Οι ΗΠΑ φαίνεται πως είναι έτοιμες να προχωρήσουν σε ένα στρατιωτικό πλήγμα κατά του Ιράν μέσα στις επόμενες ημέρες. Και παρόλο που οι στόχοι τους είναι λίγο πολύ αναμενόμενοι, το τελικό αποτέλεσμα παραμένει ένας δυσεπίλυτος γρίφος.
Αν οι διπλωματικές προσπάθειες με την Τεχεράνη αποτύχουν και ο Ντόναλντ Τραμπ δώσει την εντολή επίθεσης, ποια είναι τα πιθανά σενάρια;
Χειρουργικά πλήγματα και εκδημοκρατισμός
Το ιδανικό σενάριο προβλέπει περιορισμένης έκτασης αμερικανικές επιθέσεις ακριβείας (από αέρος και θαλάσσης) σε στρατηγικές βάσεις των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC), των πολιτοφυλακών Μπασίτζ, καθώς και σε εγκαταστάσεις βαλλιστικών πυραύλων και πυρηνικών.
Σύμφωνα με αυτή την αισιόδοξη πρόβλεψη του ανταποκριτή του BBC σε θέματα ασφαλείας, Φρανκ Γκάρντνερ, το ήδη κλονισμένο καθεστώς καταρρέει και τη θέση του παίρνει μια δημοκρατική κυβέρνηση που επανεντάσσει το Ιράν στη διεθνή κοινότητα. Ωστόσο, η εμπειρία από το Ιράκ και τη Λιβύη δείχνει πως η δυτική παρέμβαση σπάνια οδηγεί σε ομαλή μετάβαση, φέρνοντας συχνά το χάος. (Αντίθετα, η Συρία το 2024 κατάφερε να ανατρέψει τον Άσαντ με εσωτερική επανάσταση, δείχνοντας μεγαλύτερη σταθερότητα.)
Επιβίωση του καθεστώτος με «υποχωρήσεις»
Ο Γκάρντνερ εξηγεί πως οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να ακολουθήσουν το «μοντέλο της Βενεζουέλας»: Μια αστραπιαία και σφοδρή αμερικανική επέμβαση που δεν ανατρέπει την Ισλαμική Δημοκρατία, αλλά την αναγκάζει να αλλάξει γραμμή πλεύσης.
Το Ιράν παραμένει υπό τον έλεγχο των μουλάδων, αλλά αναγκάζεται να σταματήσει τη χρηματοδότηση ένοπλων ομάδων στη Μέση Ανατολή και να παγώσει τα πυρηνικά του προγράμματα. Πάντως, η 47χρονη ιστορία του καθεστώτος δείχνει πως η Τεχεράνη σπάνια υποχωρεί υπό πίεση.
Κατάρρευση και στρατιωτικός νόμος
Πολλοί θεωρούν αυτό το σενάριο ως το επικρατέστερο. Παρά τη λαϊκή δυσαρέσκεια, το «βαθύ κράτος» της ασφάλειας στο Ιράν είναι πανίσχυρο.
Αν το καθεστώς καταρρεύσει, είναι πολύ πιθανό να μην δούμε δημοκρατία, αλλά μια σκληρή στρατιωτική κυβέρνηση αποτελούμενη από στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης, που θα επιβάλουν την τάξη με σιδηρά πυγμή.
Περιφερειακή ανάφλεξη και αντίποινα
Το Ιράν έχει προειδοποιήσει ότι «το δάχτυλο βρίσκεται στη σκανδάλη». Παρότι δεν μπορεί να συγκριθεί με την ισχύ των ΗΠΑ, διαθέτει τεράστιο οπλοστάσιο από drones και πυραύλους κρυμμένους σε βουνά και σπηλιές. Θα μπορούσε να πλήξει αμερικανικές βάσεις στον Κόλπο (Μπαχρέιν, Κατάρ) ή κρίσιμες υποδομές σε γειτονικές χώρες που θεωρεί «συνεργούς» των ΗΠΑ, όπως η Ιορδανία.
Ναρκοθέτηση των Στενών του Ορμούζ
Ο Γκάρντνερ εξηγεί πως αυτή είναι μια κλασική απειλή για την παγκόσμια οικονομία. Τα Στενά του Ορμούζ είναι η «αρτηρία» του πλανήτη: από εκεί περνά το 20% των εξαγωγών φυσικού αερίου (LNG) και το 25% του πετρελαίου παγκοσμίως. Αν το Ιράν ναρκοθετήσει τα στενά, οι τιμές της ενέργειας θα εκτοξευθούν και το παγκόσμιο εμπόριο θα υποστεί σοκ.
Η απειλή του «σμήνους»
Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ φοβάται τις «ασύμμετρες» επιθέσεις. Το Ιράν μπορεί να εξαπολύσει ταυτόχρονα εκατοντάδες drones και ταχύπλοα τορπιλοφόρα εναντίον ενός μόνο πλοίου. Αν καταφέρει να βυθίσει ένα αμερικανικό αντιτορπιλικό, η ταπείνωση για την Ουάσιγκτον θα είναι τεράστια, θυμίζοντας την επίθεση στο USS Cole το 2000.
Η επίθεση στο USS Cole στις 12 Οκτωβρίου 2000 παραμένει μέχρι σήμερα μια από τις πιο «τραυματικές» στιγμές για το αμερικανικό Ναυτικό, καθώς απέδειξε ότι ένα πανάκριβο, υπερσύγχρονο πολεμικό πλοίο μπορεί να εξουδετερωθεί από μια μικρή, χαμηλού κόστους επιχείρηση.
Το αντιτορπιλικό είχε δέσει στο λιμάνι του Άντεν στην Υεμένη όταν μια μικρή βάρκα, που έμοιαζε με αυτές που μάζευαν τα σκουπίδια στο λιμάνι, το πλησίασε. Οι δύο επιβαίνοντες (καμικάζι της Αλ Κάιντα) χαιρέτησαν μάλιστα το πλήρωμα του πλοίου και στη συνέχεια πυροδότησαν περίπου 200 με 300 κιλά εκρηκτικών που μετέφεραν. Αποτέλεσμα της επίθεσης ήταν να χάσουν τη ζωή τους 17 Αμερικανοί ναύτες και να τραυματιστούν άλλοι 39.
Απόλυτο χάος και προσφυγική κρίση
Πρόκειται για τον μεγαλύτερο φόβο των γειτόνων του Ιράν (Σαουδική Αραβία, Κατάρ). Μια κατάρρευση χωρίς διάδοχη κατάσταση θα μπορούσε να οδηγήσει σε εμφύλιο πόλεμο και εθνοτικές συγκρούσεις (Κούρδοι, Βαλούχοι κ.λπ.).
Παρότι χώρες όπως το Ισραήλ θέλουν την πτώση του καθεστώτος, κανείς δεν επιθυμεί να δει μια χώρα 93 εκατομμυρίων κατοίκων να διαλύεται, προκαλώντας μια ανθρωπιστική κρίση άνευ προηγουμένου.
Σε κάθε περίπτωση σύμφωνα με τον Γκάρντνερ, ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι ο πρόεδρος Τραμπ να αισθανθεί πως «παγιδεύτηκε» από τη δική του στρατιωτική κλιμάκωση και να επιτεθεί απλώς για να μην φανεί αδύναμος, πυροδοτώντας έναν πόλεμο με απρόβλεπτες συνέπειες.
