Ένα νέο κύμα ψύχους πλησιάζει και η συζήτηση επιστρέφει στο γνώριμο παράπονο: «Κρυώνω τόσο πολύ, το νιώθω στα κόκαλά μου». Είναι όμως απλώς τρόπος του λέγειν ή υπάρχει βιολογική βάση;

Σύμφωνα με τον Adam Taylor, καθηγητή Ανατομίας στο Lancaster University, τα οστά μας δεν «αισθάνονται» το κρύο όπως το δέρμα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν επηρεάζονται.

Πώς αντιδρά το σώμα στο κρύο

Το ανθρώπινο σώμα λειτουργεί ιδανικά γύρω στους 37°C. Τα άκρα μας μπορεί να είναι έως και 6°C πιο δροσερά, ενώ η ηλικία, το φύλο και η κατάσταση υγείας παίζουν ρόλο: οι ηλικιωμένοι τείνουν να αισθάνονται περισσότερο το κρύο και οι γυναίκες εμφανίζουν συχνά αυξημένη ευαισθησία σε χαμηλές θερμοκρασίες.

Σε συνθήκες ψύχους:

  • Μειώνεται η ροή αίματος στα άκρα, ώστε να προστατευτεί ο «πυρήνας» του σώματος.
  • Οι ιστοί συσπώνται, γίνονται πιο άκαμπτοι.
  • Το αρθρικό υγρό πυκνώνει, δυσκολεύοντας την ομαλή κίνηση των αρθρώσεων.

Αυτό εξηγεί γιατί άτομα με οστεοαρθρίτιδα ή ρευματοειδή αρθρίτιδα αναφέρουν συχνότερα επιδείνωση των συμπτωμάτων τον χειμώνα.

Τα οστά «νιώθουν» τελικά το κρύο;

Τα οστά δεν διαθέτουν θερμοϋποδοχείς όπως το δέρμα. Ωστόσο, η εξωτερική τους μεμβράνη (το περιόστεο) περιέχει πλούσιο νευρικό δίκτυο που ανιχνεύει πίεση, παραμόρφωση ή τραυματισμό.

Η παρατεταμένη έκθεση σε χαμηλές θερμοκρασίες, σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα, μπορεί να:

  • Μειώσει προσωρινά το μήκος και το πάχος των οστών
  • Επηρεάσει την οστική πυκνότητα
  • Αυξήσει τη μηχανική καταπόνηση στους ιστούς

Ο συνδυασμός μειωμένης αιμάτωσης, αυξημένης ακαμψίας και πίεσης στους υποδοχείς πόνου μπορεί να ερμηνευτεί από τον εγκέφαλο ως «πόνος που έρχεται από μέσα», εξ ου και η αίσθηση ότι το κρύο «μπαίνει στα κόκαλα».

Ο ρόλος της υγρασίας στη Νότια Ευρώπη και την Ελλάδα

Η υγρασία επιδεινώνει την αίσθηση του κρύου. Το νερό μεταφέρει θερμότητα σχεδόν 70 φορές ταχύτερα από τον αέρα, με αποτέλεσμα η υγρασία:

  • Να απομακρύνει γρηγορότερα τη θερμότητα από το σώμα
  • Να διαπερνά τα ρούχα και να ενισχύει την απώλεια θερμότητας

Στη Νότια Ευρώπη, παρά το ηπιότερο κλίμα σε σχέση με βορειότερες περιοχές, η υψηλή χειμερινή υγρασία (ειδικά σε παραθαλάσσιες ζώνες) μπορεί να εντείνει την αίσθηση ψύχους.

Στην Ελλάδα, για παράδειγμα:

  • Η Αθήνα έχει μέση θερμοκρασία Ιανουαρίου περίπου 10°C, αλλά με αυξημένα ποσοστά υγρασίας.
  • Η Θεσσαλονίκη συνδυάζει χαμηλότερες θερμοκρασίες με υγρό κλίμα.
  • Σε ορεινές περιοχές όπως τα Ιωάννινα, το κρύο συνοδεύεται από υψηλή σχετική υγρασία, επιβαρύνοντας μυοσκελετικά συμπτώματα.

Έρευνες από μεσογειακές χώρες δείχνουν ότι ασθενείς με αρθρίτιδα αναφέρουν αυξημένο πόνο σε ημέρες με χαμηλή θερμοκρασία και υψηλή υγρασία, φαινόμενο που αποδίδεται σε μεταβολές της ατμοσφαιρικής πίεσης και στη σκλήρυνση των μαλακών ιστών.

Βιταμίνη D και μυοσκελετικός πόνος

Η βιταμίνη D διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην υγεία των οστών, αλλά και στην αντίληψη του πόνου.

Η ανεπάρκειά της συνδέεται με:

  • Ραχίτιδα στα παιδιά
  • Οστεομαλακία στους ενήλικες
  • Αυξημένη ευαισθησία στον μυοσκελετικό πόνο

Παρά την ηλιοφάνεια, μελέτες στην Ελλάδα δείχνουν υψηλά ποσοστά ανεπάρκειας βιταμίνης D, ιδιαίτερα τον χειμώνα, λόγω:

  • Μειωμένης έκθεσης στον ήλιο
  • Εσωτερικής διαβίωσης
  • Χρήσης αντηλιακών και καλυπτικού ρουχισμού

Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D έχουν επίσης συσχετιστεί με αυξημένα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, καταστάσεις που επηρεάζουν την ανοχή στο κρύο και την αντίληψη του πόνου.

Γιατί το «υγρό κρύο» φαίνεται πιο βαρύ

Το ηλιακό φως έχει φυσική θερμαντική επίδραση στο δέρμα. Έτσι, ένα ξηρό και ηλιόλουστο κρύο βιώνεται διαφορετικά από ένα υγρό και συννεφιασμένο περιβάλλον.

Στη Μεσόγειο, οι χειμερινοί μήνες μπορεί να μην έχουν ακραίες θερμοκρασίες, όμως ο συνδυασμός υγρασίας, ανέμου και περιορισμένης ηλιοφάνειας επηρεάζει σημαντικά την υποκειμενική αίσθηση ψύχους.

Πώς να προστατευθείτε από τον χειμερινό μυοσκελετικό πόνο

Οι ειδικοί προτείνουν:

  • Πολλαπλές στρώσεις ρούχων για παγίδευση θερμότητας
  • Τακτική κίνηση για ενίσχυση της κυκλοφορίας
  • Επαρκή θερμιδική πρόσληψη
  • Έλεγχο επιπέδων βιταμίνης D, ιδιαίτερα σε ομάδες υψηλού κινδύνου

Το συμπέρασμα; Τα οστά δεν διαθέτουν «αισθητήρες κρύου», όμως οι μηχανισμοί του σώματος που ενεργοποιούνται σε χαμηλές θερμοκρασίες μπορούν να δημιουργήσουν πολύ πραγματική δυσφορία. Όταν λοιπόν λέμε ότι το κρύο «μπαίνει στα κόκαλα», η επιστήμη δείχνει ότι δεν απέχουμε και πολύ από την αλήθεια.