Η «εκρηκτική» σχέση των ΗΠΑ με το Ιράν, που με κομμένη την ανάσα παρακολουθεί η διεθνής κοινότητα, πηγαίνει αρκετά χρόνια πίσω και μια σειρά από γεγονότα παγίωσαν αυτή την αντιπαλότητα. Χρονιά ορόσημο ήταν το 1953, οπότε και συνέβη το πραξικόπημα που ανέτρεψε τον δημοκρατικά εκλεγμένο πρωθυπουργό του Ιράν, Μοχάμεντ Μοσαντέκ.
Οι ΗΠΑ, η CIA για να είμαστε πιο ακριβείς, σε συνεργασία με το Ηνωμένο Βασίλειο, διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο σε εκείνο το πραξικόπημα αφού φοβόντουσαν ότι οι πολιτικές του Μοσαντέκ θα μπορούσαν να φέρουν το Ιράν πιο κοντά στη Σοβιετική Ένωση και ήθελαν να προστατεύσουν τα δυτικά οικονομικά συμφέροντα στη βιομηχανία πετρελαίου του Ιράν.
Το πραξικόπημα που έγινε στις 19 Αυγούστου του 1953 επανέφερε στην εξουσία τον Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, ο οποίος παρέμεινε για πολλά χρόνια στην εξουσία. Για πολλούς Ιρανούς, τότε ήταν η αρχή της οργής τους. Το 1979, ύστερα από δεκαετίες καταστολής των δημοκρατικών δυνάμεων στο Ιράν από τον Σάχη και τη μυστική του αστυνομία, ξέσπασε η Ιρανική Επανάσταση. Ο Σάχης Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί αναγκάστηκε να αποσυρθεί στην εξορία, αφού τεράστιος αριθμός Ιρανών διαδηλωτών κατέβηκε στους δρόμους, ζητώντας την απομάκρυνσή του. Ο ιρανικός στρατός αρνήθηκε να σταματήσει την επανάσταση.
Πώς τα κανάλια διπλωματίας ανάμεσα στις δύο χώρες έκλεισαν ερμητικά
Η κρίση των ομήρων του 1979 παγίδευσε στο Ιράν 52 Αμερικανούς για 444 ημέρες, αναγκάζοντας τις ΗΠΑ να διακόψουν τους δεσμούς τους με την Τεχεράνη και να παγώσουν ιρανικά περιουσιακά στοιχεία αξίας 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Και κάπως έτσι τα κανάλια διπλωματίας ανάμεσα στις δύο χώρες έκλεισαν ερμητικά, γεννήθηκε η εποχή των κυρώσεων, δημιουργήθηκε η CENTCOM των ΗΠΑ και εδραιώθηκαν δεκαετίες εχθρότητας που συνεχίζονται με τις σημερινές εντάσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Στην πραγματικότητα ο Χομεϊνί είχε ενθαρρύνει και υποκινήσει τους καταληψίες της πρεσβείας προκειμένου να οδηγήσει στα άκρα τις σχέσεις Ιράν με τις ΗΠΑ και να συσπειρώσει τους Ιρανούς γύρω από την πολιτική του. Η ομηρία των Αμερικανών διπλωματών κατά παράβαση κάθε κανόνα της διπλωματίας προκάλεσε σοκ και οργή στην αμερικανική ηγεσία και κοινή γνώμη. Έγινε μάλιστα ταινία, το «Argo»” που αξίζει να παρακολουθήσετε.
Η επιδείνωση των σχέσεων με τις ΗΠΑ ευνόησε τη δημοφιλία του νέου καθεστώτος στο εσωτερικό του Ιράν αλλά και σε μερίδα της μουσουλμανικής κοινής γνώμης ανά την υφήλιο. Επίσης υπέρ του Χομεϊνί και της ενίσχυσης της θέσης του στο εσωτερικό λειτούργησε και η επίθεση του Ιράκ εναντίον του Ιράν τον Σεπτέμβριο του 1980 αφού ο ιρανικός λαός συσπειρώθηκε πέριξ της ηγεσίας του. Το 1988 αμερικανικό πολεμικό πλοίο εκτόξευσε δύο πυραύλους εναντίον επιβατικού αεροσκάφους των Ιρανικών Αερογραμμών με αποτέλεσμα 290 νεκρούς, και τις δύο χώρες να έρθουν και πάλι στο χείλος του πολέμου.
Το 2002 η αντιπολίτευση του Ιράν αποκάλυψε ότι η χώρα αναπτύσσει πυρηνικές εγκαταστάσεις, ανάμεσά τους και κάποιες για εμπλουτισμό ουρανίου. Οι Αμερικανοί κατηγόρησαν το Ιράν για κρυφό πυρηνικό πρόγραμμα, κάτι το οποίο η Τεχεράνη αρνήθηκε. Ακολούθησε μια δεκαετία έντονης διπλωματικής κινητικότητας και ανάμειξης του Ιράν με τις αρμόδιες υπηρεσίες του ΟΗΕ για τα πυρηνικά για να οδηγηθεί ο ΟΗΕ να επιβάλλει σειρά κυρώσεων κατά της κυβέρνησης του συντηρητικού προέδρου του Ιράν, Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ.
Το 2013, για πρώτη φορά μετά από 30 χρόνια, ο νεοεκλεγείς και μετριοπαθής πρόεδρος Χασάν Ροχανί, είχε τηλεφωνική συνομιλία με τον Αμερικανό πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα που αλλάζει κάπως το κλίμα. Δίνει επίσης το έναυσμα για την έναρξη διπλωματικών διεργασιών που θα οδηγήσουν στη συναίνεση του Ιράν σε μια μακροπρόθεσμη συμφωνία για το πυρηνικό του πρόγραμμα προκειμένου να επιτρέψει την είσοδο στη χώρα σε διεθνείς παρατηρητές, με αντάλλαγμα την άρση των οικονομικών κυρώσεων.
Το 2018 όμως ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ αποχώρησε από τη συμφωνία, επαναφέροντας τις κυρώσεις τόσο σε βάρος του Ιράν, όσο και σε βάρος των χωρών με τις οποίες η Τεχεράνη έχει εμπορικές συναλλαγές. Σαν να μην έφτανε αυτό οι ΗΠΑ στέλνουν ένα αεροπλανοφόρο και βομβαρδιστικά Β-52 στον Περσικό Κόλπο εξαιτίας ανησυχητικών ενδείξεων για κλιμάκωση που σχετίζονται με το Ιράν.
Το 2020, η Ουάσινγκτον ανακοίνωσε τη δολοφονία του στρατηγού Κασέμ Σουλεϊμανί, αρμόδιου για τις επιχειρήσεις των Φρουρών της Επανάστασης στο εξωτερικό.
Καταιγιστικές οι εξελίξεις στο Ιράν
Στο Ιράν οι εξελίξεις είναι καταιγιστικές. Συγκαλείται εκτάκτως το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, και ο ανώτατος πνευματικός ηγέτης της χώρας αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ ορκίστηκε εκδίκηση για το θάνατο του Ιρανού αξιωματικού. Τον Ιούνιο του 2025 σε μια ουσιαστικά μεμονωμένη αμερικανική επίθεση, με βομβαρδιστικά stealth οι Ηνωμένες Πολιτείες έπληξαν ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις. Το Ιράν προχώρησε σε ένα πολύ περιορισμένο απαντητικό πλήγμα εναντίον αμερικανικής βάσης στο Κατάρ.
«Κανένας άλλος στρατός στον κόσμο δεν θα μπορούσε να το κάνει αυτό» έγραψε σε ανάρτησή του στο Truth Social ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ μετά το αμερικανικό χτύπημα. Το ενδεικτικό χρονολόγιο των σημαντικότερων σταθμών στις διμερείς σχέσεις μεταξύ ΗΠΑ-Ιράν ίσως επιβεβαιώνει και ένα άλλο σύνθημα που έχει υιοθετήσει ο Τραμπ στην εξωτερική πολιτική του: «Ειρήνη μέσω της δύναμης». Όπως και τώρα δηλαδή, ελπίζει ότι το Ιράν θα υποχωρήσει, ώστε να μπορέσει να κηρύξει το επεισόδιο λήξαν και να πάρει τα εύσημα για την επίτευξη ειρήνης μέσω της ισχύος.
