Ο Τζέφρι Έπστιν, χωρίς καν πτυχίο, κατάφερε να διεισδύσει στα πιο προβεβλημένα αμερικανικά πανεπιστήμια, πουλώντας τον μύθο του «ευφυούς» ευεργέτη της επιστήμης και αγοράζοντας κύρος με επιταγές και κολακείες. Οι πρόσφατες αποκαλύψεις εκατομμυρίων εγγράφων του υπουργείου Δικαιοσύνης στις ΗΠΑ φωτίζουν πώς οι διασυνδέσεις του με κορυφαίους ακαδημαϊκούς μετατρέπονται σήμερα σε σκάνδαλο που σαρώνει την Ivy League.
Παρότι ο Έπστιν δεν απέκτησε ποτέ τίτλο σπουδών, δημιούργησε στενούς δεσμούς με κορυφαίους επιστήμονες, από νομπελίστες όπως ο Ρίτσαρντ Άξελ έως πρώην πρυτάνεις όπως ο Λόρενς Σάμερς στο Χάρβαρντ, αξιοποιώντας την οικονομική του επιφάνεια και τη φιλοξενία στα πολυτελή ακίνητά του. Στο επίκεντρο των αποκαλύψεων βρίσκεται η εικόνα του ως «προστάτη της επιστήμης», την οποία καλλιέργησε συστηματικά μέσω δωρεών, προσωπικών σχέσεων και παρουσίας σε ακαδημαϊκούς χώρους, από τα αμφιθέατρα του Χάρβαρντ μέχρι συνέδρια τύπου TED και κλειστές συναντήσεις στις Παρθένες Νήσους. Σήμερα, η πτώση προσωπικοτήτων όπως ο Άξελ, που παραιτήθηκε από συνδιευθυντής του Mind Brain Behavior Institute στο Κολούμπια, και ο Σάμερς, που αποχωρεί από την έδρα του στο Χάρβαρντ μετά από ντροπιαστικά emails, δείχνει πόσο βαθιά ρίζωσε η επιρροή του Έπστιν στα πανεπιστήμια.
Έπστιν και πανεπιστήμια: τα emails που καίνε
Τα έγγραφα αποκαλύπτουν μια κυνική, πολλές φορές σεξιστική κουλτούρα αλληλογραφίας, με ακαδημαϊκούς να αστειεύονται για «hottie interns» και «v small goodlooking blonde» φοιτήτριες, σε συνομιλίες με έναν ήδη καταδικασμένο για σεξουαλικά εγκλήματα χρηματοδότη. Ο ιολόγος Νέιθαν Γουλφ καλεί τον Έπστιν σε δείπνο με επενδυτή και «δυο σούπερ γοητευτικές ασκούμενες» από το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, ενώ ο καθηγητής πληροφορικής του Γέιλ, Ντέιβιντ Γκελέρντερ, περιγράφει υποψήφια φοιτήτρια με όρους που πλέον θεωρούνται εκτός κάθε ορίου για πανεπιστημιακό περιβάλλον. Η γλώσσα αυτή δεν εκθέτει μόνο τον Έπστιν, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο ένα μέρος της ακαδημαϊκής ελίτ τον αντιμετώπιζε σαν προνομιακό συνομιλητή, παρά την καταδίκη του το 2008 για σεξουαλική εκμετάλλευση ανηλίκων.
Την ίδια ώρα, πανεπιστήμια και καθηγητές επιχειρούν τώρα να επαναδιατυπώσουν τη σχέση τους μαζί του, συχνά σε ευθεία σύγκρουση με όσα δείχνουν τα emails. Ο πρόεδρος του Bard College, Λέον Μπότστιν, υποστηρίζει ότι οι επαφές του με τον Έπστιν έγιναν αποκλειστικά για χάρη των δωρεών προς το ίδρυμα, όμως η φιλική χροιά της αλληλογραφίας, ακόμη και χρόνια μετά την καταδίκη του χρηματιστή, έχει οδηγήσει το κολέγιο να διατάξει ανεξάρτητο νομικό έλεγχο. Ακαδημαϊκές φιγούρες που παλαιότερα τον εγκωμίαζαν δημόσια ως «ασυνήθιστα έξυπνο» και «ικανό να κάνει συνδέσεις που άλλοι δεν βλέπουν», σήμερα σπεύδουν να αποστασιοποιηθούν, καθώς η κοινωνική ανοχή γύρω από τέτοιου τύπου «χορηγίες» έχει εξανεμιστεί.
Τα εκατομμύρια, η δίψα για χρηματοδότηση και η πόρτα στα Ivy League
Ο Έπστιν χρησιμοποίησε τα χρήματά του ως κλειδί για την πόρτα των πανεπιστημίων, εντοπίζοντας το χρόνιο πρόβλημα της υποχρηματοδότησης στην έρευνα και στην ανώτατη εκπαίδευση. Μόνο στο Χάρβαρντ φέρεται να είχε προσφέρει 9,1 εκατ. δολάρια τη δεκαετία πριν από την καταδίκη του, με 6,5 εκατ. να κατευθύνονται στη δημιουργία του Program for Evolutionary Dynamics υπό τον καθηγητή Μάρτιν Νόβακ, ο οποίος πλέον έχει τεθεί σε αργία ενόψει εσωτερικής έρευνας για τους δεσμούς του με τον Έπστιν. Την ώρα που ορισμένοι σταρ της έρευνας εξασφάλιζαν κρατικά grants δεκάδων εκατομμυρίων, πολλοί άλλοι, ιδίως στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες, πάλευαν για πενιχρά κονδύλια, γεγονός που έκανε τις «δεκάδες χιλιάδες» δολάρια του Έπστιν να μοιάζουν με εύκολη λύση σε ένα περιβάλλον «γιορτής ή λιμού».
Η περίπτωση του Ρόμπερτ Τρίβερς, βραβευμένου με το Crafoord Prize της Σουηδικής Ακαδημίας, είναι χαρακτηριστική: σε email του το 2019 ευχαριστεί τον Έπστιν για τα ποσά που του είχε δώσει, φτάνοντας να αστειευτεί ότι η υπόσχεση «δεν θα υπάρξει στιγμή που δεν θα σε στηρίζω» ήταν καλύτερη κι από την κοινωνική ασφάλιση, ενώ δημόσια είχε επιχειρήσει να σχετικοποιήσει τη βαρύτητα των εγκλημάτων του χρηματιστή. Σε άλλες περιπτώσεις, ο Έπστιν εμφανίζεται να λειτουργεί ως μεσάζων, αξιοποιώντας τη σχέση του με καθηγητές όχι μόνο για να αγοράσει κύρος, αλλά και για να προσφέρει –ή να δείξει ότι μπορεί να προσφέρει– πρόσβαση στο ιερό δισκοπότηρο της αμερικανικής ελίτ: την εισαγωγή στα Ivy League.
Έπστιν, πανεπιστήμια και «εισιτήρια» για την ελίτ
Μέσα από τις νέες αποκαλύψεις, ο Έπστιν δεν φαίνεται μόνο ως χρηματοδότης ή κοσμικός θαμώνας των campus, αλλά και ως διαμεσολαβητής σε μια ανεπίσημη «αγορά» επιρροής γύρω από τις φοιτητικές εισαγωγές. Σε αλληλογραφία του 2016 με τον νομπελίστα Ρίτσαρντ Άξελ, ο Έπστιν επιχειρεί να διευκολύνει την είσοδο της 18χρονης Άλις ντε Ρότσιλντ, μέλους της θρυλικής τραπεζικής οικογένειας, στο Κολούμπια, ζητώντας συμβουλές για το ποιον πρέπει να καλέσει και προωθώντας το βιογραφικό της. Ο Άξελ του απαντά να του στείλει την αίτηση ώστε να τη «βγάλει στα σωστά χέρια», ενώ λίγες εβδομάδες αργότερα ο Έπσταϊν οργανώνει επίσκεψη της «πλουσιότερης γυναίκας στην Ευρώπη», της μητέρας της, και της κόρης της στο πανεπιστήμιο, σε μία κίνηση που δείχνει πώς η φήμη της επιρροής μπορεί να είναι εξίσου πολύτιμη με την πραγματική επιρροή, σύμφωνα με τη Wall Street Journal.
Τελικά, η Άλις ντε Ρότσιλντ απορρίπτεται από το Κολούμπια και σπουδάζει βιολογία στο NYU, με την οικογένειά της να ξεκαθαρίζει σήμερα ότι οι επιτυχίες και οι αποτυχίες της στις αιτήσεις κρίθηκαν αποκλειστικά από τους βαθμούς της και πως δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για μονομερείς ενέργειες του Έπστιν. Ωστόσο, αυτή η υπόθεση, σε συνδυασμό με την προσπάθεια άλλων ακαδημαϊκών να χρησιμοποιήσουν τα δίκτυά τους για λογαριασμό του, δείχνει πώς ο Έπστιν αξιοποίησε τον διακαή πόθο εκατομμυριούχων για πρόσβαση στα καλύτερα πανεπιστήμια όχι μόνο για τα δικά του οφέλη, αλλά και για να παγιώσει τον ρόλο του ως απαραίτητου «μεσάζοντα» ανάμεσα στην οικονομική και την ακαδημαϊκή ελίτ.
