Οι ΗΠΑ γιορτάζουν 250 χρόνια ύπαρξης την ώρα που μετατρέπονται, σιωπηλά, από «χώρα της μετανάστευσης» σε χώρα της φυγής, με ολοένα περισσότερους Αμερικανούς να ψηφίζουν με τα πόδια και να ριζώνουν στο εξωτερικό.
Το 2025 η χώρα κατέγραψε αρνητικό μεταναστευτικό ισοζύγιο, κάτι που είχε να συμβεί με τέτοια βεβαιότητα από την εποχή της Μεγάλης Ύφεσης, με περίπου 150.000 ανθρώπους περισσότερους να φεύγουν απ’ όσους μπαίνουν, την ώρα που πάνω από ένα εκατομμύριο δυναμικό διασποράς σπουδάζει, εργάζεται εξ αποστάσεως ή συνταξιοδοτείται σε Ευρώπη, Λατινική Αμερική και Ασία. Ο «νέος αμερικανικός όνειρο» για μια σημαντική μερίδα πολιτών μοιάζει να είναι, απλώς, να μη ζουν πια εκεί.
Στους λιθόστρωτους δρόμους της Λισαβόνας, τόσοι Αμερικανοί αγοράζουν διαμερίσματα ώστε οι τελευταίοι αφιχθέντες παραπονιούνται ότι ακούνε περισσότερο αγγλικά παρά πορτογαλικά, ενώ σε μοντέρνες γειτονιές του Δουβλίνου ένας στους 15 κατοίκους είναι γεννημένος στις ΗΠΑ, ποσοστό μεγαλύτερο ακόμη κι από την εποχή του 19ου αιώνα και του Μεγάλου Λιμού. Στην Μπαλί, στην Κολομβία και στην Ταϊλάνδη, η πίεση στα ενοίκια και στην κατοικία από ψηφιακούς νομάδες που πληρώνονται σε δολάρια έχει ήδη προκαλέσει διαδηλώσεις κατά της «αμερικανικής γκετοποίησης». Πάνω από 100.000 νέοι φοιτητές επιλέγουν φθηνότερα πανεπιστήμια στο εξωτερικό, ενώ στις πόλεις-σύνορα του Μεξικού ολόκληρα γηροκομεία γεμίζουν με ηλικιωμένους Αμερικανούς που ανακαλύπτουν ότι μπορούν να έχουν αξιοπρεπή φροντίδα σε κλάσμα του κόστους των ΗΠΑ.
Οι ΗΠΑ χάνουν ανθρώπινο κεφάλαιο
Την ίδια ώρα που η κυβέρνηση Τραμπ πανηγυρίζει για εκατοντάδες χιλιάδες απελάσεις και 2,2 εκατ. «αυτο-απελάσεις» μέσα σε ένα χρόνο, μια σιωπηρή έξοδος πολιτών ανατρέπει το αφήγημα της αμερικανικής εξαίρεσης. Υπολογίζεται ότι 4 έως 9 εκατ. Αμερικανοί ζουν ήδη μόνιμα στο εξωτερικό, με 1,6 εκατ. μόνο στο Μεξικό, πάνω από 250.000 στον Καναδά και περισσότερους από 325.000 στο Ηνωμένο Βασίλειο, την ώρα που σε όλη την Ε.Ε. οι αφίξεις Αμερικανών για μόνιμη εγκατάσταση σπάνε ιστορικά ρεκόρ. Στην Πορτογαλία οι Αμερικανοί κάτοικοι έχουν αυξηθεί πάνω από 500% μετά την πανδημία, ενώ πέρυσι μόνο στην Ιρλανδία μετεγκαταστάθηκαν 10.000 άνθρωποι από τις ΗΠΑ, διπλάσιοι σε σχέση με το 2024.
Η στροφή δεν είναι πια υπόθεση λίγων «περιπετειωδών κοσμοπολιτών», όπως παραδέχονται οι εταιρείες μετεγκατάστασης που αδυνατούν να καλύψουν τη ζήτηση. Μαζικές διαδικτυακές ενημερώσεις για βίζες όπως εκείνη της Αλβανίας, που επιτρέπει σε Αμερικανούς να ζουν και να εργάζονται με φοροαπαλλαγές στο εξωτερικό εισόδημα, γεμίζουν με εκατοντάδες συμμετέχοντες, ενώ πρωτοβουλίες με ονόματα όπως Blaxit Global ή GTFO Tours στοχεύουν συγκεκριμένα σε Αφροαμερικανούς, επικριτές του Τραμπ, γυναίκες, ακόμη και δικαιούχους κοινωνικών επιδομάτων. «Στόχος μας είναι να μετακινήσουμε ένα εκατομμύριο Αμερικανούς», δηλώνει χωρίς περιστροφές ιδρύτρια εταιρείας μετεγκατάστασης από την Αλαμπάμα που η ίδια εγκαταστάθηκε στο Μεξικό.
Γιατί οι Αμερικανοί φεύγουν από τις ΗΠΑ
Πίσω από τα νούμερα κρύβεται ένα εκρηκτικό μείγμα οικονομικών κινήτρων, τρόπου ζωής και βαθιάς απογοήτευσης από την πορεία της χώρας. Ολοένα και περισσότεροι Αμερικανοί δηλώνουν ότι αισθάνονται πιο ασφαλείς μεγαλώνοντας τα παιδιά τους σε ευρωπαϊκές πόλεις χωρίς ασκήσεις «ενεργού σκοπευτή» στα νηπιαγωγεία, με φθηνότερη υγεία, walkable γειτονιές και σχολεία που θεωρούνται ασφαλέστερα και συχνά καλύτερα από τα αμερικανικά. Παράλληλα, οι «αμερικανικοί» μισθοί – ενισχυμένοι από τον τεχνολογικό γίγαντα της Silicon Valley – επιτρέπουν σε μηχανικούς, συμβούλους και ελεύθερους επαγγελματίες να ζουν «ευρωπαϊκά» με φόρους συχνά ευνοϊκότερους χάρη σε ειδικά καθεστώτα για ξένους.
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση των ΗΠΑ αντιμετωπίζει την τάση με διπλό αφήγημα: από τη μία προβάλλει μια οικονομία που «τρέχει» πιο γρήγορα από άλλες ανεπτυγμένες χώρες και προσελκύει πλούσιους ξένους με «χρυσές κάρτες» του 1 εκατ. δολαρίων, από την άλλη όμως παραβλέπει ότι χιλιάδες δικοί της πολίτες σπεύδουν να παραιτηθούν από την αμερικανική υπηκοότητα για να αποφύγουν τη διπλή φορολογία ή να αποκτήσουν ευρωπαϊκά διαβατήρια. Οι αιτήσεις παραίτησης από την ιθαγένεια αυξήθηκαν κατά 48% το 2024, ενώ χιλιάδες Αμερικανοί εξασφαλίζουν βρετανικά, ιρλανδικά και άλλα ευρωπαϊκά διαβατήρια σε ιστορικά υψηλούς αριθμούς.
Από το «όνειρο» στην έξοδο
Για ορισμένους αναλυτές, η νέα διασπορά είναι το τίμημα της επιτυχίας: οι υψηλές αμοιβές των ΗΠΑ εξάγονται πια σε ξένες αγορές, χρηματοδοτώντας φοιτητές, ψηφιακούς νομάδες και συνταξιούχους που τροφοδοτούν οικονομίες από τη Νότια Ευρώπη μέχρι τα Βαλκάνια. Για άλλους, όμως, πρόκειται για ψήφο δυσπιστίας στο μέλλον της χώρας, σε μια περίοδο που οι δημοσκοπήσεις δείχνουν τους Αμερικανούς διχασμένους, με έναν στους πέντε να δηλώνει ότι θα ήθελε να φύγει μόνιμα στο εξωτερικό, ποσοστό διπλάσιο σε σχέση με την εποχή της κρίσης του 2008, σύμφωνα με τη Wall Street Journal.
Σε κάθε περίπτωση, η εικόνα είναι πλέον δύσκολο να αγνοηθεί: από τα αμερικανικά σημαιάκια στα μπαλκόνια των Τιράνων μέχρι τις «μίνι-Ναντάκετ» πανεπιστημιουπόλεις της Σκωτίας, οι ΗΠΑ εξάγουν ανθρώπινο δυναμικό όσο ποτέ. Και αν κάποτε το σύμβολο της εποχής ήταν ο μετανάστης που κοιτούσε τον ορίζοντα του Μανχάταν, σήμερα είναι ο Αμερικανός εξ αποστάσεως εργαζόμενος που πίνει καφέ σε μια πλατεία της Ιβηρικής, συνδεδεμένος με πελάτες στην άλλη άκρη του Ατλαντικού χωρίς, όπως λένε πολλοί, καμία πρόθεση να επιστρέψει.
