Το σοβαρό περιστατικό που συνέβη στη Χίο ανέδειξε ακόμη ένα κεφάλαιο των δύσκολων ελληνοτουρκικών σχέσεων, παραμονές της επίσκεψης του Πρωθυπουργού στην Άγκυρα. Πρόκειται για ένα πρόβλημα που δεν είναι καινούριο, αλλά συχνά βγαίνει στην επιφάνεια όταν η Τουρκία κάνει λάθη, εσκεμμένα ή μη.
Διαχρονικά, υπήρχαν καταγγελίες ότι σε αρκετές περιπτώσεις η μεταφορά παράνομων μεταναστών προς τα ελληνικά νησιά υποβοηθήθηκε από τις τουρκικές λιμενικές αρχές.
Το σημαντικό πρόβλημα που ανέκυψε στις ελληνοτουρκικές σχέσεις από το 2011 και μετά ήταν η παράνομη μετανάστευση. Οι αμερικανικές επεμβάσεις στο Ιράκ και το Αφγανιστάν μετά την 11η Σεπτεμβρίου, ο εμφύλιος στη Συρία και οι ευρύτερες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή οδήγησαν μεγάλο αριθμό ανθρώπων να αναζητήσουν καταφύγιο στην Ευρώπη.
Τα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου κατέστησαν κύρια πύλη εισόδου από την Τουρκία. Από το 2006 και μετά το ρεύμα αυτό διογκώθηκε, ενώ η πολιτική της Άγκυρας ενθάρρυνε τη χρήση του τουρκικού εδάφους και εργαλειοποίησε την κατάσταση για να στέλνει μηνύματα προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το αποτέλεσμα ήταν ενδεικτικό της πίεσης: το 2008 το 50% των παράνομων μεταναστών που εισήλθαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνελήφθησαν στα ελληνοτουρκικά σύνορα. Το 2009 το ποσοστό αντιστοιχούσε στο 75% και το 2010 στο 90%.
Το πρωτόκολλο επανεισδοχής και η εφαρμογή στην πράξη
Το 2001 Ελλάδα και Τουρκία υπέγραψαν πρωτόκολλο επανεισδοχής υπηκόων. Προϋπόθεση εφαρμογής του ήταν να υπάρχουν τεκμήρια που να αποδεικνύουν ότι οι παράνομοι μετανάστες προέρχονται από το έδαφος του άλλου κράτους. Σε αυτή την περίπτωση, η Τουρκία θα έπρεπε να τους δεχτεί πίσω.
Στην πράξη, το πρωτόκολλο εφαρμόστηκε περιστασιακά και αποσπασματικά. Η παρουσία της FRONTEX βοήθησε, ωστόσο η Τουρκία κινήθηκε διπλωματικά και διαμαρτυρήθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση ότι είναι η μόνη από τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες όπου οι πολίτες οφείλουν να λάβουν προηγούμενη θεώρηση για να ταξιδέψουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το 2024, νέα βοήθεια ύψους 1 δισεκατομμυρίου ευρώ για τους πρόσφυγες που φιλοξενεί η Τουρκία ανακοίνωσε η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν από την Άγκυρα, όπου συναντήθηκε με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, με θέμα τις τελευταίες εξελίξεις στη Συρία.
Ένα ζήτημα καθαρά ανθρωπιστικό, στο οποίο κινδυνεύουν ανθρώπινες ζωές με τραγική ενίοτε κατάληξη όπως στη Χίο, μετατράπηκε σε αντικείμενο εκμετάλλευσης από την Τουρκία σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Παράλληλα, χρησιμοποιήθηκε ως πεδίο πίεσης προς την Ελλάδα, μέσα από κινήσεις που αγγίζουν την αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας.
Μόλις έγινε γνωστό το περιστατικό με τη βύθιση του σκάφους των δουλεμπόρων, εκδόθηκαν από τις αρμόδιες ελληνικές αρχές η αναγκαία NAVTEX, καθώς και NOTAM, προκειμένου να ξεκινήσει η επιχείρηση Έρευνας και Διάσωσης.
Αρκετές ώρες αργότερα, τα ξημερώματα της Τετάρτης, η Τουρκία, σε μια συνήθη πρακτική, εξέδωσε NOTAM με την οποία υποστήριζε ότι η περιοχή που αναφέρεται στο ελληνικό NOTAM παραβιάζει τμήμα των τουρκικών χωρικών υδάτων και εν μέρει εμπίπτει στην Τουρκική Θαλάσσια Περιοχή Έρευνας και Διάσωσης.
Το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας και οι παγίδες
Το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας αναμένεται να γίνει, καθώς τυχόν ακύρωσή του θα επιδεινώσει περισσότερο τις διμερείς σχέσεις και επιπλέον καμία από τις δύο χώρες δεν θέλει να επωμιστεί την ευθύνη της αναβολής.
Οι παγίδες, ωστόσο, υπάρχουν. Και οι παγίδες έχουν και νεκρούς, όπως έδειξε το περιστατικό στη Χίο.
