Η Κίνα του Σι Τζινπίνγκ μπαίνει σε μια ακόμη πιο σκοτεινή φάση μονοπρόσωπης εξουσίας, με την εντυπωσιακή πτώση του πιο ισχυρού στρατηγού της, του Τζανγκ Γιούξια, να λειτουργεί ως προειδοποίηση προς ολόκληρο το κομμουνιστικό κατεστημένο. Ο «μεγάλος αδελφός» του Σι βρέθηκε ξαφνικά από την κορυφή του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού σε μυστική κράτηση, κατηγορούμενος ακόμη και για διαρροή ευαίσθητων πυρηνικών μυστικών προς τις ΗΠΑ – κατηγορίες που μετατρέπουν μια εσωκομματική εκκαθάριση σε ζήτημα «εθνικής προδοσίας».
Ήταν μια παγωμένη χειμωνιάτικη μέρα στο Πεκίνο όταν ο 75χρονος στρατηγός ξεκίνησε για μια κρίσιμη συνεδρία «μελέτης» στην Κεντρική Κομματική Σχολή, παρουσία της κορυφής της ηγεσίας και του ίδιου του Σι Τζινπίνγκ. Δεν έφτασε ποτέ: ειδικές δυνάμεις ασφαλείας, υπό άμεσο έλεγχο της ηγεσίας, τον αναχαίτισαν καθ’ οδόν, τον μετέφεραν σε άγνωστη τοποθεσία, ενώ παράλληλα έγινε έφοδος στο σπίτι του και σύλληψη του γιου του, στρατιωτικού ερευνητή. Για ώρες, ακόμη και η ανώτατη στρατιωτική ηγεσία αγνοούσε τι είχε συμβεί, μαθαίνοντας για την πτώση του μόλις λίγο πριν γίνει η υπόθεση επίσημη είδηση, τέσσερις ημέρες μετά το δραματικό «σβήσιμο» του κορυφαίου στρατηγού από το προσκήνιο.
Η Κίνα, ο Σι Τζινπίνγκ και η «μία φωνή» στο στράτευμα
Η υπόθεση Τζανγκ δεν είναι μεμονωμένη, αλλά η κορύφωση μιας δεκαετίας εκκαθαρίσεων στις ένοπλες δυνάμεις της Κίνας, με τον Σι Τζινπίνγκ να αντικαθιστά σταδιακά τη συλλογική ηγεσία με ένα σύστημα απόλυτης προσωπικής κυριαρχίας. Από το 2023 έως σήμερα, πέντε από τα επτά μέλη της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής έχουν απομακρυνθεί, ενώ οι κενές θέσεις δεν αναπληρώνονται, μετατρέποντας ουσιαστικά το κορυφαίο στρατιωτικό όργανο σε ένα είδος προσωπικής γραμματείας του Σι. Σήμερα, στην επιτροπή έχουν απομείνει ο ίδιος και ένας ακόμη στρατηγός, περισσότερο γνωστός ως πολιτικός «εντολοδόχος» παρά ως επιχειρησιακός διοικητής, γεγονός που σηματοδοτεί ότι η λήψη των κρίσιμων στρατιωτικών αποφάσεων συγκεντρώνεται σε ελάχιστα χέρια.
Ο Σι Τζινπίνγκ δεν είναι «απλός» πολιτικός ηγέτης, αλλά γιος επαναστατικού στελέχους, που από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 βρέθηκε στο κέντρο της στρατιωτικής εξουσίας ως προσωπικός γραμματέας του τότε ισχυρού άνδρα της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής Γκενγκ Πιάο. Αυτή η πρώιμη τριβή με τον σκληρό πυρήνα της στρατιωτικής ισχύος, όπως σημειώνουν αναλυτές, τον έπεισε ότι ο ηγέτης που δεν ελέγχει απόλυτα τους στρατηγούς του, είναι ένας ηγέτης «σε κινούμενη άμμο». Γι’ αυτό, από την ανάληψη της εξουσίας το 2012, ξεκίνησε μια ευρεία αναδιάρθρωση και «αντιδιαφθορά», διαλύοντας παλαιά στρατιωτικά φέουδα και στήνοντας κεντρικές διακλαδικές διοικήσεις που αναφέρονται απευθείας σε εκείνον.
Κίνα, Σι Τζινπίνγκ και ο «κύκλος των εκκαθαρίσεων»
Το πιο εντυπωσιακό – και ταυτόχρονα ανησυχητικό – στην υπόθεση Τζανγκ είναι ότι πρόκειται για έναν άνθρωπο με τον οποίο ο Σι μοιραζόταν κοινή «επαναστατική γενεαλογία». Οι πατέρες τους πολέμησαν ώμο με ώμο στον εμφύλιο της δεκαετίας του 1940, ενώ ο ίδιος ο Σι τον είχε προσπεράσει πέρα από τα όρια ηλικίας, αναβαθμίζοντάς τον σε υπ’ αριθμόν ένα στρατηγό και αρχιτέκτονα της στρατιωτικής του μεταρρύθμισης. Παρ’ όλα αυτά, ούτε οι δεσμοί αίματος ούτε η πολυετής εμπιστοσύνη στάθηκαν ασπίδα: ο Τζανγκ κατηγορείται για διαρροή πυρηνικών μυστικών προς τις ΗΠΑ, δημιουργία «πολιτικών κλικών» και διαφθορά στον μηχανισμό προαγωγών, σε μια δέσμη κατηγοριών που καλύπτει από την προδοσία μέχρι τον «στρατιωτικό πελατειασμό».
Το κατηγορητήριο, πέρα από την ουσία του, έχει σαφή πολιτική λειτουργία: μετατρέπει μια μάχη εξουσίας σε υπόθεση πατριωτισμού, αποκλείοντας εκ των προτέρων κάθε αφήγημα που θα μπορούσε να παρουσιάσει τον στρατηγό ως «πιστό διαφωνούντα». Παράλληλα, ανοίγει τον δρόμο για μια δίκη κεκλεισμένων των θυρών, κατά το πρότυπο της θεαματικής πτώσης του πρώην «τσάρου της εσωτερικής ασφάλειας» Τζόου Γιονγκκάνγκ το 2014, ο οποίος καταδικάστηκε σε ισόβια σε μια διαδικασία πλήρως ελεγχόμενη από το καθεστώς. Η ανάθεση σε ειδική ομάδα να «σκαλίσει» την περίοδο διοίκησης του Τζανγκ στην στρατηγική στρατιωτική περιφέρεια της Σενγιάνγκ, με ερευνητές που μένουν σε ξενοδοχεία αντί για στρατιωτικές βάσεις, υπογραμμίζει ότι ο Σι θέλει να σπάσει κάθε δίκτυο προστασίας γύρω από τον πάλαι ποτέ ισχυρό άνδρα.
Η πρόσφατη εμπειρία της Ρωσίας, με την ανταρσία Πριγκόζιν και την αδυναμία του Βλαντιμίρ Πούτιν να εξασφαλίσει έναν γρήγορο στρατιωτικό θρίαμβο στην Ουκρανία, λειτούργησε, σύμφωνα με πηγές, ως «μάθημα» για την κινεζική ηγεσία. Στο Πεκίνο κατέληξαν ότι τα δισεκατομμύρια για εξοπλισμούς δεν αρκούν, αν δεν συνοδεύονται από απόλυτη πολιτική πίστη και έναν στρατό που λογοδοτεί σε μία μόνο κορυφή. Ο Σι, φοβούμενος ότι η διαφθορά και τα παράλληλα δίκτυα θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την ετοιμότητα ενός ταχέως εκσυγχρονιζόμενου στρατεύματος – ειδικά σε μια περίοδο αυξανόμενης πίεσης προς την Ταϊβάν – φαίνεται να προτιμά τον «κύκλο των ατελείωτων εκκαθαρίσεων» από έναν συμβιβασμό με την παλιά φρουρά, σύμφωνα με τη Wall Street Journal.
Η Κίνα σήμερα βρίσκεται μπροστά σε ένα παράδοξο: όσο ο Σι Τζινπίνγκ συγκεντρώνει την ισχύ, τόσο στενότερος γίνεται ο δίαυλος στρατιωτικής πληροφόρησης προς τον ίδιο, σε μια στιγμή που ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός επεκτείνει τις δυνατότητές του, αλλά ταυτόχρονα παλεύει με θεσμικό κενό στην κορυφή. Αναλυτές προειδοποιούν ότι η μετατροπή της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής σε «προσωπική γραμματεία» του Σι μπορεί να καταστήσει την Κίνα πιο απρόβλεπτο παράγοντα σε μια ενδεχόμενη κρίση, αφού οι στρατιωτικές αποφάσεις θα φιλτράρονται όλο και περισσότερο μέσα από το πρίσμα της προσωπικής ασφάλειας και καχυποψίας του ηγέτη. Τα ιστορικά παραλληλισμένα με την πτώση του Λιν Μπιάο την εποχή του Μάο υπενθυμίζουν ότι, στην κινεζική κομμουνιστική παράδοση, αυτός που βρίσκεται πιο κοντά στον θρόνο είναι συχνά και ο πρώτος υποψήφιος για «θυσία» στο όνομα της σταθερότητας.
