Μία από τις πιο καθοριστικές στιγμές στην ιστορία της ανθρώπινης εξέλιξης φαίνεται πως αποκτά πλέον σαφέστερο χρονικό προσδιορισμό, καθώς επιστήμονες εκτιμούν ότι εντόπισαν πότε οι πρόγονοί μας πέρασαν από την τετραποδική βάδιση στη δίποδη στάση. Σύμφωνα με νέα επιστημονική ανάλυση, ένα ανθρωποειδές ζώο που έζησε στην Αφρική πριν από επτά εκατομμύρια χρόνια θεωρείται ο ισχυρότερος μέχρι σήμερα υποψήφιος για τον αρχαιότερο πρόγονο του ανθρώπου, καθώς τα οστά του δείχνουν προσαρμογή στη βάδιση σε δύο πόδια.
Τα απολιθωμένα κατάλοιπα του είδους, που ονομάζεται Σαχελάνθρωπος τσαντένσις (Sahelanthropus tchadensis), ανακαλύφθηκαν για πρώτη φορά πριν από περισσότερα από 20 χρόνια στην ερημική περιοχή του Τσαντ, στη βόρεια-κεντρική Αφρική. Η ανατομία του κρανίου είχε ήδη υποδείξει ότι αυτό τοποθετούνταν πιθανότατα απευθείας πάνω στη σπονδυλική στήλη, γεγονός που αποτέλεσε την πρώτη ένδειξη ότι το είδος μπορούσε να κινείται όρθιο.
Ωστόσο, νέα ανάλυση των άκρων επιβεβαιώνει ότι το είδος είχε τη δυνατότητα δίποδης κίνησης, καθώς τα οστά του φέρουν ένα χαρακτηριστικό που απαντάται αποκλειστικά σε δίποδα όντα. Της μελέτης ηγήθηκε ο Σκοτ Ουίλιαμς, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.
«Η ανάλυσή μας αυτών των απολιθωμάτων προσφέρει άμεσες αποδείξεις ότι ο Σαχελάνθρωπος μπορούσε να περπατά σε δύο πόδια, αποδεικνύοντας ότι η δίποδη βάδιση εξελίχθηκε πολύ νωρίς στη γενεαλογική μας γραμμή και προήλθε από έναν πρόγονο που έμοιαζε περισσότερο με τους σημερινούς χιμπαντζήδες και μπονόμπο», δήλωσε ο Σκοτ Ουίλιαμς.
Για τη νέα μελέτη, οι ερευνητές εντόπισαν την παρουσία του μηριαίου φύματος στα απολιθωμένα κατάλοιπα, ένα σημείο σώματος ζωτικής σημασίας για την όρθια βάδιση, σύμφωνα με την Daily Mail. Πρόκειται για το σημείο πρόσφυσης του ισχυρότερου συνδέσμου στο ανθρώπινο σώμα, του λαγονομηριαίου συνδέσμου, ο οποίος συνδέει τη λεκάνη με το μηριαίο οστό και αποτρέπει την υπερβολική κάμψη του σώματος προς τα πίσω κατά την όρθια στάση και το περπάτημα.
Προηγούμενες μελέτες είχαν επίσης εντοπίσει μια «φυσική στροφή» στο απολιθωμένο μηριαίο οστό, το οστό του μηρού, η οποία βοηθά τα πόδια να κατευθύνονται προς τα εμπρός. Παράλληλα, τρισδιάστατη ανάλυση έδειξε την ύπαρξη γλουτιαίων μυών παρόμοιων με εκείνους των πρώιμων προγόνων μας, οι οποίοι σταθεροποιούν τα ισχία και συμβάλλουν στη στάση, το περπάτημα και το τρέξιμο.
Η ερευνητική ομάδα υποστηρίζει ότι τα νέα αυτά ευρήματα, σε συνδυασμό με τα προηγούμενα δεδομένα, δείχνουν πως το αρχαίο αυτό είδος είχε τη δυνατότητα να βαδίζει όρθιο. «Ο Σαχελάνθρωπος ήταν ουσιαστικά ένας δίποδος πίθηκος, με εγκέφαλο μεγέθους χιμπαντζή και πιθανότατα περνούσε σημαντικό μέρος του χρόνου του στα δέντρα, αναζητώντας τροφή και ασφάλεια», ανέφερε ο δρ Σκοτ Ουίλιαμς, προσθέτοντας ότι «παρά την επιφανειακή του εμφάνιση, ο Σαχελάνθρωπος ήταν προσαρμοσμένος στη δίποδη στάση και κίνηση στο έδαφος».
Η ανακάλυψη αυτή καθιστά το συγκεκριμένο είδος το αρχαιότερο γνωστό μέλος της ανθρώπινης εξελικτικής γραμμής μετά τον εξελικτικό διαχωρισμό από τους χιμπαντζήδες. Δεδομένου ότι οι άνθρωποι και οι πίθηκοι απομακρύνθηκαν εξελικτικά πριν από περίπου οκτώ έως 19 εκατομμύρια χρόνια, τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η δίποδη βάδιση εμφανίστηκε πολύ σύντομα μετά από αυτόν τον διαχωρισμό.
Στο πλαίσιο της μελέτης, η ομάδα συνέκρινε τα απολιθωμένα κατάλοιπα με εκείνα άλλων πρώιμων ανθρώπινων προγόνων, καθώς και με σύγχρονους πιθήκους. Διαπιστώθηκε ότι ο Σαχελάνθρωπος διέθετε σχετικά μακρύ μηριαίο οστό σε σύγκριση με ένα οστό του αντιβραχίου, γεγονός που αποτελεί επιπλέον ένδειξη δίποδης βάδισης. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, οι πίθηκοι έχουν μακριά άνω άκρα και κοντά πόδια, ενώ οι άνθρωποι και οι πρόγονοί τους διαθέτουν αναλογικά μακρύτερα κάτω άκρα.
Γράφοντας στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances, οι επιστήμονες εξηγούν ότι η δίποδη βάδιση αποτελεί «βασική προσαρμογή» που διαφοροποιεί τους ανθρωπίνους, τους ανθρώπους και τους εξαφανισμένους συγγενείς τους, από τους σύγχρονους και απολιθωμένους πιθήκους. «Ο Σαχελάνθρωπος ερμηνεύεται εδώ ως ένας αφρικανικός, πιθηκόμορφος πρώιμος άνθρωπος που παρουσιάζει μερικές από τις αρχαιότερες προσαρμογές στη δίποδη βάδιση», αναφέρουν χαρακτηριστικά.
Οι ίδιοι εκτιμούν ότι η εξέλιξη της όρθιας βάδισης υπήρξε «μια διαδικασία και όχι ένα μεμονωμένο γεγονός», κατά την οποία η δίποδη συμπεριφορά αυξανόταν σταδιακά με την πάροδο του χρόνου. Αυτό σημαίνει ότι το είδος ενδεχομένως μπορούσε να περπατά σε δύο πόδια στο έδαφος, αλλά και να κινείται στα δέντρα, αιωρούμενο από κλαδί σε κλαδί, όπως οι πίθηκοι.
Παρ’ όλα αυτά, στο παρελθόν ορισμένοι ειδικοί έχουν αμφισβητήσει την άποψη ότι ο Σαχελάνθρωπος αποτελεί άμεσο πρόγονο του ανθρώπου. Όταν το είδος ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά το 2001, ο Μίλφορντ Γουόλποφ, καθηγητής ανθρωπολογίας στο πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, εξέφρασε επιφυλάξεις. Σε επιστολή του προς το περιοδικό Nature, υποστήριξε ότι ο Σαχελάνθρωπος «δεν βρίσκεται στη γενεαλογική γραμμή που οδηγεί άμεσα στον άνθρωπο», επικαλούμενος σημάδια στο κρανίο από μυς του αυχένα, τα οποία, κατά τον ίδιο, δείχνουν ότι το είδος κινούνταν στα τέσσερα, με το κεφάλι σε οριζόντια θέση ως προς τη σπονδυλική στήλη.
