάθι: τα κατεχόμενα εδάφη και ειδικά το Ντονμπάς. Παρά τη δέσμευση του Ντόναλντ Τραμπ ότι «θα τελειώσει γρήγορα» τον πόλεμο μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, πάνω από έναν χρόνο αμερικανικής διαμεσολάβησης δεν έχει καταφέρει να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στις μαξιμαλιστικές απαιτήσεις της Μόσχας και τις κόκκινες γραμμές του Κιέβου.
Η Ρωσία ελέγχει σήμερα περίπου το ένα πέμπτο της ουκρανικής επικράτειας, όμως τα εδαφικά της κέρδη έχουν πρακτικά παγώσει από το 2022 και μετά. Παρ’ όλα αυτά, το Κρεμλίνο επιμένει να απαιτεί και το υπόλοιπο τμήμα της περιφέρειας Ντονέτσκ που ποτέ δεν κατάφερε να καταλάβει, απορρίπτοντας μέχρι στιγμής ακόμη και την αμερικανική ιδέα για μια «ελεύθερη οικονομική ζώνη»– buffer ανάμεσα στις δύο πλευρές. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν έχει κλειδώσει συνταγματικά τις προσαρτήσεις του 2022 σε Ντονέτσκ, Λουγκάνσκ, Χερσώνα και Ζαπορίζια μετά την ήδη παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας το 2014, απαγορεύοντας την εκχώρηση οποιουδήποτε εδάφους που έχει χαρακτηριστεί «ρωσικό».
Ρωσία – Ουκρανία: αδιέξοδο στο πεδίο και στις κάλπες
Για την Ουκρανία, η παραχώρηση του συνόλου της περιφέρειας Ντονέτσκ δεν είναι μόνο πολιτικά τοξική, αλλά και στρατιωτικά αυτοκτονική, καθώς θα σήμαινε την απώλεια της «ζώνης-φρούριο» που για χρόνια φρενάρει τις ρωσικές προελάσεις βαθύτερα στη χώρα. Το ουκρανικό Σύνταγμα χαρακτηρίζει την επικράτεια «αδιαίρετη και απαραβίαστη» και αναγνωρίζει ρητά την Κριμαία ως αναπόσπαστο τμήμα της χώρας, την ώρα που οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειονότητα των πολιτών απορρίπτει κάθε ιδέα εγκατάλειψης του Ντονμπάς, ακόμη και με τίμημα έναν παρατεταμένο πόλεμο. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας εκεχειρίας κατά μήκος της σημερινής γραμμής του μετώπου, υπό αμερικανική επιτήρηση, αλλά τονίζει ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει να εγκριθεί μέσω Βερχόβνα Ράντα ή δημοψηφίσματος – με κίνδυνο ωστόσο ο Τραμπ να τον πιέσει σε «κακούς όρους» απειλώντας με διακοπή όπλων και κρίσιμων πληροφοριών αεράμυνας.
Την ίδια στιγμή, η Ρωσία δοκιμάζει και την αντοχή του ευρωπαϊκού μετώπου υπέρ της Ουκρανίας. Αν και η ΕΕ έχει ευθυγραμμιστεί συνολικά με το Κίεβο, κράτη όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία –με πιο φιλικές σχέσεις προς τη Μόσχα– μπλοκάρουν νέες κυρώσεις και χρηματοδοτικά πακέτα, επικαλούμενα από την πλευρά τους την καθυστέρηση επισκευών στον αγωγό Ντρουζμπά, ο οποίος υπέστη ζημιές μετά από ρωσικό πλήγμα τον Ιανουάριο. Η Βουδαπέστη απειλεί μάλιστα να παγώσει δάνειο 90 δισ. ευρώ προς το Κίεβο, με τον Βίκτορ Ορμπαν, που οδεύει σε κρίσιμες κάλπες τον Απρίλιο, να κλιμακώνει την αντιουκρανική ρητορική στο εσωτερικό.
Ρωσία – Ουκρανία: το γεωπολιτικό διακύβευμα του Ντονμπάς
Το Ντονμπάς, η παραδοσιακή καρδιά της ουκρανικής βιομηχανίας άνθρακα και χάλυβα και άλλοτε «εργοστάσιο» της Σοβιετικής Ένωσης, παραμένει κεντρικός στόχος της Ρωσίας. Παρότι η παραγωγή έχει γονατίσει από τις μάχες που μαίνονται από το 2014 και κορυφώθηκαν με την πλήρους κλίμακας εισβολή του 2022, η περιοχή εξακολουθεί να διαθέτει τεράστια αποθέματα άνθρακα – η Ουκρανία είχε το 2023 τα όγδοα μεγαλύτερα αποθέματα παγκοσμίως, με το μεγαλύτερο μέρος τους συγκεντρωμένο στο Ντονμπάς. Στις ρωσοκρατούμενες ζώνες υπάρχουν ακόμη κοιτάσματα λιθίου, τιτανίου και γραφίτη, άγνωστο ακόμη σε ποιο βαθμό εμπορικά αξιοποιήσιμα, ενώ μια ξεχωριστή συμφωνία του 2025 εξασφάλισε στις ΗΠΑ προνομιακή πρόσβαση και μερίδιο κερδών από μελλοντική εκμετάλλευση ουκρανικών φυσικών πόρων, σύμφωνα με το Bloomberg.
Εκτός από τον φυσικό πλούτο, η περιφέρεια Ντονέτσκ προσφέρει στη Ρωσία και ένα στρατηγικό στρατιωτικό πλεονέκτημα, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τη Μαριούπολη, που επιτρέπει στη Μόσχα να διατηρεί χερσαίο διάδρομο από τα ρωσικά σύνορα μέχρι την Κριμαία κατά μήκος της Αζοφικής. Η ίδια η Κριμαία, με τη βαριά ιστορική φόρτιση για τη ρωσική ελίτ και τη στρατηγική της θέση στην καρδιά της Μαύρης Θάλασσας, παραμένει για τον Πούτιν «κόκκινη γραμμή» – από τη γέφυρα του Κερτς που συνδέει το ρωσικό έδαφος με τη χερσόνησο μέχρι τη Σεβαστούπολη, έδρα του ρωσικού Στόλου της Μαύρης Θάλασσας δίπλα σε Ρουμανία και Τουρκία, δύο μέλη του ΝΑΤΟ. Όσο η μια πλευρά επικαλείται το διεθνές δίκαιο και η άλλη το δικό της αναθεωρητικό Σύνταγμα, το χάσμα ανάμεσα σε Ρωσία και Ουκρανία γύρω από τον χάρτη της επόμενης μέρας μοιάζει πιο δύσκολο από ποτέ να γεφυρωθεί.
